De Wuppertaler Schwebebahn (zweeftrein) is een hangend spoor in de Duitse stad Wuppertal, ontworpen door ingenieur Eugen Langen. De exploitatie begon op 1 maart 1901. Het bouwwerk is sinds mei 1997 een monument. De lijn is 13,3 kilometer lang en telt 20 stations. Heeft u al een bezoek gebracht in het Bergisches Land (regio NRW)? En heeft u al een rit gemaakt in de Wuppertaler Schwebebahn? Een echte belevenis om van begin naar eindpunt te reizen. De Wuppertaler Schwebebahn kent vele verhalen waarbij de olifant ook een belangrijke rol speelt.
Gerelateerde artikelen
Wuppertaler Schwebebahn
De Wuppertaler Schwebebahn is een verhoogde spoorlijn in Wuppertal, geopend in 1901, en staat sinds 1997 op de monumentenlijst. De 13,3 kilometer lange monorail wordt beschouwd als een landmark dat het stadsbeeld vormgeeft en is de belangrijkste toeristische attractie van de stad, evenals een van de beroemdste vervoersmiddelen ter wereld. Het unieke karakter van de Schwebebahn heeft er op zijn beurt ook toe bijgedragen dat de stad zelf internationale bekendheid heeft verworven. De exploitatiemaatschappij is WSW Wuppertaler Stadtwerke GmbH, of sinds 2007 haar dochteronderneming WSW mobil GmbH; de infrastructuur is echter eigendom van de stad Wuppertal zelf. Het systeem is de oudste nog in gebruik zijnde monorail ter wereld, en tevens de oudste nog in gebruik zijnde hangspoorlijn.
De vijfde postzegel (8 januari 2026) in de serie ‘Zeitreise Deutschland’ toont een van ’s werelds beroemdste vervoersmiddelen: Wuppertaler Schwebebahn. In 2026 viert de zweefbaan haar 125-jarig jubileum.
Geschiedenis
In het industriegebied Wuppertal bestond dringend behoefte aan grootschalig transport voor de aanvoer van grondstoffen en de uitvoer van producten. De keuze voor een Hochbahn kwam voort uit ruimtegebrek. De rivier de Wupper was in het dichtbebouwde gebied de enige plek die nog vrij was voor een spoorbaan. Ondernemer Friedrich Harkort liet in 1826 op eigen kosten een proefopstelling bouwen in Elberfeld. In 1887 werd door de zustersteden Barmen en Elberfeld een commissie opgericht die investeerders zocht en opdracht gaf. De bouw verliep in etappes en de totale bouw nam zes jaar in beslag.
Het idee voor wat nu de oudste nog in gebruik zijnde monorail en tevens de oudste nog in gebruik zijnde hangspoorlijn ter wereld is, werd aan het einde van de 19e eeuw bedacht door de ondernemer en ingenieur Eugen Langen (1833-1895). De topografische kenmerken en de toenemende vraag naar personen- en goederenvervoer maakten een ruimtebesparend én modern massatransportsysteem noodzakelijk.
De aanleg van de Wuppertaler Suisse duurde van 1898 tot 1903. Sommige trajecten werden echter eerder voltooid en in gebruik genomen, zoals het ongeveer viereneenhalve kilometer lange traject tussen de stations “Zoologischer Garten” en “Kluse”. Dit gedeelte werd op 15 februari 1901 in gebruik genomen voor regulier passagiersvervoer en officieel ingehuldigd op 1 maart 1901, wat sindsdien wordt beschouwd als de openingsdag van de Wuppertaler Suisse. Nog vóór de inhuldiging vond er een bijzondere gebeurtenis plaats: keizer Wilhelm II en zijn vrouw, Auguste Viktoria, maakten op 24 oktober 1900 een proefrit met de Suisse.
Deutsches Reich (): Keizer Wilhelm II spreekt tijdens de viering van het 25 jarig bestaan van het Keizerrijk.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden veel stations en grote delen van de lijn verwoest. De zweefbaan was echter al een jaar na het einde van de oorlog weer in gebruik.
