De Nobelprijs voor de Vrede 2025 is toegekend aan María Corina Machado, de Venezolaanse oppositieleider die jarenlang streed voor democratie in haar land. Een bekroning van haar moed en volharding terwijl ze “het vuur van de democratie laat branden te midden van groeiende duisternis”, aldus het Noorse Nobelcomité. Maar kent u de Oostenrijkse Bertha von Suttner? De pacifiste kreeg in 1905 als eerste vrouw de Nobelprijs voor de Vrede. Er zijn postzegels en euromunten met haar afbeelding verschenen. Wellicht ook in uw album?
Gerelateerde artikelen
Bertha von Suttner
Bertha Sophie Felicitas Barones von Suttner (1843 – 1914) was een in Oostenrijk-Hongarije geboren radicale pacifiste. Zij was de eerste vrouw die de Nobelprijs voor de Vrede ontving.
Ze werd geboren als gravin Kinsky von Wchinitz und Tettau, lid van een Boheemse adellijke familie, en werd in de loop van haar leven een overtuigd vredesactiviste. Door een verblijf in de Kaukasus ten tijde van de Russisch-Turkse Oorlog had ze de verschrikkingen van de oorlog leren kennen. Haar afschuw van oorlogen gaf ze vorm in de roman Die Waffen nieder! (Nederlandse vertaling: De wapens neergelegd), in 16 talen vertaald, en in honderdduizenden exemplaren verkocht.
In 1889 publiceerde Von Suttner de pacifistische roman Die Waffen nieder!. Het boek baarde veel opzien en maakte haar tot een van de meest prominente vertegenwoordigers van de vredesbeweging. Ze beschreef de verschrikkingen van de oorlog uit het oogpunt van een echtgenote. Daarmee raakte ze een open zenuw van de maatschappij, waar op dat moment hevige discussie werd gevoerd over het militarisme en de oorlog. De roman werd haar grote succes – het verscheen in 37 drukken en werd in 16 talen vertaald.
Voordien werd over oorlog in verhullende termen geschreven – over heldenmoed en over de eer van het vaderland. De helden werden vereerd, dood of levend. Maar Von Suttner beschreef onverbloemd de verschrikkingen van de oorlog en de gevolgen voor iedereen die ermee te maken krijgt. Von Suttner kreeg overstelpend veel waarderende reacties. Maar het boek druiste in tegen het trotse militarisme in haar familie en haar land. Naast geprezen is ze daardoor ook veel bespot en bekritiseerd. De betekenis van haar boek is te vergelijken met die van De hut van Oom Tom (Uncle Tom’s Cabin), dat essentieel was in de afschaffing van de slavernij. Zo was Die Waffen nieder! essentieel voor de ontwikkeling van de wereldwijde vredesbeweging. Plotseling was Von Suttner een internationaal bekende persoonlijkheid.
In tal van artikelen en lezingen zette ze haar pleidooi voor de vrede voort. Ze initieerde congressen over vrede, en in diverse landen nam ze het initiatief om vredesbewegingen op te richten. Ze pleitte voor een internationaal Hof van Arbitrage, zodat landen hun conflicten aan dit Hof zouden kunnen voorleggen in plaats van erover oorlog te voeren. Toen in 1899 de eerste internationale vredesconferentie op regeringsniveau bijeengeroepen werd, voelde Von Suttner dit als de kroon op haar werk. Op deze Eerste Vredesconferentie, gehouden in Paleis Huis ten Bosch en toen nog gelegen in Wassenaar, werd besloten een Hof van Arbitrage op te richten – voor de huisvesting van dit Hof werd later het Vredespaleis in Den Haag gebouwd.
Nobelprijs voor de Vrede 1905
Een andere bewonderaar van haar ideeën werd Alfred Nobel, voor wie zij ook kort als secretaresse had gewerkt. Zij was een van de mensen die hem ertoe brachten de Nobelprijs voor de Vrede in te stellen. Op 10 december 1905 kreeg Bertha von Suttner als eerste vrouw de – mede door haar werk geïnspireerde – Nobelprijs voor de Vrede, die toen voor de vijfde keer werd uitgereikt. In Wiesbaden werd ze alom toegejuicht. In haar eigen land werd het feit dat zij de Nobelprijs had gekregen, doodgezwegen – veelzeggend voor de toenmalig heersende mentaliteit in Oostenrijk. Later werd ze in Oostenrijk alsnog geëerd: haar beeltenis staat op de in Oostenrijk geslagen twee-euromunten.
In 1907 was ze ook tijdens de Tweede Vredesconferentie in Den Haag aanwezig. Deze conferentie was meer gefocust op oorlogsrecht dan op het vraagstuk van een stabiele vredeshandhaving. Als reactie daarop probeerde ze te wijzen op de gevaren van internationale bewapening en de belangen van de wapenindustrie. Vanaf 1912 vroeg ze ook aandacht voor het gevaar van een internationale vernietigingsoorlog.
Na de Eerste Vredesconferentie heeft Andrew Carnegie een fonds ingesteld om de bouw van een Vredespaleis mogelijk te maken als huisvesting voor het Hof van Arbitrage in Den Haag. Carnegie was een bewonderaar van Bertha von Suttner. Niet alleen schonk hij het geld voor de bouw van het Vredespaleis, maar hij kende Von Suttner ook een pensioen toe, waar ze haar laatste jaren van kon leven. Bij de opening van het Vredespaleis in 1913 was Bertha von Suttner, als enige vrouw (naast koningin Wilhelmina), aanwezig.
Ze overleed in Wenen, eenenzeventig jaar oud aan de gevolgen van een maagtumor die vanwege haar obesitas en leeftijd niet geopereerd kon worden. Haar crematie vond plaats in Gotha. De urn met haar as wordt bewaard in het columbarium van Gotha.
Meer info:
Bertha von Suttner in OVT 12 oktober 2025:
https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/de-nobelprijs-voor-de-vrede-en-bertha-von-suttner
Vredespaleis ontvangt bekroonde postzegelcollectie ‘The League of Nations: No Guarantee for Peace’:
Gerelateerde artikelen
Reacties (1)
Leuk om het verhaal aan de 2 euro munt te kunnen koppelen.
Ga zo door Randy.
Schrijf een reactie
(registratie is niet nodig)