Het Puttertje (vogel)

De putter of distelvink (Carduelis carduelis) is een zangvogel uit de familie der vinkachtigen. Het oorspronkelijke verspreidingsgebied van de putter beslaat een groot deel van Europa, delen van Noord-Afrika en het westen van Azië. Daarbuiten is de putter geïntroduceerd in Australië, Nieuw-Zeeland, Noord- en Zuid-Amerika en Zuid-Afrika. De putter is een relatief slanke vink met een kenmerkende koptekening. Zijn rode gezicht is omlijst met een brede witte band, terwijl het achterhoofd zwart is. Over de zwarte vleugels loopt in de lengte een brede gele band. Verder is het verenkleed lichtbruin op de rug en de flanken, wit op de onderzijde en zwart op de staart. In de westerse wereld wordt de putter sinds lange tijd als kooivogel gehouden. Sommige putten met een klein emmertje zelf hun water uit een waterreservoir. Hieraan dankt de putter zijn Nederlandse naam.

Nederland (2013): Uit de serie Vogels – Putter.

De putter is een tenger gebouwde vink met een spitse snavel en een diepgevorkte staart. Een volwassen vogel heeft een lichaamslengte van 11,5 tot 12,5 centimeter en een vleugelspanwijdte van 21 tot 25 centimeter. Het gewicht varieert tussen de 14 en 19 gram. Een volwassen putter heeft een rood masker en een donkere teugelstreep. Achter dit rode masker loopt bij de meeste ondersoorten een brede witte baan van de oorstreken tot aan de kin. Daarachter bevindt zich een volgende zwarte baan, die van boven de schouders tot aan de kruin loopt. De vleugels zijn overwegend zwart. De slagpennen hebben witte toppen en een grote gele vlek in het midden. Wanneer de putter zijn vleugels spreidt, is een brede gele vleugelstreep zichtbaar. Ook de staartpennen zijn zwart en hebben een wit uiteinde. Aan de onderzijde is het verenkleed overwegend wit. De bovenzijde en de borst van de putter is geelbruin in het winterkleed en grijzer en lichter gekleurd in het zomerkleed. Het zomerkleed verschijnt na het slijten van de veerpunten. De bovendelen en de borst worden grijzer en lichter gekleurd en de uiteinden op de slag- en staartpennen vertonen minder wit. Ook is de lichte vlek achter in de nek witter. De snavel is in het zomerkleed geheel wit, maar in het winterkleed krijgt het een donker gekleurde snavelpunt.

 

 

 

 

 

 

 

De putter is inheems in Europa, Noord-Afrika en het westen van Azië. De oostelijke putter is een aparte soort die aansluitend op het verspreidingsgebied voorkomt in Midden-Azië. De leefgebieden van deze soorten liggen in open, licht beboste terreinen. In Europa zijn dit bijvoorbeeld tuinen, parken en bosranden. In een groot deel van zijn verspreidingsgebied is de putter een standvogel, maar in een groot deel van Azië migreert hij jaarlijks tussen koude en mildere streken. Reeds in de 19e eeuw werd de putter geïntroduceerd in Canada, de Verenigde Staten, Mexico, Peru, Argentinië, Chili, de Falklandeilanden, Uruguay, Brazilië, Zuid-Afrika, Australië en Nieuw-Zeeland. De putter heeft in veel delen van de wereld zijn leefgebied verder uitgebreid.

Het Puttertje (schilderij)

Het puttertje is een schilderij van de Nederlandse schilder Carel Fabritius uit 1654. Het behoort sinds 1896 tot de collectie van het Mauritshuis in Den Haag. Het Puttertje van Carel Fabritius is 130 jaar geleden op 27 februari 1896 aangekocht door Abraham Bredius (directeur Mauritshuis) bij de veiling van de collectie Martinet in Hôtel Drouot, Parijs.