Derde klas ticket uit 1951 voor 50 pfennig, plus de apart vermelde “hoge-niveau belasting” van vijf pfennig. Bron: Wikipedia.
Tuffi de olifant
Een van de vreemdste verhalen uit Noordrijn-Westfalen is het ongeluk dat Tuffi de olifant overkwam. In 1950 arriveerde het rondreizende circus Althoff in Wuppertal, met hun vierjarige circusolifant Tuffi. Tijdens de opbouw van het circus had de circusdirecteur de gewoonte ontwikkeld om met Tuffi door de stad te reizen waar ze zich bevonden, om reclame te maken voor de aankomende voorstellingen. Zijn favoriete manier om publiciteit te genereren was altijd om de kleine olifant mee te nemen in de tram, wat steevast voor opschudding en veel persaandacht zorgde.
Tuffi’s trainer besloot haar mee te nemen in de zweeftrein. De aankomst van de olifant op het station zorgde voor flink wat opschudding. Veel journalisten van de lokale en nationale pers hadden ervoor gekozen om de olifant op haar reis te vergezellen. Dus toen ze de Schwebebahn-wagon binnenstapte, drongen tientallen mensen zich naast haar naar binnen.
Deze foto is fake. Er bestaat geen foto van de daadwerkelijke vallende olifant.
Reizen met de Schwebebahn is echter niet te vergelijken met een ritje met de tram. De treinen schommelen aanzienlijk meer en hellen vaak in vreemde hoeken. Tuffi, normaal gesproken een heel kalm dier, raakte door de drukte en de beweging in paniek. Eerst brak ze een van de stoelen in de wagon, en daarna probeerde ze door het raam te ontsnappen. Haar eerste poging brak alleen het raam, maar haar tweede poging was succesvol: de olifant sloeg een gat in de zijkant van de wagon en sprong naar beneden, de rivier in. Opmerkelijk genoeg bleef Tuffi ongedeerd na haar onverwachte val in de rivier de Wupper. Afgezien van een paar schaafwonden, wist ze zichzelf uit het water te bevrijden en terug te keren naar het nabijgelegen circus.
Tuffi bleef tot in de jaren zestig bij Circus Althoff werken, waarna ze werd verkocht aan een Frans circus waar ze vele jaren werkte tot haar dood in 1989. Gedurende haar leven bleef ze graag met de tram reizen, maar ze zette nooit meer een voet in de Schwebebahn.
Kaiserwagen
De 00-serie van de Wuppertaler Suspendant, ook wel bekend als de 1900-serie, was de eerste serie voertuigen die voor regulier personenvervoer werd gebruikt. Het beroemdste voorbeeld hiervan is de zogenaamde Kaiserwagen (Keizerswagen), een originele tweedelige trein uit 1900. Deze bestaat uit de hoofdwagen, voorste wagen of bestuurderswagen nummer 5 met een bestuurderscabine en bedieningspaneel, en de achterste wagen, tweede wagen of aanhangwagen nummer 22 zonder bestuurderscabine of bedieningspaneel. Beide worden nu alleen nog gebruikt voor toeristische excursies en mogen niet meer voor regulier lijnvervoer worden ingezet.
Wagen 5 en 22 in 2003. Foto: JuergenG / Wikipedia.
De twee museumwagens danken hun naam aan het feit dat keizer Wilhelm II, samen met zijn vrouw Auguste Viktoria, op 24 oktober 1900 een proefrit maakte in wagen 5 tijdens een bezoek aan de steden Vohwinkel, Elberfeld en Barmen.
