Vanochtend zag ik uit het raam een sneeuwlandschap. Wellicht de laatste keer in januari? De Elfstedentocht werd in 1986 pas gehouden op 26 februari. Dus wie weet wat er nog komt. In het verleden hebben we te maken met strenge winters zoals de tijd van Pieter Brueghel de Oude waarbij zijn kunstwerken het bewijs leveren. Kent u zijn kunstwerken?
Gerelateerde artikelen
Pieter Bruegel de Oude
Pieter Bruegel de Oude (Breugel of Breda, ca. 1525-1530 – Brussel, 9 september 1569) was een kunstschilder die behoorde tot de Noordelijke renaissance. Hij was de vader van Pieter Brueghel de Jonge en van Jan Brueghel de Oude. Zelf schreef hij zijn naam en tekende hij zijn werken van 1559 tot aan zijn dood als Bruegel (zonder “h” dus), maar zijn zoons tekenden met Brueghel wat voor hem dan soms ook gebruikt wordt. Hij leefde in de periode voor Hendrick Avercamp (1585 – 1634), de periode van de Kleine IJstijd. Hieronder een aantal van zijn winterlandschappen.
Jagers in de sneeuw (1565)
Jagers in de sneeuw toont een geïdealiseerd winters tafereel waarin jagers, vergezeld door hun honden, terugkeren na een jachtpartij. Bruegel zet in gedempte kleuren, met veel grijstinten, het beeld neer van een kalme, koude en bewolkte dag. De zon is reeds ondergegaan en er is geen schaduwwerking. Bomen staan er bladerloos bij. Klaarblijkelijk is de jacht niet bijzonder succesvol geweest: de honden zien er afgemat en mager uit, slechts één jager draagt het kreupele kadaver van een vos met zich mee. Vóór de jagers heeft een haas een spoor in de sneeuw gelaten.
Jagers in de sneeuw, ook wel De terugkeer van de jagers – Pieter Bruegel de Oude (1565). Eigendom: Kunsthistorisches Museum te Wenen.
Het schilderij zit verder vol met details uit een zestiende-eeuws dorpsleven: vanuit de bergen stroomt een kleine rivier vredig naar beneden. In de bocht van de rivier ligt een aantal huizen, in het vlak rechtsonder zijn tal van schaatsende en sleeënde mensen te zien. Ook wordt op het ijs een vorm van curling gespeeld. Op een kunstmatig aangelegd meer, rechtsbeneden staat een watermolen met ingevroren rad en een brug, in de bergen ligt een burcht. De herberg links heet ‘Dit is gulden Hert’, hetgeen verwijst naar Eustachius van Rome, de schutspatroon van de jagers. Het scheef hangen van het bord kan gezien worden als een verwijzing naar de onfortuinlijke jacht van de weergegeven jagers. Vanuit de herberg lijkt de rooklucht van het vuur voor het schroeien van een varken bijna ruikbaar voor de toeschouwer. In het midden van het beeld is een vogelval te zien, in de verte een schoorsteenbrand (waarbij met ladders te hulp gekomen wordt), op de voorgrond drukt de sneeuw op een bramenstruik.
De jagers op het schilderij staan allemaal met de rug gekeerd naar de toeschouwer, hetgeen de indruk van een toevallige en min of meer heimelijke waarneming creëert. Het typisch bruegeliaanse motief was ook een manier om de blik van de toeschouwer in het schilderij te zuigen. De schaatsende figuren in de verte lijken kleine silhouetten, hetgeen de onbeduidendheid van de mens in de natuur illustreert.
Volkstelling te Bethlehem (1566)
Volkstelling te Bethlehem is geschilderd in 1566. Het toont een winterlandschap met een tafereel voorstellende de volkstelling te Bethlehem ten tijde van de geboorte van Jezus-Christus, maar in feite gesitueerd in een eigentijds dorp ergens in Brabant. Het werk behoort sinds 1902 tot de collectie van de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België te Brussel. De zoon van de kunstenaar, Pieter Brueghel de Jonge, maakte vanuit zijn atelier minimaal veertien kopieën van het werk.
De volkstelling te Bethlehem – Pieter Bruegel de Oude (1566). Eigendom: KMSKB.
Hieronder de zegel als onderdeel van het blok. In 2019 is het 450 jaar geleden dat Pieter Bruegel de Oude overleed. Hij wordt geëerd met een Bruegel-jaar.
België (2019): Meesterlijke schilders: Pieter Bruegel de Oude uit diverse musea.
Van boven naar onder en van links naar rechts :
- Portret van Pieter Bruegel de Oude door Johannes Wierix.
- Dulle Griet, 1563, Museum Mayer van den Bergh
- Winterlandschap met schaatsers en vogelknip, KMSKB
- De val van de opstandige engelen, KMSKB
- De volkstelling te Bethlehem, KMSKB
- Blok :Portret van Pieter Bruegel de Oude
Winterlandschap met schaatsers en vogelknip (1565)
Winterlandschap met schaatsers en vogelknip is geschilderd in 1565. Het toont winterpret in een ondergesneeuwd Brabants dorp, er zijn schaatsers en een vogelknip te zien. Het echtpaar Delporte liet het kunstwerk in 1973 bij testament na aan de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België te Brussel. Hierboven de zegel als onderdeel van het blok.
Winterlandschappen waren tijdenlang een zeer populair onderwerp in de schilderkunst. Zij vonden hun oorsprong in kalenders van getijdenboeken en zijn sindsdien een vast en dankbaar onderwerp voor schilderijen. De winter van 1564/1565 was volgens tijdgenoten van Bruegel bijzonder streng en het is dus heel goed mogelijk dat dit de inspiratiebron dan wel het benodigde studiemateriaal was voor dit werk.
Winterlandschap met schaatsers en vogelknip – Pieter Bruegel de Oude (1565). Eigendom: KMSKB.
Een andere verklaring voor de inspiratiebron heeft een meer religieuze insteek: een populaire 16e-eeuwse interpretatie van het menselijk bestaan hield in dat de mens als een pelgrim gezien werd, die gedurende het belopen van het levenspad vele malen weerstand moest bieden tegen tal van gevaren en verleidingen om zo uiteindelijk de hemel te bereiken. De op het schilderij afgebeelde vogelknip, een soort vogelval, staat volgens deze verklaring dan symbool voor door de duivel ingegeven verlokkingen die minder vrome gelovigen van het goddelijke pad af hielden. Vogels stonden van oudsher symbool voor de menselijke ziel, en de vogelknip van de duivel probeert deze zielen te vangen en zo de toegang tot de hemel te ontzeggen. Daarnaast is een schaatstafereel een zinnebeeld dat de onzekere hoedanigheid van het bestaan vertegenwoordigt. Immers, het gladde ijs en het verraderlijke water daaronder zijn niet mis te verstane gevaren voor de argeloze schaatser. Zowel de vogels als de schaatsers op dit schilderij zijn kwetsbaar maar onbekommerd, en zich niet bewust van het gevaar dat op de loer ligt.
Meer info:
Gerelateerde artikelen
Reacties (0)
Schrijf een reactie
(registratie is niet nodig)