Enschede

Enschede is een stad in Twente, in het oosten van de Nederlandse provincie Overijssel, aan de grens met Duitsland. Onder de gemeente Enschede vallen, naast de stad Enschede, de dorpen Lonneker, Boekelo, Usselo, Glanerbrug en de buurtschap Twekkelo, die voor de adressering van brieven allemaal onder de woonplaats Enschede vallen. De gemeente telt 161.738 inwoners (22 november 2024, bron: CBS) met circa 160 nationaliteiten. Enschede is daarmee de grootste stad van Overijssel en naar inwoneraantal de zestiende gemeente van Nederland.

Panorama Enschede. Foto: Kleuske / Wikipedia.

Heraldiek

Het wapen is officieel verleend op 24 november 1819 en opnieuw met een nieuwe beschrijving op 25 augustus 1936. Enschede verkreeg in 1325 stadsrechten van bisschop Johan van Diest van Utrecht. Het oudst bekende zegel van de stad vertoont de beeltenis van de parochieheilige, de H.Jacobus de Oudere. Dit zegel is tot aan de Munsterse oorlog (1666) in gebruik geweest.

In 1666 wordt het zegel vervangen. Het nieuwe zegel vertoont een wapen, met daarop een slaghek. Het slaghek is identiek aan het huidige wapen. De kleuren waren toen ook al keel op zilver.

De oorsprong van het slaghek is niet bekend, het kan een tolhek voorstellen, maar het kan ook een verbastering zijn van het wapen van de familie van Beveren, die een schuinkruis van keel en drie dwarsbalken van azuur voerden op een zilveren veld. De relatie met deze familie tot de stad is echter niet duidelijk. Na de samenvoeging met Lonneker werd de beschrijving van het wapen aangepast aan de tekening. Het wapen op zich werd niet gewijzigd.

Enschede (vervolg)

De oorspronkelijke gemeente Enschede had vanaf 1818 een zeer planmatige zeshoekige vorm (een van de meest planmatige van Nederland) en werd geheel omringd door de gemeente Lonneker. De grens werd in 1826 gemarkeerd door zes genummerde stenen palen van Bentheimer zandsteen. In 1884 werden delen van Lonneker geannexeerd. In 1934 werd de rest van de gemeente Lonneker geannexeerd.

De gemeente Enschede werkt samen in de Regio Twente en is deelnemer van het eerste uur aan de EUREGIO, het eerste regionale grensoverschrijdende samenwerkingsverband in Europa.

De gemeenteraad is het hoogste bestuursorgaan van onze gemeente. De gemeenteraad geeft aan wat er moet gebeuren in de stad en controleert het werk van de burgemeester en wethouders. De griffie helpt de gemeenteraad. De burgemeester en wethouders vormen samen het college van B&W. Zij regelen de dagelijkse zaken. In de Gemeentewet staat wat zij wel en niet mogen doen. De gemeentesecretaris leidt, als algemeen directeur, de ambtelijke organisatie.

De ambtelijke organisatie bestaat uit 4 aandachtsgebieden:

• Stadsdelen, Concernzaken en Algemeen
• Sociaal
• Fysiek
• Bedrijfsvoering

Ieder aandachtsgebied heeft clusters met afdelingen met elk hun eigen vakkennis.

Enschede textielstad

Enschede groeide uit tot het belangrijkste centrum van textielproductie in Nederland. De bevolking van de textielstad vervijfvoudigde tussen 1870 en 1900. Textielfamilies als Van Heek, Ter Kuile, Jannink, Blijdenstein, Tattersall & Holdsworth en Menko vormden een machtige oligarchie die een duidelijk stempel drukte op de stedelijke samenleving. De textiel heeft veel sporen nagelaten, onder andere in de vorm van voor die tijd zeer moderne woonwijken. Een belangrijk voorbeeld daarvan is de Krim (1861), de eerste wijk gebouwd voor arbeiders die omstreeks 1900 werd verwaarloosd en vervolgens rond 1935 werd afgebroken. Ook het tuindorp Pathmos (1924) en de wijk de Laares (1930) en een aantal stadsparken zijn voorbeelden van stedelijke ontwikkelingen die door, of op initiatief van textielfabrikanten tot stand zijn gekomen.

