Breaking nieuws: Hitterecord

Vanwege de hitte gaan steeds reizigers niet meer naar Zuid-Europa maar bezoeken ze tijdens de vakantie de Scandinavische landen. Dat heet een ‘coolcation’ vakantie. Maar eind juli 2025 bereikte ons dit bericht. In Finland is het al veertien dagen op rij warmer dan 30 graden. Daarmee is het hittegolfrecord in het Noord-Europese land na 53 jaar gebroken, meldt het Finse Meteorologisch Instituut (FMI) vrijdag op X. Hittegolven zoals deze zijn uitzonderlijk in Finland. “Temperaturen boven de 30 graden Celsius zijn hier extreem zeldzaam”, zegt FMI-meteoroloog Jaakko Savela tegen de BBC. In Finland is officieel sprake van een hittegolf als de temperatuur op minimaal drie opeenvolgende dagen hoger dan 25 graden is.

Finland had in 1972 voor het laatst te maken met zo’n lange hittegolf. Toen was het in de zomer dertien dagen op rij boven de 30 graden. De gegevens worden sinds 1961 bijgehouden. In Parikkala, vlak bij de Russische grens, werd het hittegolfrecord vrijdagochtend als eerste gemeld. Maar ook in noordelijkere delen zijn er al langer hogere temperaturen. Zo had Lapland, het gebied dat zich over het noorden van Finland, Noorwegen en Zweden en een deel van Rusland uitstrekt, de warmste zomer in tweeduizend jaar.

Sami cultuur (1)

De Samen of Sami zijn een van oorsprong nomadisch volk dat het Noord-Europese Lapland bewoont. Ze waren vroeger ook bekend onder de naam Lappen, een term die door de Samen als beledigend wordt ervaren. Ze bezitten tegenwoordig in zowel Noorwegen, Zweden als Finland een eigen parlement, het Sameting, dat bij de nationale overheden van de staten waaronder Lapland ressorteert, inspraak heeft in zaken die de Samen en hun woongebied betreffen. De meeste Samen wonen in Noorwegen, zo’n 50.000. In Zweden zijn dat er ongeveer 20.000, in Finland 6.000 en in Rusland 1.800. Volgens het Europees Bureau voor Minderheidstalen zijn er 70.000 tot 100.000 Samen, van wie minder dan 20.000 Samisch spreken. Er bestaat geen Samische standaardtaal. Het gesproken Samisch kent vele, sterk verschillende, varianten verdeeld over een aantal aparte talen. Het Samisch is verwant aan het Fins en Estisch en behoort tot de Finoegrische taalfamilie.

Lapland, het woongebied van de Sami. Bron: Wikipedia.

Een deel van de Sami leefde traditioneel als nomaden die rendierkudden volgden in hun jaarlijkse voedseltrek. De rendieren leverden de Sami melk, vlees en huiden. Bovendien deden ze dienst als trekdier voor de slede, het vervoermiddel bij uitstek in dit gebied. Andere Sami leefden traditioneel van de visserij, met name aan de Noorse kust. Ook de jacht was een belangrijke bezigheid.

De Sami vlag bestaat uit de kleuren blauw, rood, geel en groen. Ze komen veel voor in gákti’s, een traditioneel Samisch kledingstuk. De blauw-rode cirkel verwijst naar de zon en de maan, belangrijke symbolen in de Samische mythologie. Het rode deel van de cirkel symboliseert de zon; het blauwe de maan.

Het motief werd gekozen met het gedicht Päiven parneh (“Zonen van de zon”) in gedachten. Dit gedicht van de Samische dominee Anders Fjellner (1795-1876), in de vorm van een joik, bevat veel Samische mythologische symboliek. Het gedicht beschrijft de Samen als “zonen en dochters van de zon”, door de vereniging van een vrouwelijke Jötun uit het “Huis van de Dood” in het verre noorden met het nageslacht van de zon. De Sami worden in het volkslied van de Sami ook het “nageslacht van de Zonen van de Zon” genoemd. De Sami-vlag is bewust anders ontworpen dan de Noordse kruisvlaggen en voldoet niet aan de regels van de Europese heraldiek. Dit is deels bedoeld om aan te tonen dat de Sami-natie geen deel uitmaakt van het Europese landensysteem.

