De selectie laat zien hoe kunstenaars – van Lucas van Leyden en Rembrandt tot Catrien Ariëns – emotie inzetten om verhalen te vertellen, macht te tonen, idealen te verbeelden of het alledaagse leven vast te leggen. Zo ontstaat een rijk geschakeerd beeld van emotie als drijvende kracht binnen de kunstgeschiedenis.

Van deze tien postzegels tellende emissie 200 jaar Rijksmuseum (NVPH 1894–1903) behoren acht afbeeldingen tot de westerse kunst en twee tot de niet-westerse kunst (pz. 3 Japan en pz. 4 India).

Van de acht westerse kunstafbeeldingen behoort pz. 5 tot de renaissancekunst met horizontale en verticale vormen, pz. 8 en 11 tot de beweeglijke barokstijl van de Gouden Eeuw, pz. 1, 2, 6 en 9 tot de rococostijl met lieflijke pastelkleuren en tenslotte pz. 7 en 10 tot de actualiteit.

Vijf verscheidenheden in techniek, materiaalgebruik en emotie.

7. ‘Van Speyk overlegt of hij lont in kruit zal steken’ – Jacobus Schoenmaker Doyer (1792–1867), schilderij
Verbeelde emotie: vastberadenheid

De jonge marineofficier Jan van Speyk (1802–1831), bevelhebber van de Nederlandse kanonneerboot nr. 2, nam deel aan de beschietingen van Antwerpen tijdens de Belgische Opstand (1830–1839). Op 5 februari 1831 liep zijn schip vast op de Scheldewal en dreigde het door Belgische opstandelingen te worden overmeesterd. Om dit te voorkomen zag Van Speyk slechts één uitweg: het schip tot ontploffing brengen.

Van Speyk staat in de kajuit voor een innerlijk conflict: overgave of vernietiging. Twee schepelingen spreken vlak vóór zijn daad de woorden: “Dan liever de lucht in!” Met deze beslissing bracht Van Speyk niet alleen zichzelf, maar ook zijn bemanning en een groep Belgen om het leven.

Het nationale zelfbewustzijn, dat door de Belgische afscheiding zwaar was aangetast, kreeg door deze heldendood een impuls. De romantiek, als stijlperiode, benadrukt het hevige en uitzonderlijke en zet persoonlijke gevoelens nadrukkelijk op de voorgrond als vlucht uit de dagelijkse werkelijkheid.

8. ‘David speelt harp voor koning Saul’ – Lucas van Leyden (1494–1533), kopergravure
Verbeelde emotie: wantrouwen

Koning Saul werd regelmatig geplaagd door woedeaanvallen. Wanneer David op de citer speelde, keerde de rust tijdelijk terug en week de boze geest. Saul wist echter dat David zijn opvolger zou worden, iets waar hij zich niet bij kon neerleggen. Tijdens het spel trachtte hij David met een speer te doden, tevergeefs.

David was reeds in het geheim tot koning gezalfd. Op de achtergrond van de voorstelling staan twee dienaren, die de gespannen sfeer versterken.

9. ‘L’Amour menaçant’ (Dreigende liefde) – Étienne?Maurice Falconet (1718–1791), beeldhouwwerk
Verbeelde emotie: speelse ondeugendheid

Falconet was de favoriete beeldhouwer van Madame de Pompadour, minnares van koning Lodewijk XV en beschermvrouwe van de rococo. Na het zien van een ondeugend terracotta Cupido?beeldje bestelde zij een vergelijkbaar werk in wit marmer.

Het zittende amorfiguurtje maakt met zijn wijsvinger een zwijgend ‘ssst’-gebaar, terwijl hij met de andere hand een pijl uit zijn koker trekt. Volgens de mythologie bestaan er gouden pijlen die liefde opwekken en loden pijlen die haar doden. De versregel van Voltaire op de sokkel versterkt de dreiging: “Wie je ook bent, hier is je meester. Hij is het, was het of zal het worden.”

10. ‘Document Nederland Zondag’ – Catrien Ariëns (1997–1998), fotografie
Verbeelde emotie: uitbundige vreugde

Waar de zondag vroeger werd bepaald door godsdienst, traditie en sociale controle, is zij in de loop der tijd ingevuld met een grote variatie aan individuele vrijetijdsbestedingen. Fotograaf Catrien Ariëns legde dit vast in een fotoserie, gerealiseerd onder auspiciën van het Rijksmuseum en NRC Handelsblad.

Op de postzegel zijn twee anonieme toeschouwers te zien aan de rand van een voetbalveld in Almere. Hun uitbundige reactie op sportieve prestaties verbeeldt collectieve vreugde. Om beeldrechtelijke redenen is de oorspronkelijke foto, waarop meer personen zichtbaar zijn, niet volledig afgebeeld.

11. ‘De Nachtwacht’ (Het korporaalschap van kapitein Frans Banning Cocq en luitenant Willem van Ruytenburch) – Rembrandt van Rijn (1606–1669)

De kleurrijk uitgedoste schutterscompagnie van de Kloveniers maakt zich gereed voor een ceremoniële optocht door Amsterdam. Officieren, onderofficieren en manschappen zijn in beweging weergegeven, wat een sterke dynamiek creëert.

Kapitein Banning Cocq en luitenant Van Ruytenburch treden naar voren en lijken de toeschouwer tegemoet te lopen. Lichtcontrasten, overlappende handelingen en details – zoals het meisje in het geel met een kip, de trommelslager, een blaffende hond – versterken de levendigheid. Het schilderij ademt de kern van de barok: beweging, spanning en theatrale zeggingskracht.

18e eeuwse uitingen en die van de 21e eeuw

Niet alle getoonde kunstwerken stammen uit de Gouden Eeuw. Sommige zijn eerder ontstaan, andere in de 18e eeuw (1743, 1744, 1755 en 1757). Twee postzegelafbeeldingen dateren zelfs uit latere perioden: 1867 (pz. 7) en 1997–1998 (pz. 10).

Waar de 17e eeuw wordt gekenmerkt door economische en culturele bloei, staat de 18e eeuw bekend als een periode van behoud en relatieve stilstand. Kunst weerspiegelt dit verschil: van dynamische barok naar lichtere, verfijnde rococo?vormen. Welgestelde elites omringden zich met kunst die een opgewekte, elegante levenshouding uitstraalde.

Deze levensinstelling – genieten van opgebouwde welvaart – vertoont parallellen met de hedendaagse consumptiemaatschappij, waarin individueel genot en overvloed centraal staan. Zo verbinden de postzegels niet alleen eeuwen kunstgeschiedenis, maar ook tijdloze menselijke emoties.

Kijk in onze catalogus voor meer postzegels

Nieuwsgierig naar de nieuwste postzegel- en postzegelproducten?