In de jaren zestig van de 20e eeuw is de textielindustrie volledig teloorgegaan, ten koste van plusminus 30.000 arbeidsplaatsen. De meeste van de grote fabriekscomplexen zijn in de jaren zeventig en tachtig gesloopt, enkele zijn gerenoveerd en kregen een nieuwe bestemming. Zo werden in de voormalige fabrieken van Jannink en van Van Heek woningen gerealiseerd. Daarnaast werd een deel van het Jannink-complex tot museum omgebouwd. Enschede ontwikkelde zich hierna tot dienstenstad.

Koninklijke Textielgroep Twenthe

De Koninklijke Textielgroep Twenthe was een belangrijk onderdeel van de Nederlandse textielindustrie, maar werd in 2002 failliet verklaard. Het bedrijf en zijn onderdelen, zoals Wisselink Textiles, speelden een belangrijke rol in de regio Twente. De ondergang van de groep had een grote impact op de lokale economie en de textielindustrie.

Historie en opkomst:

• De Textielgroep Twenthe, een onderdeel van de Koninklijke Textielgroep Twenthe, was een belangrijke speler in de Nederlandse textielindustrie.
• Wisselink Textiles, een onderdeel van de groep, was gespecialiseerd in technisch textiel, tent- en vlaggedoek.
• De groep was ooit een prominent onderdeel van de textielindustrie in Twente.

De ondergang:

• In 2002 werd de Koninklijke Textielgroep Twenthe door de rechtbank in Almelo failliet verklaard.
• Dit faillissement markeerde het einde van een belangrijke periode voor de Twentse textielindustrie.

Invloed en nalatenschap:

• De groep had een grote invloed op de textielindustrie in Twente en daarbuiten.
• Bedrijven zoals Wisselink Textiles, die deel uitmaakten van de groep, waren belangrijke werkgevers en drongen de lokale economie aan.
• De ondergang van de groep had een grote impact op de regio, met een afname van banen en een verschuiving in de economie.

Ontwikkeling E8 (weg)

In 1814 krijgt de weg Amsterdam-Deventer-Oldenzaal het predicaat ‘grote wegen van de eerste klasse’. De weg krijgt dan klinkerbestrating. In 1926 is het stuk tot Oldenzaal compleet en wordt dan de eerste Overijsselse straatweg. Om de weg te financieren wordt tol geheven. Het overschot gaat naar het Rijk, die het onderhoud voor haar rekening neemt.

In het begin van de negentiende eeuw wonen er in heel Twente nog maar 70.000 mensen. Een plaats als Enschede telt dan nog geen 2.000 inwoners. Na 1850 komt daar snel verandering in. Door de oprichting van de textielfabrieken groeit de bevolkingsomvang snel. Rond 1900 telt alleen Enschede al 30.000 inwoners. Het is te danken aan de goede weg-, spoor en waterverbinding dat Twente zo kan groeien.

Verkeer neemt toe

Na de Eerste Wereldoorlog neemt het autoverkeer toe. In 1926 voert de staat wegenbelasting in en een jaar later het eerste rijkswegenplan. Hierna worden de oude klinkersraten vervangen door beton en maakt men plannen voor een vaste brug voor over de IJssel bij Deventer. De weg gaat rijksweg 44 heten. In 1934 wordt een rondweg aangelegd om Goor voor een betere aansluiting richting Zutphen en Arnhem, later in 1941 krijgt ook Oldenzaal een rondweg. Na de Tweede Wereldoorlog heeft de oude weg door de dorpen en stadjes zijn langste tijd gehad. Beleidsmakers hadden in de jaren dertig van de vorige eeuw al bedacht dat Hoevelaken een belangrijk knooppunt zou vormen tussen Randstad en het oosten van het land. Maar ook andere varianten werden bedacht. Eén daarvan is een variant die via Muiden tussen Harderwijk en Zwolle door naar Raalte loopt. Van daar zou de weg dan over de Sallandse Heuvelrug richting Twente gaan.

