Geschiedenis Staatsloterij

In 1726 werd de voorloper van de Staatsloterij, de Generaliteitsloterij, opgericht. Loterijen waren in die tijd een door lagere overheden veel gebruikte methode om de financiële middelen wat op te vijzelen. In dat jaar werd besloten om al deze verschillende loterijen samen te voegen in een collectieve loterij. Er werd een prijsvraag uitgeschreven voor ideeën voor deze loterij. Het voorstel van Adolf Huske werd, na te zijn doorgerekend, als winnaar aangewezen. Zijn idee werd beloond met 500 gulden.

Trekking van de Generaliteitsloterij op een prent. Bron: KB.

Trekking nummer 100 in 1805. De 100e Generaliteitsloterij werd gehouden; de loterij was inmiddels omgedoopt tot de Bataafse loterij. Kort daarna veranderde de naam in de Koninklijke Hollandsche Loterij. Zes jaar later werd het zelfs de Keizerlijke Hollandsche Loterij, nadat Napoleon Bonaparte zijn keizerlijke goedkeuring verleende. Napoleon was op dat moment ook ‘de baas in Nederland’ omdat Nederland toen deel uitmaakte van Het Franse Rijk.

Nederland (2007): Canon van Nederland – Napoleon Bonaparte en toont Keizer Napoleon I en staf te paard geschilderd door Horace Vernet en Keizer Napolean in kroningsgewaad uit het atelier van François Pascal Simon Gérard.

Weer een naamswijziging: de Nederlandsche Staatsloterij in 1848. De loterij viel vanaf dat moment direct onder de verantwoordelijkheid van de Minister van Financiën, wat zo bleef tot 1992.

Vincent van Gogh (1853 – 1890) – De armen en het geld (1882). Coll: Van Gogh Museum.

Zelfs Vincent van Gogh zette Staatsloterij op het doek. In 1882 schilderde hij een groep mensen die stond te wachten bij het loterijkantoor in Den Haag. Het was het Staatsloterijverkooppunt van de firma Mooijman, gevestigd aan de Spuistraat. De winkel bestaat niet meer. Zijn werk laat zien hoe stevig de loterij al in de Nederlandse volkscultuur verankerd was. ‘HEDEN TREKKING STAATSLOTERIJ’ staat er op de muur. Er komen veel mensen op af. Vincent schreef aan zijn broer Theo dat hij dit zag op een regenachtige dag in Den Haag. Hij was geraakt door de (ijdele) hoop van deze armoedig geklede ‘stakkers’. Zou het zuurverdiende geld dat ze uitgaven aan een staatslot ook maar iets opleveren? Dat inspireerde hem tot de titel De armen en het geld. Over het afbeelden van groepen schreef hij eerder: ‘wat is het moeielijk daar leven en beweging in te krijgen en de figuren op hun plaats en van elkaar af te krijgen.’

De eerste trekking met elektronica in 1970. De trekking voor het eerst plaats met behulp van elektronica. Hierdoor gingen de trekking veel sneller, aangezien niet alle lotnummers meer werden getrokken, enkel de winnende. Het apparaat was ontworpen door de Technische Hogeschool Delft en luidde de televisie-uitzending van trekkingen in.

Staatslot uit 1813. Bron: Delpher.nl

250 jaar Staatsloterij in 1976. Een groot nationaal moment met een speciale postzegel en feestelijke trekking met prijzen van 2 miljoen gulden.

Nederland (1976): 250 jaar Staatsloterij (1726 – 1976). Zie het lot hierboven uit dezelfde periode.

Het ontwerp van het Staatslot is door de eeuwen heen flink veranderd! Nog voordat de Staatsloterij bestond, was het gebruikelijk om bij zogenaamde ‘tombolaloterijen’ niet je eigen naam te gebruiken. Net als tegenwoordig wilde niet iedereen met naam en toenaam bekendgemaakt worden als prijswinnaar.

Daarom werd het toegestaan om ‘onder motto’ deel te nemen: je gaf niet je naam op, maar leverde uniek een rijmpje in. Aan het begin van de 19e eeuw blies de Staatsloterij dit oude gebruik nieuw leven in en kwamen spreuken als “Nooit gedacht”, “Myn die prijs” en “Nu eens raak” op de loten te staan.Op latere loten zien we soms ook de prijzen verschijnen die gewonnen kunnen worden: een blitse Nissan Micra of een blinkende Rolex.

Attentie zegel ( voorgedrukt ) – Staatsloterij. Bron: www.posthistorie.nl

De allereerste Oudejaarstrekking in 1992. Staatsloterij komt op televisie met de Staatsloterijshow. Presentator Marc Klein Essink mocht in deze show de Hoofdprijs van 100.000 gulden weggeven.

De speciale Koningsdagtrekking op 27 april werd in het leven geroepen ter ere van de verjaardag van koning Willem Alexander in 2013 en heeft zich sindsdien ontwikkeld tot een vast onderdeel van de nationale feestdag in Nederland.

In 2021 bestond de Staatsloterij 295 jaar. Dat betekent dat we voor de eerste trekking van de Staatsloterij teruggaan naar de Ridderzaal in Den Haag in het jaar 1726. Toen nog de Generaliteitsloterij genaamd, met een hoofdprijs van 30.000 gulden. Een flink kapitaal in die tijd. Nederland bestond niet eens, maar het fenomeen loterij wel. Sterker nog, er was een wildgroei aan loterijen. De Staat voelde zich verantwoordelijk om dit eerlijk te laten verlopen. Alle illegale loterijen werden aan banden gelegd en dé Staatsloterij was geboren. Daarmee is de Staatsloterij de oudste loterij van Nederland. Sterker nog, het is één van ’s werelds oudste loterijen.

Hoofdsponsor TeamNL in 2025. Staatsloterij werd de trotse hoofdsponsor van TeamNL. Staatsloterij is dé supporter van Dromen. Samen met TeamNL willen we Nederland het sportiefste land van de wereld maken. Heeft u de reclamespotjes gezien tijdens de Olympische Winterspelen 2026 in Milaan en Cortina? De slogan van 2026: Staatsloterij maakt al 300 jaar dromen waar.

In 2016 gingen de Stichting Exploitatie Nederlandse Staatsloterij en de Stichting de Nationale Sporttotalisator (De Lotto) samen onder de naam Nederlandse Loterij.

Met dank aan Peter Janssen van www.frankeerstempel.nl voor de stempels in deze blog.

Meer info:

Staatsloterij kiest Leiden als podium jubileumreclame (zie reclame):

https://sleutelstad.nl/2026/02/22/staatsloterij-kiest-leiden-als-podium-jubileumreclame/

300 jaar Staatsloterij en over ons:

https://staatsloterij.nederlandseloterij.nl/300jaar

https://staatsloterij.nederlandseloterij.nl/over-ons

https://staatsloterij.nederlandseloterij.nl/over-ons/historie

Ontwerpen Staatslot: https://www.qua.nl/work/staatsloterij/

Winkans Staatsloterij 2026:

https://intikkertje.nl/loterij/staatsloterij/

Kansspelautoriteit: https://kansspelautoriteit.nl/

Kijk in onze catalogus voor meer postzegels
• Thematisch • Napoleon

Nieuwsgierig naar de nieuwste postzegel- en postzegelproducten?