Over Nederland verspreid zijn ruim 60 lidorganisaties van de KNVWS gevestigd en actief. Daarnaast zijn er ook onafhankelijk opererende organisaties en individuen actief op het gebied van weer- en sterrenkunde. Velen van hen doen mee om de sterrenkunde dichterbij het publiek te brengen tijdens de Landelijke Sterrenkijkdagen. In 2025 konden bezoekers op 58 plaatsen, verspreid in Nederland, terecht.
Gerelateerde artikelen
50e Landelijke Sterrenkijkdagen
De 50e Landelijke Sterrenkijkdagen vinden plaats in het weekend van 27 februari t/m 1 maart 2026. Dit jaarlijkse evenement, georganiseerd door de KNVWS, biedt op ruim 50 tot 60 locaties in Nederland de kans om gratis door telescopen te kijken, sterrenwachten te bezoeken en lezingen bij te wonen, vaak met speciale activiteiten voor kinderen.
Belangrijke details:
Data 2026: Vrijdag 27 februari, zaterdag 28 februari en zondag 1 maart.
Locaties: Verspreid over het hele land, waaronder sterrenwachten en bij lokale verenigingen (zoals in het Spoorpark Tilburg of de Oude Sterrewacht Leiden).
Activiteiten: Kijken naar planeten, sterrenbeelden en vaak ook de maan. Bij slecht weer is er meestal een alternatief binnenprogramma.
Toegang: Vaak gratis, maar het is raadzaam de specifieke locatie te controleren voor eventuele aanmeldingen.
Kijk voor het volledige programma en deelnemende locaties in de buurt op de website hieronder.
De Oude Sterrewacht
Frederik Kaiser publiceerde in 1854 een eerste ontwerp van een sterrenwacht in het tijdschrift Lectuur voor de Huiskamer. Zijn plan werd niet uitgevoerd, wel het voorstel dat beschreven is in het eerste deel der annalen der Sternwarte in Leiden, uitgegeven in 1868:
“De nieuwe sterrewacht is gebouwd midden tussen twee vleugels, waarvan de eerste de woning is van de directeur, de andere van de twee observatoren en de twee custoden, waarvan één instrumentmaker moet zijn. Een voornaamste vereiste is dat dit gehele personeel aan de sterrewacht woont en aan dat vereiste is voldaan. De sterrewacht zelf bevat ruime vertrekken voor elk der instrumenten, die gebruikt worden, voor de boekerij, voor de rekenkamers der observatoren en rekenaars, een collegekamer en een instrumentmakerswerkplaats.”
De regering toonde zich ongenegen om in de staatsbegroting de post op te nemen voor de stichting van een sterrenwacht. De politicus Jonkheer Daniël Théodore Gevers van Endegeest deed nu een beroep op het Nederlandse volk. Zowel studenten en hoogleraren van de Universiteit van Leiden, maar ook anderen, brachten een aanzienlijke som bijeen, waarvan een sterrenwacht in Leiden gesticht kon worden. Pas toen, in 1856, werd door de minister van Binnenlandse Zaken Gerrit Simons de post op de staatsbegroting gezet. In 1861 werd onder leiding van F. Kaiser een nieuw en groter observatorium gebouwd op een terrein dat gedwongen werd afgestaan door de Hortus botanicus. De Sterrewacht lag toen aan de rand van de stad; er was nog geen bebouwing aan de Witte Singel.
In de vorige sterrenwacht konden slechts relatieve plaatsbepalingen van hemellichamen worden verricht. De nieuwe werd volgens Kaisers plan ook ingericht voor het uitvoeren van zogenaamde absolute onafhankelijke bepalingen. Het werktuig daarvoor was de meridiaancirkel, een kostbaar instrument. Dit werd op 20 april 1861 ontvangen, gemaakt door de firma Pistor & Martins te Berlijn, en was na verloop van weinig dagen op de daarvoor bestemde pilaren opgesteld. Deze telescoop bevond zich van 1955 tot november 2024 in Museum Boerhaave. Naar Kaiser herinnert nog de naam Kaiserstraat, een straat tussen het Rapenburg en de Witte Singel.
Kaiserstraat (Leiden): Foto: Erfgoed Leiden en Omstreken.
De Sterrewacht, in een afgesloten stuk van de Hortus, was een enclave in de stad Leiden. Het gebouw bevatte niet alleen werkkamers en koepels met telescopen, maar ook woningen van de hoogleraren en van enkele instrumentmakers, terwijl op het terrein nog enkele kleine woningen stonden die bewoond werden door (vrijgezelle) assistenten. Het geheel was een kleine, besloten leefgemeenschap die in stand is gebleven tot 1974, toen het instituut werd overgeplant naar een nieuw gebouw aan de Wassenaarseweg, ver uit het centrum. Vanaf dat moment werd de Oude Sterrewacht een bijgebouw van de subfaculteit Biologie. Biologie was gevestigd aan de Witte Singel in een flat met toren en omliggende gebouwen op het terrein van het oude Zoötomisch Laboratorium aan de Sterrenwachtlaan. De Sterrewacht werd onder meer gebruikt als gespecialiseerde bibliotheek, voor feest-, college- en werkruimtes en voor de eigen minicomputer, een DEC PDP-11/45 en voor data-invoer op ponskaart voor het centrale IBM S/370 mainframe.
Nederland (2012): Mooi Nederland – steden t/m heden. Leiden: de Lammermarkt met Molen De Valk, de Oude Sterrewacht en de Pieterskerk.
Van 2009 tot en met 2011 is het gebouw gerenoveerd. Het gebouw doet tegenwoordig dienst als collegeruimte voor de Rechtenfaculteit van de Universiteit Leiden. Aanvankelijk was het enkel bedoeld voor opleidingen en cursussen aan professionals zoals advocaten, maar door ruimtenood wordt in het gebouw ook geregeld lesgegeven aan rechtenstudenten. In de kelder is een bezoekerscentrum geopend, dat te bereiken is via de Hortus Botanicus. Er worden rondleidingen gegeven naar de antieke telescopen. In de nieuwste spelling is een observatorium een sterrenwacht. De weg vanaf de Kaiserstraat heet dan ook de Sterrenwachtlaan. Het observatorium heet echter de Oude Sterrewacht of kortweg Sterrewacht, in de klassieke spelling zonder tussen-n.
Meer info:
50e Landelijke Sterrenkijkdagen van 27 februari tot en 1 maart 2026:
https://www.knvws.nl/evenement/landelijke-sterrenkijkdagen/
https://www.astronomie.nl/agenda/landelijke-sterrenkijkdagen-op-27-28-februari-en-1-maart-2026-731
Oude Leidse Sterrewacht, Sterrenwachtlaan 11, Leiden is op 1 maart open van 14:00 – 22:00 uur: https://werkgroepleidsesterrewacht.nl/
Gerelateerde artikelen
Reacties (0)
Schrijf een reactie
(registratie is niet nodig)