Van 25 april t/m 4 mei 2026 openen zo’n tweehonderd huizen, winkels en scholen hun deuren om stil te staan bij de Joden die ooit op deze locaties woonden en werkten. In woonkamers, op zolder, achter toonbanken en tussen schuifdeuren maak je kennis met slachtoffers, overlevenden en verzetsstrijders van de Tweede Wereldoorlog. Wie waren ze? Hoe leefden ze? Waar zat de schuilplaats? En wat is er van hen geworden? Met persoonlijke verhalen maakt Open Joodse Huizen de gevolgen van de Tweede Wereldoorlog invoelbaar. Bezoekt u nog Open Joodse Huizen? Het Oranjehotel werd ook opgenomen als onderdeel van Open Joodse Huizen.
Gerelateerde artikelen
Herdenken in huiskamers
Van 25 april t/m 4 mei 2026 openen zo’n tweehonderd huizen, winkels en scholen hun deuren om stil te staan bij de Joden die ooit op deze locaties woonden en werkten. In woonkamers, op zolder, achter toonbanken en tussen schuifdeuren maak je kennis met slachtoffers, overlevenden en verzetsstrijders van de Tweede Wereldoorlog. Wie waren ze? Hoe leefden ze? Waar zat de schuilplaats? En wat is er van hen geworden? Met persoonlijke verhalen maakt Open Joodse Huizen de gevolgen van de Tweede Wereldoorlog invoelbaar.
Oranjehotel
Zo’n 25.000 mensen zaten er vast tijdens de Tweede Wereldoorlog, naast verzetsmensen onder meer honderden kinderen, ontdekte historicus Bas von Benda-Beckmann. Hij schreef een boek over het Oranjehotel, dat als herinneringscentrum werd geopend door koning Willem-Alexander op 6 september 2019. Het museum heeft een vaste tentoonstelling waar de verhalen worden verteld van mensen die er opgesloten zaten. Cel 601, een van de dodencellen, is nog in de originele staat te zien. In andere cellen worden filmpjes vertoond waarin voormalige gevangenen hun zeer aangrijpende verhalen vertellen. In de open ruimte binnen de gevangenismuren vindt in de toekomst de jaarlijkse herdenking plaats.
Originele toegangspoort tot het Oranjehotel (rechts) en ‘het Poortje’ waar terdoodveroordeelde gevangenen doorheen liepen op weg naar de Waalsdorpervlakte (links). Foto: Wikipedia.
De nieuwe tijdelijke tentoonstelling ‘In de schaduw van de bevrijding. Gevangenis Scheveningen 1945-1950’ werpt licht op een onderbelichte en ongemakkelijke periode in de Nederlandse naoorlogse geschiedenis: de internering en berechting van (vermeende) collaborateurs in de eerste jaren na de bevrijding. Aan de hand van persoonlijke verhalen, schetsen we een breed beeld van de verschillende mensen die na de oorlog vastzaten in de Scheveningse strafgevangenis. Wie zijn deze gevangenen, en waarom zitten ze vast? Wat waren hun beweegredenen, en wat betekent daderschap eigenlijk? Ook de ervaringen van de geïnterneerden en het dagelijks leven in de kampen worden zichtbaar aan de hand van persoonlijke verhalen, objecten en afbeeldingen. Ten slotte slaat de tentoonstelling ook een brug naar het heden. De tentoonstelling laat zien hoe de geschiedenis van collaboratie nog altijd doorwerkt in families en in het publieke debat.
Bekende personen
Onder de gevangenen in het Oranjehotel zaten bekende personen, zoals de ‘Soldaat van Oranje’ Erik Hazelhoff Roelfzema, Rudolph Cleveringa, Titus Brandsma, George Maduro, Simon Vestdijk, Heinz Polzer (Drs. P.) Maar ook talloze anderen. Sommigen werden vrijgelaten, anderen gedeporteerd naar andere gevangenissen of kampen of ter dood gebracht op de nabijgelegen Waalsdorpervlakte.
Oranjehotel in Scheveningen, zijdeur ‘het Poortje’ waardoor gevangenen naar buiten gingen om op de Waalsdorpervlakte gefusilleerd te worden. Foto: Wikipedia.
Op 26 november 1940 hield de hoogleraar Rudolph Cleveringa, decaan van de juridische faculteit, een vlammend betoog in het Academiegebouw om te protesteren tegen het ontslag van de Joodse werknemers, onder wie de jurist Eduard Meijers, de latere grondlegger van het nieuwe Burgerlijk Wetboek. Ook staakten de studenten. De universiteit werd daarop door de bezetter gesloten. In september 1945 werd zij heropend. Om de toespraak te herdenken benoemt de universiteit elk jaar een Cleveringahoogleraar. Het Leids Universiteits Fonds (LUF) organiseert jaarlijks de Cleveringalezingen.