De nomadische Sami woonden in tenten (lavvu) die gemakkelijk af te breken en te vervoeren waren. Alleen in de winter bleven de Sami en rendieren op één plaats. In plaats van in tenten leefden ze dan in lage koepelvormige hutten, die met aarde bedekt werden om ze tegen de strenge vrieskou te beschermen. Verder naar het zuiden bestond de traditionele behuizing uit vierkante houten hutten.

Vanaf de 17e eeuw is de levenswijze van de Sami sterk veranderd. Slechts een klein percentage leidt nog een nomadisch bestaan, en dan doorgaans nog slechts een deel van het jaar. De meeste Sami hebben zich als visser, landbouwer of zelfstandige ondernemer gevestigd of hebben een reguliere baan. Sommigen van de Sami zijn volledig opgegaan in de Scandinavische samenleving en hun leven verschilt tegenwoordig in weinig opzichten van dat van andere Scandinaviërs, maar een belangrijk deel van hen streeft ernaar om de eigen cultuur en taal te ontwikkelen. In het dagelijkse leven dragen ze waterdichte pakken van Gore-tex, maar de traditionele kleurige kleding wordt meer en meer tot de folklore gerekend, evenals de traditionele muziek van de Sami, de zogenaamde joik. Voor het hoeden van de rendieren gebruiken ze sinds de jaren-1960 sneeuwscooters en sinds de jaren-2000 ook GPS.

De Samische parlementen zijn opgericht in Finland in Inari (1973), in Noorwegen in Karasjok (1989) en in Zweden in Kiruna (1993) en vormen de vertegenwoordigende organen voor de Samische bevolking. Rusland heeft de Sami niet als minderheid erkend en erkent daarom geen Samisch parlement, ook al hebben de Sami daar een niet-erkend Samisch parlement in Rusland gevormd. Er is geen enkel, verenigd Samisch parlement dat de Scandinavische landen omvat. In plaats daarvan heeft elk van de bovengenoemde drie landen een eigen parlement voor de Sami opgericht, hoewel de drie Samische parlementen vaak samenwerken in grensoverschrijdende kwesties. In alle drie de landen fungeren ze als een instelling van culturele autonomie voor de inheemse Sami. De parlementen hebben een zeer geringe politieke invloed, ver verwijderd van autonomie. Formeel zijn het publieke autoriteiten, bestuurd door de Scandinavische regeringen, maar ze hebben democratisch gekozen parlementariërs die zich inzetten voor de Sami-bevolking en -cultuur. De verkiezingsbeloften van kandidaten botsen vaak met de onderwerping van de instellingen aan hun regeringen, maar als autoriteiten hebben ze wel enige invloed op de regering.

Sami cultuur (2)

Finland (2012) Sami Culture (4 stamps) – front.

De Samische cultuur wordt gevierd met een miniatuurvel, gevormd naar de plattegrond van het Samische Cultureel Centrum SAJOS, dat in januari 2012 werd geopend in Inari. De zelfklevende postzegels hebben de vorm van bergen. Het vel met het trollentrommelpatroon illustreert de drie dochters van de Samische Moeder Doddess, een rendierdorp en afdakjes.

Finland (2012) Sami Culture (4 stamps) – back.

Meer info:

Sami museum (Inari): https://siida.fi/en/

Kunstenaar Olof Marsja put uit zijn Sámi-erfgoed, het enige officieel erkende inheemse volk van Europa. Door middel van zijn sculpturen, installaties en diep poëtische benadering verdiept Marsja zich in zijn achtergrond. Deze complexe geschiedenis brengt hij in verband met de hedendaagse tijd en uitdagingen. Expo in 1646 (Den Haag) van 6 september t/m 2 november 2025:

https://1646.nl/nl/programma/to-carry-this-body-of-an-animal-forth-olof-marsja/

Pacific Sámi Searvi: https://pacificsami.org/

Kijk in onze catalogus voor meer postzegels
• Thematisch • Finland • Noorwegen • Zweden

Nieuwsgierig naar de nieuwste postzegel- en postzegelproducten?