Het paneeltje stelt een putter of distelvink voor, zittend op een halfronde stang voor zijn voederbakje, waaraan hij met een kettinkje zit vastgeketend. Van de witte muur is rechts van hem een stukje pleisterwerk afgesprongen. Een paar jaar eerder had Jan Weenix een schilderij gemaakt dat er op het eerste gezicht veel op lijkt, in dit geval met een dode patrijs, die is opgehangen aan een spijker, eveneens tegen een witgepleisterde muur. Hij was hiermee een pionier van een genre dat snel populair werd: het jachtstilleven in trompe-l’oeil. Fabritius ging nog een stap verder: hij besloot een levensechte levende vogel te schilderen en maakte zo een uniek schilderij in de Hollandse kunst van de Gouden Eeuw.

Sommige kunsthistorici zien de nauwkeurige natuurobservaties van insecten, kikkers en muizen door Jacob de Gheyn als voorlopers van het paneeltje van Fabritius. Net als het puttertje werpen de diertjes een diffuse schaduw op een roomkleurige achtergrond. Het verschil is dat Fabritius met een paar simpele toevoegingen een realistische scène heeft opgeroepen, terwijl Jacob de Gheyn de dieren isoleerde van hun omgeving. De werken van Weenix en Fabritius zijn ook vergeleken met enkele schilderijen van Jacopo de’ Barbari, een Italiaanse kunstenaar van rond 1500 die aan het eind van zijn leven in de Zuidelijke Nederlanden actief was, maar er is geen aanwijzing dat ze zijn werk hebben gekend.

Er is al veel gespeculeerd over de precieze bedoeling van de kunstenaar. De meeste kunsthistorici zijn het er over eens dat het schilderij inderdaad in de traditie van de trompe-l’oeil valt, maar hoe het precies gefunctioneerd heeft en in welke context het opgesteld is geweest, blijft, ook na een uitputtende technische analyse, nog altijd een raadsel.

Nederland (2014): Het puttertje van Carel Fabritius (1622-1654) uit 1654.

Het Puttertje (roman)

Het puttertje is een roman van de Amerikaanse schrijfster Donna Tartt. De originele Engelse titel van het boek luidt The Goldfinch, Engels voor putter (distelvink). De titel verwijst naar Het puttertje, een schilderijtje uit 1654 van de Hollandse schilder Carel Fabritius, dat een belangrijke rol speelt in het verhaal. De wereldpremière van het boek was in 2013 in de Nederlandse vertaling, een maand eerder dan het Engelse origineel. Het boek won in 2014 de Amerikaanse Pulitzerprijs voor fictie.

De schrijfster heeft tien jaar gewerkt aan het meer dan 900 bladzijden tellende boek. Naast het schilderij verwerkte Tartt nog meer Nederlandse elementen in haar boek, dat zich hoofdzakelijk in New York afspeelt. De hoofdfiguur die zijn verhaal vertelt heet Theo Decker. Hij komt uit New York, maar de cruciale momenten aan het einde van het verhaal spelen zich af in Amsterdam. Tartt geeft nogal wat New Yorkse families Nederlandse namen als Decker, Van der Pleyn en De Peyster, en maakt nogal wat verwijzingen naar Nederlandse schilders, onder wie Fabritius, Rembrandt, Hals en Van Gogh.

