Sportherdenking: Traditie

In 1947 werd een beeld van Prometheus op de tweede ring van het Olympisch Stadion geplaatst. Als oorlogsmonument voor de slachtoffers uit de Nederlandse sport. Het beeld, gemaakt door Fred Carasso, staat nu op het plein voor het stadion.

Ansichtkaart voorkant: Amsterdam Olympische Spelen 1928 No. 17. Luchtopname van het Olympisch Stadion.

Over de rol van sport tijdens de oorlog is weinig bekend bij het grote publiek en daarom is er elk jaar bij het Olympisch Stadion de Nationale Sportherdenking. Op 4 mei 2026 om 12.30 uur worden er door  vertegenwoordigers uit de olympische- en sportwereld vijf gekleurde kransen gelegd bij het beeld van Prometheus. Gezamenlijk vormen de kransen de olympische ringen. Voorafgaand aan deze ceremoniële herdenking is er een inhoudelijk programma. De Nationale Sportherdenking is uitgegroeid tot een traditie voor zowel de sport- als de herdenkingswereld. De herdenking wordt sinds 2005 georganiseerd door het comité Nationale Sportherdenking.

Ansichtkaart achterkant: Amsterdam Olympische Spelen 1928 No. 17. Luchtopname van het Olympisch Stadion.

Tweede Wereldoorlog: De paardensport

Voor 2026 is er gekozen voor de paardensport. Tijdens de inhoudelijke bijeenkomst zullen onder andere de levensverhalen van onderstaande Olympiërs worden belicht.

Charles Pahud de Mortanges ritmeester en viervoudig olympisch kampioen Charles Pahud de Mortanges overleefde de oorlog, maar verloor daarbij wel zijn enige zoon. Gedurende de eerste oorlogsjaren leidde hij Huize Kareol in Aerdenhout, een verzorgingsinstelling waar de sport werd ingezet om zwaargewonde soldaten en burgers terug te begeleiden naar de maatschappij. Twee jaar na het begin van de oorlog werd hij met andere Nederlandse beroepsmilitairen weggevoerd naar het krijgsgevangenenkamp Stanislaw. Tijdens ene transport ontsnapte Pahud de Mortanges, waarna hij zich aansloot bij de Prinses Irene Brigade. Er kwamen er in de Tweede Wereldoorlog vier Nederlandse olympiërs om het leven, die eerder aan verschillende onderdelen in de paardensport hadden deelgenomen.

Alexander van Geen werd op 27 februari 1942 gedood tijdens de Slag in de Javazee. In 1936 had hij meegedaan de moderne vijfkamp in Berlijn. De Slag in de Javazee vond plaats op 27 februari 1942 tussen een geallieerd smaldeel onder leiding van schout-bij-nacht Karel Doorman en de Japanse Keizerlijke marine onder schout-bij-nacht Takeo Takagi. Tijdens de slag seinde Doorman de beroemde woorden ‘All ships follow me’. De Combined Striking Force van veertien Nederlandse, Amerikaanse, Britse en Australische schepen verloor. Vooral voor de Koninklijke Marine was de klap groot. Naast Doorman zelf verloren 900 Nederlanders het leven in de blauwe wateren van Indonesië.

Pierre Versteegh werd op 3 mei 1942 in Sachsenhausen vermoord vanwege zijn verzetswerk. Op de Spelen van 1928 in Amsterdam won hij een bronzen medaille met het mannenteam. Acht jaar later was hij deelnemer in Berlijn. Sachsenhausen was tijdens de Tweede Wereldoorlog een concentratiekamp in nazi-Duitsland. Het kamp lag 35 kilometer van Berlijn en werd in 1936 voorafgaand aan de Olympische Spelen in Berlijn gebouwd door gevangenen. Het kamp lag in de wijk Sandhausen (tegenwoordig Sachsenhausen, net als het kamp zelf) in de stad Oranienburg. Het was bedoeld als ‘voorbeeldkamp’ en werd later ook als opleidingskamp voor SS’ers en kampbewakers ingezet. In Sachsenhausen zaten van 1939 tot 1945 ongeveer 200.000 mensen gevangen. Voor de periode van 1936 tot 1939 zijn er geen betrouwbare getallen. Volgens de officiële getallen kwamen er ca. 30.000 tot 50.000 mensen om. Onder de gevangenen waren politieke tegenstanders van Adolf Hitler, krijgsgevangenen, zogenaamde asocialen, Roma, Sinti, Joden, homoseksuelen en Jehova’s getuigen. De doodsoorzaak varieerde: ziekte, uithongering, uitputting, marteling en executie.

Eddy Kahn sneuvelde op 18 augustus 1944 in Frankrijk. Ook hij maakte deel uit van de Nederlandse ploeg van 1936. Kahn dreef een modezaak. Hij woonde en werkte tot september 1940 in Den Haag en daarna tot mei 1941 in Amsterdam. Hij was in 1931 in Pittsburgh gehuwd met een Amerikaanse en kreeg één kind. Voor de oorlog was hij een succesvol dressuurruiter en een van de weinige burgers die aan nationale en internationale wedstrijden deelnam. De paardensport werd destijds bijna geheel bedreven door legerofficieren. Kahn nam deel aan de Olympische Zomerspelen 1936 waar hij met ‘Espoir’ als dertiende eindigde op het onderdeel eventing. In 1941 wist hij met zijn gezin naar de Verenigde Staten te vluchten. Hij nam later dienst in het Britse leger en nam als tijdelijk reserve 1e luitenant van de 6th (Royal Welch) Parachute Battalion deel aan Operatie Dragoon waarbij hij op 19 augustus 1944 in Frankrijk sneuvelde. Kahn ligt begraven op het Britse ereveld in Banneville-la-Campagne.

Tjeerd Pasma werd op 28 december 1944 in zijn eigen huis in Ede gedood toen dat werd geraakt door een V1 wapen. De V1 was het eerste Duitse zogenaamde V-wapen uit de Tweede Wereldoorlog en tevens het eerste onbemande straalvliegtuig ter wereld. Het droeg een explosieve lading, en was daarmee een ‘vliegende bom’. Het was de voorloper van de latere kruisvluchtwapens, hoewel deze meestal met een raketmotor zijn uitgerust. In totaal zijn er meer dan 30.000 V1’s geproduceerd. Ze werden eerst vooral vanuit Noord-Frankrijk afgeschoten en later in de oorlog vanuit Nederland. Zowel Londen als Antwerpen werden er zwaar door getroffen.

V1 in het Nationaal Militair Museum in Soest. Foto: Marion Golsteijn / Wikipedia.

Meer info:

De Nationale Sportherdenking voor de paardensport op 4 mei 2026:

https://www.olympischstadion.nl/sportherdenking/

Postzegels in de paardensport (selectie): https://www.archiefndr.nl/MusZegels.htm

Eerdere Tweede Wereldoorlog blogs:

https://www.postzegelblog.nl/tag/tweede-wereldoorlog/

Kijk in onze catalogus voor meer postzegels
• Thematisch • Paarden • Tweede wereldoorlog

Nieuwsgierig naar de nieuwste postzegel- en postzegelproducten?