Cleveringa betekent niet alleen veel voor de Leidse universiteit. Frans Hemelop (gepensioneerd belastingmede-werker, postzegelverzamelaar en amateurontwerper) ontwierp al eerder een postzegel met Cleveringa erop om diens moed te eren. Dat was in 2010, toen het 70 jaar geleden was dat Rudolph Cleveringa zijn rede uitsprak. In de zomer van 2015 kwam er voor die vijf jaar oude zegel nog een bestelling binnen bij Hemelop. Dat bracht hem tot actie: al eerder was de gedacht door zijn hoofd gegaan dat ook het 75ste herinneringsjaar een postzegel verdiende. In dit ontwerp plaatste Hemelop ook Ton Barge en Lambertus van Holk: zij kritiseerden de Duitse bezetter eveneens in het openbaar.
Titus Brandsma (1881 – 1942) was een Nederlandse karmelietenpater, hoogleraar en publicist uit Friesland. Brandsma was specialist in middeleeuwse mystiek en zelf mysticus. Als sterk maatschappelijk betrokken priester nam hij initiatieven op het gebied van de katholieke emancipatie, het katholieke onderwijs en de journalistiek. Brandsma verzette zich tegen het nazisme.
Nijmegen, beeld van Titus Brandsma door Gerard Mathot (1985), op het universiteitsterrein Heyendaal. Foto: Havang(nl) / Wikipedia.
Op 9 mei 1946 werd Maduro postuum de Ridder 4e klasse der Militaire Willems-Orde toegekend, omdat hij zich tijdens de Meidagen heeft onderscheiden met een persoonlijk geleide aanval op een Duitse stelling bij Villa Leeuwenbergh (tegenwoordig Buitengoed Dorrepaal) in Leidschendam. Hij is de enige Nederlander van Antilliaanse afkomst die deze onderscheiding heeft ontvangen. In 2016 werden de bijbehorende versierselen aan zijn familie overhandigd.
De miniatuurstad Madurodam is naar hem genoemd. Het is ook wel een monument voor George. Zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project. Madurodam werd op 2 juli 1952 geopend door prinses Beatrix. Madurodam werd bedacht door Bep Boon-van der Starp. Het Britse miniatuurstadje Bekonscot Model Village in Beaconsfield diende hierbij als voorbeeld. In Madurodam in Den Haag zijn de belangrijkste Nederlandse landschappen en opmerkelijke gebouwen nagebouwd in een schaal van 1 op 25.
Erik Hazelhoff Roelfzema (1917-2007) was bijgenaamd Soldaat van Oranje. Hij studeerde Rechten aan de Rijksuniversiteit Leiden, woonde op Rapenburg 56 (Koninklijke Huize ‘Welgelegen’) en was lid van de studentenvereniging ‘Minerva’. Ook betrokken bij het verzet van de Leidse Universiteit. Zat in april 1941 een week vast in Scheveningen. Dook daarna onder en werd Engelandvaarder. Kreeg pilotenopleiding bij de Royal Air Force. Schreef over zijn ervaringen het boek Soldaat van Oranje, dat verfilmd is en een succesvolle musical is. De musical ging in première op 30 oktober 2010 en draait inmiddels ruim 15 jaar. Op 12 juli 2026 valt het doek definitief na bijna zestien jaar, waarmee het de langstlopende en meest bezochte voorstelling in de Nederlandse theatergeschiedenis is.
Meer info:
Open Joodse Huizen 2026: https://jck.nl/open-joodse-huizen
Haagse Vrijheidsweken 2026:
https://www.bevrijdingsfestivaldenhaag.nl/haagse-vrijheidsweken/
Nationale Kinderherdenking op het voorplein van Madurodam op 4 mei 2026:
https://www.nationalekinderherdenking.nl/
Oranjehotel: https://www.oranjehotel.org/
Tentoonstelling ‘In de schaduw van de bevrijding. Gevangenis Scheveningen 1945 – 1950’, t/m 31 december 2026:
Eerdere Tweede Wereldoorlog blogs:
https://www.postzegelblog.nl/tag/tweede-wereldoorlog/
Gerelateerde artikelen
Reacties (0)
Schrijf een reactie
(registratie is niet nodig)