Emotie, verstilling en melancholie. Fenomenaal geschilderd. Maar door wie? Dat weet niemand. Voor het eerst komen de belangrijkste schilderijen van de onbekende maar zeer getalenteerde 17de-eeuwse Meester I.S. bij elkaar in de tentoonstelling Meesterlijk Mysterie – Over Rembrandts raadselachtige tijdgenoot. Veel van deze werken, met rauwe, bijna hyperrealistische gezichten, zijn voor het eerst samen te zien. Ze worden getoond naast werk van tijdgenoten als Rembrandt, Jan Lievens en Gerrit Dou. Ontdek het geheimzinnige verhaal van een groot kunstenaar, wiens naam onbekend bleef. Te zien tot en met 8 maart 2026 in Museum De Lakenhal in Leiden. Dus laatste kans voor deze expo, die in NRC en Trouw 4* heeft gekregen. In deze blog meer info over schilder Gerrit Dou.
Gerelateerde artikelen
Gerrit Dou (1613 – 1675)
Dou, geboren en overleden in Leiden, ging aanvankelijk in de leer bij zijn vader, Douwe Jansz. die glasschilder was. Daarna ging hij twee jaar in de leer bij de glasschilder Pieter Kouwenhorn. Op zijn veertiende ging hij drie jaar lang in de leer als (eerste) leerling van Rembrandt, die destijds samen met Jan Lievens een atelier in Leiden had.
In 1632 vestigde hij zich als zelfstandig schilder in Leiden en verwierf daar al snel grote roem. Zijn werk vertoonde zeker in het begin grote invloed van Rembrandt, zodanig zelfs dat het onderscheid soms moeilijk te maken valt. Het Rijksmuseum in Amsterdam is in het bezit van zijn belangrijkste werk Portret van een lezende oude vrouw (ca. 1630). Vanaf omstreeks 1640 legde hij zich toe op het vervaardigen van over het algemeen op klein formaat geschilderde genrestukken (taferelen uit het dagelijks leven). Hierbij ging hij zeer gedetailleerd te werk. Door die steeds grotere perfectie in de details wordt hij gerekend tot de ‘fijnschilders’. Zijn verfijnde techniek bracht hem er zelfs toe zijn eigen penselen te fabriceren. Een gevolg van zijn grote aandacht voor het detail was wel dat zijn belang als portretschilder afnam: zijn klanten hadden gewoonweg niet de tijd om zo uitgebreid te poseren.
De taferelen werden vaak geschilderd als gezien door een boogvenster, wat de intimiteit van het tafereel bevorderde. Deze techniek heeft veel navolging gevonden. Ook perfectioneerde hij de licht/donker-effecten (chiaroscuro) door nachtstukken met kaarslicht te produceren, waarvoor hij buitengewoon veel voorstudie pleegde. Hij is ook bekend als Gerard Dou, een Franse versie van zijn naam die hij aan het einde van zijn carrière gebruikte.
Dou produceerde meer dan 200, over het algemeen kleine werken, die over musea in heel de wereld zijn verspreid. Zegels: links – De kwakzalver (1652), rechts – Jonge vrouw aan de kaptafel (1667). De Leidse hoogleraar Franciscus de le Boë Sylvius (1614-1672) bezat elf werken van hem. Tussen 1708 en 1711 werden enkele werken, waaronder zeldzame nachtstukken, aangekocht door August II van Polen (1670-1733). In de particuliere Leiden Collection (New York) zijn dertien van zijn werken opgenomen.
Lezende oude vrouw (ca. 1631)
Dit schilderij is te zien in de expo. Lezende oude vrouw (ook wel: Oude vrouw lezend in een lectionarium) is een olieverfschilderij van de Nederlandse kunstschilder Gerrit Dou, gemaakt circa 1631 – circa 1632. In vroeger tijden werd het werk toegeschreven aan Rembrandt van Rijn en was het getiteld De moeder van Rembrandt. Het portret behoort sinds november 1912 tot de collectie van het Rijksmuseum Amsterdam.
Gerrit Dou – Lezende oude vrouw, ca. 1631, Coll. Rijksmuseum.
In Lezende oude vrouw laat Dou zijn bijzonder talent en de voor zijn jonge leeftijd exceptionele technische vaardigheid zien. Niet alleen de oude vrouw en haar kleding zijn met veel precisie geschilderd. Ook de Bijbelse tekst in het lectionarium en de bijbehorende prent zijn uitermate gedetailleerd en goed zichtbaar weergegeven. Duidelijk te zien is wat ze leest: het begin van het negentiende hoofdstuk van het evangelie van Lucas. Daarin staat dat wie werkelijk goed wil doen, zo veel mogelijk van zijn aardse bezit aan de armen moet schenken. Die boodschap contrasteert met de dure kleding van de oude vrouw, die klaarblijkelijk nog steeds aan haar bezittingen hecht.
Dou beeldt de oude vrouw af in een voor die tijd voor Noord-Europese begrippen opmerkelijk realistische benadering. Hij geeft de kijker het gevoel dat deze de oude vrouw zeer nabij is, terwijl zij haar observator door haar weergave en profil en concentratie op het lezen niet lijkt op te merken. Het gebruik van clair-obscur, dat hij van Rembrandt had geleerd, is typerend en benadrukt de belangrijke delen van het werk. De achtergrond is egaal, sober en leidt niet verder af. Compositorisch creëert de kunstenaar hiermee een rustgevend diagonaal contrast tussen de gedeelten linksboven en rechtsonder.
Meer info:
Meesterlijk Mysterie – Over Rembrandts raadselachtige tijdgenoot, tot en met 8 maart 2026: https://www.lakenhal.nl/nl/verhaal/meesterlijk-mysterie
Eerdere museumblogs: https://www.postzegelblog.nl/tag/made-in-holland/
Gerelateerde artikelen
Reacties (0)
Schrijf een reactie
(registratie is niet nodig)