Zoeterwoude

Zoeterwoude is een gemeente in de provincie Zuid-Holland. De gemeente telt 10.363 inwoners (op 30 september 2025, bron: CBS) en heeft een oppervlakte van 21,68 km² (waarvan 1,07 km² water). De gemeente beslaat diverse woonkernen, waarvan Zoeterwoude-Dorp en Zoeterwoude-Rijndijk de grootste zijn. Zoeterwoude is ontstaan vanuit zowel de diverse woonkernen die ontstonden op de ontginningsassen als de bewoning langs de dijk van de Oude Rijn. Langs de Oude Rijn ontstond rond 40 na Chr. een reeks forten van het Romeinse leger. Onder andere bij het huidige Katwijk, Valkenburg, Leiderdorp, Leiden en Zwammerdam. Om deze forten met elkaar te verbinden werd er op de zuidelijke oever van de Oude Rijn een weg aangelegd. Langs deze as ontstond langzaam bewoning. Rond 750 vormden zich ook kleine kernen van bewoning in de huidige Weipoort. De Heilige Lebuïnus bouwde daar, in een kern die destijds Suetan (vgl. Swet of Suet) genoemd werd, een kerkje (dat nooit is teruggevonden).

De gemeente Zoeterwoude in 1867. Bron: Wikipedia.

Over de oorspronkelijke locatie van Suetan bestaat de nodige discussie. Dit dorpje zou hebben kunnen gelegen bij de monding van de Weipoortse Vliet of verder stroomopwaarts. Op het terrein van de Heineken brouwerij zijn archeologische aanwijzingen gevonden dat er inderdaad sprake was van bewoning aldaar. Ook andere gemeenschappen en dorpen, die op het oorspronkelijk Zoeterwoudse grondgebied lagen, waren al vroeg bekend. Zo waren in 857 al vermeldingen van boerderijen in Rodanburg (thans Roomburg op Leids grondgebied), het eerder genoemde Suetan en Northa (mogelijkerwijs de huidige Noord Aa) op een bezittingenlijst van de St. Maartenskerk te Utrecht. Latere vermeldingen in de 11e eeuw zijn er ook van de dorpjes Waldmannerveen (mogelijk op de locatie van het huidige Zoeterwoude-Dorp) en Boschusa (thans Boshuizen in Leiden). In het nabijgelegen Leiderdorp zijn restanten van een Romeinse handelshaven gevonden en ook in de nieuwe Leidse wijk Roomburg zijn restanten gevonden. In het begin van de derde eeuw na Christus stond bij Roomburg een Romeins castellum dat vrijwel zeker bewoond werd door soldaten van 30e Romeinse Legioen. Het dorp Suetan of Swieten was in die tijd mogelijkerwijs een soort hoofdplaats van een plattelandsdisctrict of kerspel, nog ver voordat er überhaupt sprake was van de stad Leiden.

Topografische gemeentekaart van Zoeterwoude, per september 2022. Bron: Wikipedia.

Rond 1200 overstroomde de regio enkele malen door stormvloed. Doordat veel inwoners van de omliggende dorpen naar Leiden trokken, nam de bevolking van deze stad sterk toe. Het is heel goed mogelijk dat de bewoners van Suetan/Swieten wegens de overstromingen hun locatie aan de monding van de Swet hebben verlaten en verderop in de recent ontgonnen gebieden zijn gaan wonen op de plaats waar Zoeterwoude ontstaan is. De naam Zoeterwoude komt dan ook voor het eerst voor in een oorkonde uit die periode, om precies te zijn in 1205, waarin ene “Florentius van Sotrewold” wordt vermeld. Hieruit is te concluderen dat Zoeterwoude mogelijk op dat moment al een bestaand dorp zou zijn en dat deze Florentius hieruit afkomstig was. Dit is echter allemaal (gefundeerde) speculatie. Het eerste echte teken van een officieel bestaan van een dorp met de naam Zoeterwoude stamt echter uit 1276: Dirk van Santhorst ontving toen het “Ambacht Soetrewold” in leen van graaf Floris V.

Nederland (2014): 150 jarig bestaan van de Heineken Brouwerij.