Verhaal 

Hoofdpersoon Theo Decker is 13 jaar oud wanneer hij met zijn moeder een tentoonstelling van Nederlandse schilderkunst in de Gouden Eeuw bezoekt in het Metropolitan Museum of Art. Zijn vader had hen een paar maanden daarvoor in de steek gelaten. Tijdens hun bezoek aan het museum vindt daar een terroristische aanslag plaats, waarbij zijn moeder om het leven komt, en ook vele anderen. Ook raken veel mensen gewond, onder wie een meisje van zijn leeftijd dat hij eerder had opgemerkt. In de verwarring en chaos na de aanslag neemt hij een klein schilderijtje mee. Hij verstopt het en is voortdurend bevreesd dat de politie hem zal betrappen en aanhouden; hij komt er niet toe het terug te brengen. Jarenlang is hij bevangen door de angst het waardevolle voorwerp te verliezen. Uiteindelijk gebeurt dat ook. Na deze eerste diefstal gaat het met hem als tiener en als jongvolwassene van kwaad tot erger: hij spijbelt van school met een vriend, Boris, gebruikt drank, geneesmiddelen en drugs, gaat drugs dealen, en pleegt oplichting, bedrog en fraude. Later komt Theo door zijn vriend Boris in de onderwereld van de kunst terecht. Bij een poging in Amsterdam het schilderijtje terug te krijgen, schiet hij twee gevaarlijke criminelen dood. De operatie mislukt als een derde er met het schilderij vandoor gaat. Boris kent de kunstdieven en laat de zaak aan de politie doorgeven. Die vindt inderdaad het schilderijtje op de aangegeven plaats in Frankfurt, en bij verrassing nog een hele reeks andere gestolen kunstvoorwerpen. Theo krijgt van zijn vriend het grootste deel van alle uitgeloofde beloningen en daarmee maakt hij al zijn fraude goed. De auteur laat haar hoofdpersonage zelf een terloopse vergelijking maken met het boek De idioot van Fjodor Dostojevski. Daar is de hoofdfiguur een rechtschapen man maar wat hij doet veroorzaakt veel onheil. Hier is het precies het omgekeerde.

Het Puttertje (film)

The Goldfinch is een Amerikaanse film uit 2019, geregisseerd door John Crowley met in de hoofdrol Ansel Elgort en Oakes Fegley, gebaseerd op het boek The Goldfinch van Donna Tartt.

DVD The Goldfinch (2019)

Verhaal

Als Theo Dekker met zijn moeder in het Metropolitan Museum of Art is, wordt zijn aandacht getrokken door het schilderij Het puttertje. Zijn moeder gaat nog even naar een andere zaal terwijl Theo bij het schilderij blijft. Dan vindt er een aanslag plaats. Theo is een van de weinige overlevenden van de aanslag. In alle drukte neemt hij ook het schilderij van het puttertje mee. Omdat de moeder van Theo is overleden bij de aanslag en zijn vader al heel lang niet meer bij hen woont, moet Theo opgevangen worden bij een gastgezin. Hij mag voorlopig bij het gezin van een vriendje van hem wonen. Op een gegeven moment staat zijn vader opeens op de stoep en moet hij bij zijn vader intrekken. Daar raakt hij bevriend met een Russische jongen genaamd Boris. Tijdens een feestje met z’n tweeën toont Theo het schilderij aan Boris. Als zijn vader opeens overlijdt vlucht Theo voor zijn stiefmoeder met wie hij niet overweg kan. Jaren later raakt hij op een gegeven moment wat hij denkt dat het schilderij is kwijt. Hij probeert dan zelfmoord te plegen, maar wordt gered door Boris die dan bekent dat hij jaren geleden het schilderij heeft omgewisseld. Maar ook Boris is het schilderij kwijtgeraakt. Hij weet echter wel waar het schilderij is en samen gaan ze het terughalen.

 

 

 

 

 

 

 

 

Meer info:

BIRDS, in het Mauritshuis tot en met 7 juni 2026:

https://www.mauritshuis.nl/nu-te-doen/tentoonstellingen/birds-curated-by-the-goldfinch-simon-schama

Alles over Het Puttertje (kunst): https://nl.wikipedia.org/wiki/Het_puttertje_(schilderij)

Nederland (1999): Tien uit de Kunst met Het Puttertje (1e zegel).

Eerdere museumblogs: https://www.postzegelblog.nl/tag/made-in-holland/

Kijk in onze catalogus voor meer postzegels
• Thematisch • België • Verenigde staten • Vogels

Nieuwsgierig naar de nieuwste postzegel- en postzegelproducten?