De zweeftrein als bezienswaardigheid in Wuppertal
In de loop der decennia verwierf de Wuppertalerweg wereldwijde faam die tot op de dag van vandaag ongeëvenaard is in zijn uniekheid en eigenzinnigheid. Het was vanaf het allereerste begin een icoon. Lokaal droeg het aanzienlijk bij aan de vorming van een gedeelde identiteit onder de inwoners en de integratie van de voorheen concurrerende delen van Wuppertal, waardoor ook hun fusie in 1929 en 1930 werd vergemakkelijkt. Tot slot bestaat het logo dat de gemeente sinds 1970 gebruikt uit een gestileerde zweefbaan en de letter W van Wuppertal, de zogenaamde Wupperworm. Dit verving in 1971 ook het stadswapen, dat voorheen op de zweefbaanwagons was geschilderd. Een ander origineel uit Wuppertal is de zogenaamde ” Zwembaangeneraal “, een bekende conducteur uit de beginjaren van de exploitatie.
Logo van de stad Wuppertal, de Wupperworm, in gebruik sinds 1970.
Het transportsysteem wordt beschouwd als een verbinding tussen de steden en een bewijs van en symbool van hun gezamenlijke groei. De journalist Walter Foitzick (1886–1955) vatte dit als volgt samen: “De inwoners van Wuppertal beschouwen hun zweeftrein zeker als vanzelfsprekend, en degenen die in de schaduw van de zweeftreinen geboren zijn, kunnen zich misschien niet eens voorstellen dat er steden en landen zijn waar je niet zweeft.”
Een andere bekende lokale uitdrukking is: “Het gepiep van de trein hoort bij Wuppertal zoals het amen in de kerk,” en inwoners gebruiken soms de groet “uit de stad waar de bussen vliegen.” Andere synoniemen zijn zweeftreinstad en stad van de zweeftrein. De woordspeling “Wuppertal hangt aan de zweefbaan ” geniet een vergelijkbare mate van bekendheid, net als de slogans “je zweeft in Wuppertal”, die bijvoorbeeld in 1967 door de Duitse Federale Posterijen als reclamestempel werden gebruikt, en “Eenmaal in je leven door Wuppertal zweven”, wat sinds 2024 ook de titel is van een kinderboek. Drie andere kinderboeken met de zweefbaan als centraal verhaalmotief zijn Tuffi en de zweefbaan van Ernst-Andreas Ziegler en Marguerita Eckel uit 1983, Finn op weg met de zweefbaan van Lucia D’Armento Sahin uit 2013 en Schwuppi – De zweefbaan uit 2019, eveneens van de eerdergenoemde auteur.
Muurschildering met een sterk geabstraheerd monorailmotief (2012). Foto: BKP / Wikipedia.
Veel bedrijven, verenigingen, organisaties en politieke partijen in Wuppertal verwerken de zweefbaan op grafische wijze in hun public relations en logo’s, en diverse bedrijven bieden speciale producten aan die verband houden met dit vervoersmiddel. Daardoor is de zweefbaan alomtegenwoordig in het stadsbeeld. Bovendien is de zweefbaan het onderwerp van talloze muurschilderingen en graffiti. Van 1997 tot 2017 reikte de Wuppertalse Vereniging van Burgers en Wijkverenigingen ook de Gouden Zweefbaanprijs uit aan verdienstelijke personen. Sinds 2013 vindt jaarlijks in juni de zogenaamde Zweefbaanloop plaats, een recreatieve hardloopwedstrijd met verschillende afstanden tot een halve marathon. De winkelgalerij bij het centraal station staat ook bekend als de Zweefbaanpassage .
De zweefbaan is ook een belangrijk onderdeel van de merchandising, de verkoop van souvenirs en de stadsmarketing. Zo ontving de zweefbaan in 2017 de Wuppertal Business Award in de categorie “Stadsmarketingprijs”. Reclameondernemer en merkexpert Frank Dopheide bevestigt de superioriteit ervan ten opzichte van andere bekende vervoersmiddelen in de grote steden van de wereld. Hij stelt dat het “ons een gevoel van euforie geeft ” en dat de rit in de lucht “passagiers boven het dagelijks leven verheft, hen in staat stelt neer te kijken op de trivialiteiten van het leven en hun perspectief verbreedt”.
