In 2026 bestaat provincie Flevoland 40 jaar. En dat vieren we! We kijken terug, en vooral vooruit. De provincie Flevoland kenmerkt zich door veel open ruimte met een rechthoekige indeling. De provincie bestaat uit twee delen: de Noordoostpolder, ingepolderd tot aan het vasteland, en de Flevopolder, het grootste kunstmatige eiland ter wereld. Om verwarring met de gemeente Noordoostpolder te voorkomen wordt de Noordoostpolder (de combinatie van deze gemeente en de gemeente Urk) ook wel Noordelijk Flevoland genoemd.
Gerelateerde artikelen
Urk (algemeen)
Urk is een gemeente in de provincie Flevoland en was een eiland in de voormalige Zuiderzee. Met 22.429 inwoners (1 januari 2026, bron: CBS) op een oppervlakte van circa 11,54 km² (en 98,36 km² water) is Urk qua oppervlakte de kleinste gemeente van deze provincie. Urk is tevens de gemeente met het laagste percentage inwoners met een migratieachtergrond, op 1 januari 2024 had 5,6% van de inwoners een migratieachtergrond. Tot het gereedkomen in 1939 van de dijk die Urk met Lemmer verbond, was Urk een eiland in het IJsselmeer, de voormalige (tot de afwerking van de Afsluitdijk in 1932) Zuiderzee. In 1942 werd de Noordoostpolder drooggemalen.
Urk kan worden omschreven als de meest kerkelijke gemeente van Nederland, 98% van de inwoners is lid van een kerkelijke gezindte en 94% van de inwoners gaat naar de kerk. Het is een zeer hechte gemeenschap met een eigen dialect, het Urkers, dat nog buitengewoon vitaal is en veel afwijkt van de andere dialecten uit de omgeving. Ook heeft Urk zijn eigen volkslied, dat wordt gezongen tijdens de jaarlijkse aubade op Koningsdag en overige officiële gelegenheden. Urk heeft verreweg de grootste vissersvloot en visverwerkende industrie van Nederland. De betekenis van de naam Urk is onbekend, maar er bestaan verschillende theorieën over.
Wapen van Urk
De blazoenering van het wapen luidt als volgt: Van lazuur, beladen met een schelvisch in zijne natuurlijke kleur. De kleur lazuur, ook wel aangeduid als ultramarijn, is een verfstof, en in de heraldiek de normale benaming voor “blauw”. De sterke binding die de vissersgemeenschap met de zee heeft, wordt door de blauwe kleur tot uitdrukking gebracht. De heraldische etiquette verbiedt echter in een wapen het gebruik van metaal op metaal of van kleur op kleur. Op voorstel van de Hoge Raad van Adel wordt daarom sinds 1955 de schelvis in zilver afgebeeld.
Het wapen is een sprekend wapen. Urk is van oudsher een vissersgemeenschap en dat wordt uitgedrukt met de schelvis. Deze heeft van nature de volgende kleuren: de rug is donker groenbruin, de flanken zilverwit en de buik wit. Verder is de vis herkenbaar aan de kindraad.
De visserij
De belangrijke economische pijler van het dorp is de visserij. Van oudsher waren de Urkers aangewezen op de visserij en, in mindere mate, op de landbouw om in hun levensonderhoud te kunnen voorzien. Armoe was troef want de visserij was niet altijd succesvol. De visserij was ook gevaarlijk. Bij het vissersmonument staan de namen van alle verdronken vissers vermeld.
De kentering voor Urk kwam met de afsluiting van de Zuiderzee in 1932. De Afsluitdijk maakte voorgoed een einde aan de Zuiderzee en ook de dagen van het eiland Urk waren geteld. De zoute Zuiderzee werd een zoet IJsselmeer en volgens de deskundigen zou het met de visserij op Urk wel gauw zijn afgelopen. Het IJsselmeer bood immers te weinig ruimte om iedereen een plaats te bieden voor de uitoefening van visserij en de Noordzee zou eveneens onbereikbaar worden doordat Urk vrijwel midden in Nederland lag.
Envelop Vereniging van Visgroothandelaren Urk. Bron: www.posthistorie.nl
Die verwachting is niet uitgekomen. Het wordt wel ‘het Wonder van Urk’ genoemd. De Urkers gingen boomkorvisserij bedrijven op de Noordzee en er werden grotere kotters gebouwd. De visafslag van Urk groeide gestaag. Tot eind jaren 70 werd de vis nog veelal aangevoerd via de Urker haven. Na die tijd werden de kotters te groot om over het IJsselmeer naar de thuishaven te komen en werd de vis per vrachtwagen vanuit zeehavens als IJmuiden, Harlingen, Delfzijl en Lauwersoog aangevoerd om op Urk te worden verhandeld. Rond de visafslag groeide een enorme visverwerkende industrie. De vangstbeperkingen begonnen in 1975. Door deze quota en de gestegen brandstofprijzen liep de winstgevendheid van de boomkorvisserij sterk terug. Vanaf 1840, toen Albert Roos met zijn zonen een werf startte, konden Urker vissers ook op Urk een schuit bestellen. Sindsdien zijn werven op Urk actief.
De vuurtoren
Het witte lichtbaken is al generaties in beheer van dezelfde familie (nu vuurtorenwachter Rense). Deze vuurtoren heeft vooral veel vissers veilig de haven in begeleid.
De vuurtoren van Urk is een 18,5 m hoge vuurtoren op Urk. De huidige vuurtoren werd van 1844 tot 1845 gebouwd en werd in 1901 met ruim vijf meter verhoogd. De verhoging was nodig omdat de in 1885 vergrote Bethelkerk het licht naar het oosten blokkeerde. De vuurtoren is de enige langs het IJsselmeer en het Markermeer die de beschikking heeft over een draailicht (hierbij staat de lamp stil en draait de lens). In 2009 is er bij onderhoudswerkzaamheden een nieuw koperen dak aangebracht. De toren is regelmatig voor het publiek geopend.
Al vanaf 1617 brandde er op Urk een vuur. Dit kolenvuur was bestemd voor de vissers van Urk en de schepen die vanaf Amsterdam naar de Noordzee voeren. Zij werden door dit vuur de weg gewezen. De eerste vuurboet werd gebouwd door de Amsterdamse burgemeester Gerrit Jacob Witsen namens de Staten van Holland en West-Friesland, die de heerlijke rechten op Urk bezaten. In 1837 werd een vierkante baak gebouwd. Deze werd in 1844 weer afgebroken en in plaats daarvan werd de vuurtoren in de huidige vorm gebouwd. Het draailicht werd in 1876 vervangen door Barbier, Benard & Turenne. Lichten van deze Franse firma draaien altijd linksom en worden in Canada French lights genoemd. De vuurtoren van Urk draait zodoende als enige vuurtoren van Nederland tegen de wijzers van de klok in.
Met dank aan Peter Janssen van www.frankeerstempel.nl voor de stempels in deze blog.
Meer info:
40 jaar Flevoland: https://www.flevoland.nl/dossiers/40-jaar-flevoland
Toerisme Urk: https://touristinfourk.nl/
Canon van Flevoland: https://www.canonvannederland.nl/nl/flevoland/flevoland
Gerelateerde artikelen
Reacties (0)
Schrijf een reactie
(registratie is niet nodig)