Dat plan gaat na de oorlog de prullenbak in. Na een Twentse lobby stelt Rijkswaterstaat een onderzoek in naar een nieuwe weg die Twente niet alleen op Amsterdam, maar op het hele westen aansluit. Hierbij worden ook Rotterdam en Den Haag als bestemmingen genoemd. Er wordt uitgegaan van een geheel nieuw tracé, dat dus niet over de bestaande route voert. Dat is belangrijk omdat de weg dan in fases aangelegd kan worden, gecombineerd met gedeelten van de bestaande weg. Hiermee is in feite de basis voor de huidige A1 gelegd.

E8

In 1951 worden de internationale hoofdverbindingsroutes vastgesteld. Ook de route vanaf Hoek van Holland richting Utrecht en door naar Oldenzaal wordt daarin genoemd. Vanaf dan is de route Deventer-Oldenzaal onderdeel van de E8. Er is nog even over gedacht om de nieuwe weg naar Twente via Amersfoort en Zutphen naar Goor en Enschede aan te leggen. Maar dat plan wordt ook snel weer afgeschoten omdat dit een te grote omweg zou zijn.

In 1954 staat het tracé van de A1 in grote lijnen vast. In 1960 geeft ook de minister van Verkeer en Waterstaat er een klap op. Behalve op het Overijsselse deel. Want, het laatste deel richting Duitsland staat nog niet vast en is nog in ontwikkeling. Men wil eerst nog afwachten wat Duitsland gaat doen. Na een studie van drie jaar is dat ook gelukt.

Haast maken

Er ontstaat een Twentse lobby die vanaf eind jaren vijftig door wil pakken met de aanleg van de autosnelweg richting Twente. In 1964 gaat burgemeester Thomassen van Enschede iedere maand naar Den Haag om een nieuwsbrief te overhandigen. Om op te vallen doet hij dat in een oude Ford uit 1930. Maar de aanleg verloopt trager dan gehoopt. In 1972 is het traject van Terschuur tot Holten klaar. En in de tussentijd wordt de verkeerschaos in de Twentse dorpen en stadjes steeds groter. In 1979 is Hengelo bereikt. De A35 van Almelo naar Enschede is dan ook al klaar. Het verkeer dat door wil naar Oldenzaal en Duitsland moet dan nog steeds door Hengelo rijden.

Traag

Het laatste stukje krijgt maar weinig prioriteit. Door protesten, geldgebrek en onenigheid over het tracé duurt het allemaal langer dan gehoopt. Pas in 1988 wordt de A1 bij Hengelo aan de noordzijde (Kardinaalshoed) opgeleverd richting Oldenzaal. Daarna duurt het nog tot 1992 voordat het laatste stuk tot aan de grens bij Duitsland is opgeleverd.

De val van de Berlijnse muur en de eenwording in Duitsland heeft de verkeersstroom een flinke boost gegeven. Het verkeer is zo erg toegenomen dat er al jaren knelpunten ontstaan op verschillende plekken van de A1. Vorig jaar is er begonnen om van de A1 een snelweg te maken met 2×3 rijstroken. In het najaar van 2021 moeten de werkzaamheden afgerond zijn.

Bronnen: Haverkate, Jan, De lange weg van oost naar west, Enschede 1988

FC Twente

FC Twente is een voetbalclub uit Enschede. Sinds de oprichting op 1 juli 1965 speelt de club in de Eredivisie, met uitzondering van het seizoen 1983/84 en seizoen 2018/19. De Tukkers spelen hun thuiswedstrijden in De Grolsch Veste. Tot medio 1998 was stadion Het Diekman de thuisbasis van de club. De traditionele uitrusting van FC Twente bestaat uit een volledig rood tenue. FC Twente werd voor het eerst in zijn historie landskampioen in het seizoen 2009/10. De ploeg werd vier keer tweede in de Eredivisie en haalde negen keer een derde plaats in de eindrangschikking.

Naast herenteams heeft FC Twente ook een vrouwenteam, dat sinds de start van het betaald voetbal voor vrouwen in 2007 meespeelt. Bij de Eredivisie Vrouwen is FC Twente tien keer kampioen geworden. De laatste keer in het seizoen 2024/2025.