In tegenstelling tot de kabeltrams van San Francisco, die meer een toeristische attractie zijn dan een vervoersmiddel, belooft de zweefbaan 120 jaar na de eerste rit nog steeds bruikbaarheid in het dagelijks leven. De zweefbaan is ook superieur aan de typische Londense taxi’s , die “meer tijd in de file doorbrengen dan dat ze rijden”. Evenzo overtreft de zweefbaan zijn “kosmopolitische, ondergrondse zuster”, de metro van New York City, waarmee het Wuppertal-systeem veiliger lijkt. De term ‘hangbaan’ alleen al geeft het geheel een gevoel van lichtheid en is wereldwijd net zo uniek als het voertuig zelf. Volgens Dopheide is wat de hangbaan in de afgelopen 120 jaar als handelsmerk voor de stad heeft bereikt, dan ook ‘waarschijnlijk even waardevol als de technische prestatie’.
Toerisme
De meeste bezoekers komen naar Wuppertal vanwege de wereldberoemde zweefbaan, die wordt beschouwd als een symbool van ondernemende pioniersgeest en betrouwbaarheid, een staaltje technisch vernuft en een oplossing voor verkeersproblemen. Als onmiskenbaar herkenningspunt is het vergelijkbaar met de Eiffeltoren, de Big Ben of het Vrijheidsbeeld .
Vanwege zijn unieke vervoerswijze werd Wuppertal begin januari 2020 door de Amerikaanse televisiezender CNN aanbevolen als een van de 20 beste toeristische bestemmingen ter wereld, en als enige stad in Duitsland, voor 2020. De auteur Barry Neild beschrijft de zweeftrein als een ” steampunkversie ” van een openbaar vervoerssysteem, die doet denken aan een fantasie van Jules Verne en als een van de “coolste spoorwegsystemen ter wereld”, waardoor Wuppertal “een buitengewone troef in handen” heeft. De “ijzeren poten” overspannen de straten en waterwegen van de stad en vervoeren passagiers hoog boven de files naar stations die “net zo sciencefictionachtig ” zijn als de trein die ze verbindt. Bovendien kost een ritje slechts “een paar dollar”. De Britse krant The Guardian herhaalde dit sentiment op 7 maart van hetzelfde jaar. Als onderdeel van een onderzoek waarbij schrijvers uit alle 27 landen van de Europese Unie elk een favoriete plek presenteerden die de geest van hun natie weerspiegelt, beschreef de Brits-Duitse journalist Kate Connolly de zweefbaan van Wuppertal.
De Duitse Nationale Dienst voor Toerisme heeft de Wuppertaler Slingerbaan in 2024 opgenomen in de lijst van de 100 belangrijkste toeristische attracties van het land, op de 90e plaats. Voor reizigers die de slingerbaan willen gebruiken voor sightseeing, biedt Wuppertal Marketing, het openbaarvervoerbedrijf van Wuppertal, sinds 2021 een audiogids aan als podcast voor mobiele apparaten. Deze gids duurt ongeveer een uur en behandelt de hele route in beide richtingen. Bovendien wijzen toeristische informatieborden langs de A46 de weg naar de slingerbaan en de dierentuin.
Tegenwoordig wordt de Wuppertaler zweefbaan, die sinds 1997 een beschermd historisch monument is, beschouwd als een icoon van de stad. Dit jaar viert de zweefbaan haar 125-jarig jubileum.
Pictogram dat sinds 1980 door de zweefbaan wordt gebruikt en onder andere bij de ingangen van de stations te vinden is. Bron: Wikipedia.
Meer info:
Alles over de Wuppertaler Schwebebahn (DE):
https://de.wikipedia.org/wiki/Wuppertaler_Schwebebahn
Wuppertaler Schwebebahn: https://schwebebahn.de/
Wuppertal toerisme: https://www.wuppertal.de/index.php
Das Bergisches Land: https://www.dasbergische.de/
Von der Heydt museum: https://von-der-heydt-museum.de/
Gerelateerde artikelen
Reacties (0)
Schrijf een reactie
(registratie is niet nodig)