650 jaar Enschede

Eerder werd ook 650 jaar Enschede gevierd met de bewoners. Wat heeft u in 1975 gedaan? Of was u te jong voor de herinneringen?

In 1975 viert Enschede haar 650-jarig bestaan als stad. Maar het wordt een ingetogen feestje. Aanvankelijk ziet de politiek het zelfs helemaal niet zitten om er geld voor vrij te maken, nu de textielindustrie is ingestort en de recessie aan de deur klopt. Uiteindelijk komt er toch een bedrag van 75.000 gulden vrij en kan het jubileumcomité onder leiding van oud-wethouder Gönning aan de slag. Het is dan al september 1974, drie maanden voor het jubileumjaar. Bron: Tubantia.

Zijn de burgers van Enschede blij met het 700 jarig jubileum? En is er voldoende budget om het jubileumjaar te vieren?

25 jaar Vuurwerkramp

De vuurwerkramp in Enschede vond plaats op zaterdag 13 mei 2000 in de Nederlandse stad Enschede. Een opslagruimte met vuurwerk van het bedrijf S.E. Fireworks vatte vlam en ontplofte uiteindelijk. Er vielen 23 doden, onder wie 4 brandweerlieden, ongeveer 950 mensen raakten gewond en 200 woningen werden verwoest. De ontploffing was de grootste explosie in Nederland sinds de Tweede Wereldoorlog.

S.E. Fireworks importeerde Chinees vuurwerk dat werd gebruikt bij popconcerten. De brand begon rond drie uur ’s middags, op het werkterrein van een pakhuis van S.E. Fireworks. In dit pakhuis lag ongeveer 900 kilogram vuurwerk opgeslagen. Het vuur verspreidde zich naar twee containers, die illegaal buiten het gebouw waren opgeslagen. De ter plaatse gekomen brandweerploeg kon niet verhinderen dat nog een derde container vlam vatte. Deze ontplofte korte tijd later. Een kettingreactie van meer ontploffingen resulteerde ten slotte in de grootste ontploffing; die van de centrale bunker. Hierbij kwam 177 ton vuurwerk tot explosie.

Vuurwerkramp Enschede. Foto: Bartflikweert / Wikipedia.

De ontploffingen en branden vernielden het grootste deel van de bedrijven en woningen in de wijk Roombeek. Ook in de omgeving was de schade groot. Een gebied van circa 42 hectare werd geheel verwoest. De grootste ontploffing was op 50 kilometer afstand in Deventer te horen. De rookkolom die ontstond was in een omtrek van circa 70 kilometer van Enschede te zien. Tweehonderd woningen werden volledig verwoest; circa 1500 woningen buiten de wijk en circa 500 omliggende bedrijven raakten zwaar beschadigd; 1250 mensen raakten dakloos. De alarmcentrale had na de explosie niet meteen een goed beeld van de omvang van de situatie, maar sommige brandweerkorpsen reageerden al op eigen initiatief. Vele brandweer-, politie- en ambulance-eenheden uit Hengelo, Oldenzaal, Almelo en de verre omtrek trokken richting Enschede, inclusief Duitse brandweerkorpsen en hulpdiensten van Nordhorn, Gronau, Rheine en andere plaatsen vlak over de grens. Zelfs vanuit de Randstad werden ambulances en andere hulpdiensten naar Twente gedirigeerd.

Video Eurovision Songcontest 2000, Linda Wagenmakers – No goodbyes: https://www.youtube.com/watch?v=W0y0zXPOggE

Voor Nederland werd het Eurovisiesongfestival 2000 vooral overschaduwd door de vuurwerkramp in Enschede, die op dezelfde dag plaatsvond. De NOS startte om negen uur ’s avonds nog wel met de uitzending van het songfestival, maar het programma werd rond tien uur gestaakt, net na de dertiende deelnemer, Spanje. Hierdoor kon Nederland nog wel het optreden van Linda Wagenmakers (No goodbyes) zien, die als tweede aantrad. Het optreden van de Olsen Brothers, de uiteindelijke winnaars, was als veertiende en werd pas de volgende dag uitgezonden, samen met alle andere liedjes en een samenvatting van de puntentelling. Wagenmakers kreeg pas net voor de puntentelling te horen wat er in Enschede was gebeurd en sprak met de Nederlandse delegatie af dat bij eventuele winst van Nederland er geen optreden meer in de zaal zou worden gegeven. Op 12 juni 2000 zond de NOS een samenvatting uit van het festival.

Mooi Nederland – Enschede (2011)

De karakteristieke eigenschappen van Enschede, zoals de weidsheid, de universiteit en het levendige stadscentrum stonden centraal op het velletje Mooi Nederland Enschede. De uitgifte schonk ook aandacht aan Roombeek; de wijk die na de vuurwerkramp in 2000 werd herbouwd. Op de postzegel staat ook het voetbalstadion van FC Twente afgebeeld. Hierdoor hoort dit velletje ook thuis in postzegelverzamelingen met het thema sport of voetbal. Bron: Filahome.

Voor de Vuurwerkramp kende niemand de wijk Roombeek. Daarna is de naam van de wijk bekend geworden na de grootscheepse vernieuwing van de wijk. Daarbij vielen 23 doden en ca. 950 gewonden. Veel woningen werden verwoest of zwaar beschadigd. Reeds voor die ramp waren er al plannen voor een grootscheepse vernieuwing van de wijk. De vele oude fabriekscomplexen maken/maakten een vervallen indruk. Een aantal wordt nu gerenoveerd en geschikt gemaakt voor wonen, werken en cultuur. Andere delen zijn al gesloopt. In november 2007 werd de gemeente Enschede winnaar van de Gouden Piramide met de wederopbouw van Roombeek. Prominent op de zegel is de Eekenhof (gebouw).

De Eekenhof is gebouwd in opdracht van woningstichting Domijn, ontworpen door architectenbureau Claus en Kaan, Amsterdam. De Eekenhof is met ruim dertig meter het hoogste gebouw van Roombeek. Claus en Kaan architecten ontwierp dit letterlijke hoogtepunt van de wijk als een taps toelopend volume, opgebouwd uit riante terrassen en voorzien van opvallend uitstulpende balkons die zich aan de gevel lijken vast te klampen. De gevels en borstweringen van het gebouw zijn volledig bekleed met baksteen waardoor een golvende huid ontstaat. Achter het baksteen gaat een divers programma schuil, zoals een gezondheidscentrum, appartementen, eengezinswoningen en een woongroep voor gehandicapten. Doordat het programma verdeeld werd over verschillende gebouwdelen is de Eekenhof stedenbouwkundig ingebed in de omliggende kleinschalige bebouwing. Bovendien kon hierdoor een binnenhof worden gemaakt rond een bestaande eikenboom. Indrukwekkend is het centrale trappenhuis, waar een geweldige expressie van uitgaat. Bron: Architectenweb.nl

De Eekenhof / Claus en Kaan architecten. Foto: Mark Ahsmann / Wikipedia.

In de wederopbouwplannen van de wijk Roombeek werd naast een cultuurcluster (Twentse Welle en Rozendaal 21) en een voorzieningencluster (Prismare) een zorgcluster opgenomen. De Eekenhof combineert zorg (apotheek, fysiotherapie) met wonen. Rondom de oude eik ( “eek” in het Twents) die de ramp van 13 mei 2000 heeft overleefd, is een hof aangelegd. Men heeft de eik in haar natuurlijke grond laten staan en er een parkeerkelder omheen gebouwd. Daarbovenop is een complex met drie bouwdelen gerealiseerd.

Met dank aan Peter Janssen voor de frankeermachinestempels. Zie voor info www.frankeerstempel.nl

Meer info:

700 jaar Enschede: https://enschede700.nl/

Uit in Enschede (VVV): https://www.uitinenschede.nl/

Enschede textielstad: https://enschedetextielstad.nl/

25 jaar Vuurwerkramp: https://vuurwerkramp-25jaar-enschede.nl/

De Vuurwerkramp (EO, tv-serie, 4 delen):

https://www.eo.nl/tv/bij-heldere-hemel/afleveringen

Kijk in onze catalogus voor meer postzegels
• Thematisch • Duitsland • Nederland • Heraldiek • Voetbal

Nieuwsgierig naar de nieuwste postzegel- en postzegelproducten?