In 1414 werd de Hoge Rijndijk verhoogd en in 1446 werd de naam Weipoort voor het eerst vermeld. In 1450 werd tevens de eerste brug tussen Leiderdorp en Zoeterwoude gebouwd. In 1574 werd Zoeterwoude volledig platgebrand door de Leidenaren om het schootsveld van hun kanonnen te vergroten vanwege het beleg van die stad. Ook werden vrijwel alle polders van de gemeente onder water gezet, met als logisch gevolg dat er vrijwel geen enkele inwoner in het dorp bleef wonen. Rond 1650 was vrijwel heel Zoeterwoude weer herbouwd en rond 1700 was het dorp zelfs zeer welvarend. Sinds 1975 is in Zoeterwoude-Rijndijk het hoofdkantoor en een brouwerij van Heineken gevestigd. Deze in 1975 gebouwde brouwerij is een van de grootste van Europa.

Rond 1800 begon Leiden met een lange reeks van annexaties die Zoeterwoude behoorlijk kleiner deed worden. In 1960 werd de A4 aangelegd, die sinds 1966 ook de gemeentegrens vormt tussen Leiden en Zoeterwoude. De plaats is de afgelopen eeuw meermalen bedreigd door voorgenomen annexaties, het volbouwen van polders en gemeentelijke herindeling, maar is in de 21e eeuw nog steeds zelfstandig. Vanaf 2011 zou de gemeente Boskoop fuseren met de gemeente Rijnwoude, en in januari 2008 gaf Boskoop aan de nieuwe fusiegemeente ook te willen uitbreiden met Zoeterwoude, met als doel het vormen van één grote Groene Hart-gemeente. Zoeterwoude heeft bij monde van burgemeester Liesbeth Bloemen laten weten hier geen interesse in te hebben. Uiteindelijk zijn Rijnwoude en Boskoop in 2014 gefuseerd met Alphen aan den Rijn.

Bezienswaardigheden

• De Zoeterwoudse polders met een karakteristiek veenweidelandschap.
• Diverse monumentale boerderijen (met name in de kern de Weipoort).
• De oude Nederlands-hervormde Dorpskerk (Zoeterwoude-Dorp).
• De rooms-katholieke Sint-Jan Onthoofdingkerk, na een grote brand in 1964 nog maar een klein overblijfsel van de oorspronkelijke kerk. In de voorgevel staan de beelden van Petrus en Paulus en van de patroon St. Johannes de Doper (Zuidbuurt).
• De monumentale rooms-katholieke Goede Herderkerk, vooral bekend als de Meerburgkerk (Zoeterwoude-Rijndijk).
• Heineken brouwerij Zoeterwoude, de grootste bierbrouwerij van Europa.

Zicht op de Dorpsstraat in Zoeterwoude (1652). Bron: Wikipedia.

Wapen van Zoeterwoude

Het wapen is officieel verleend op 14 juli 1816. Over de herkomst van het wapen is niet veel bekend. Het vroegere heerlijkheidswapen vertoonde alleen drie klaverbladeren van groen op een veld van zilver. De kleuren werden pas blauw-goud bij de verlening in 1816. Bij de aanvraag werden geen kleuren genoemd, en de Hoge Raad van Adel verleende alle ongekleurde wapens in rijkskleuren.

Er bestaan twee verklaringen voor het wapen; de eerste gaat uit van een verwantschap met het wapen van de familie Van Zwieten. Deze familie, die lange tijd heren van Zoeterwoude waren, voerden in hun wapen drie violen. Deze violen zouden later verbasterd zijn tot klaverblaadjes. Een andere verklaring zou zijn dat de blaadjes de drie wouden in de heerlijkheid voor zouden stellen.

Zoeterwoude vormde samen met Stompwijk een ambachtsheerlijkheid van 1300-1610, toen Zoeterwoude in bezit kwam van de stad Leiden. Zoeterwoude had in die tijd geen eigen zegel; de schout zegelde met zijn eigen persoonlijke zegel. Of er destijds wel een heerlijkheidswapen is geweest is niet bekend. In ieder geval liet de stad Leiden direct een zegel snijden, waarop het wapen van Leiden voorkwam en de tekst dat Leiden hier fungeerde als ambachtsheer. Als contrazegel diende het zegel van de schout. Een zegel met het wapen van Zoeterwoude is er niet geweest. Waar de takjes vandaan komen en waarom de klaverblaadjes eigenlijk op zijn kop staan is niet bekend.

Wereldrecord stoelendans

Zoeterwoude vestigde op 4 september 1988 een officieel wereldrecord stoelendans, waarbij maar liefst 6161 deelnemers verspreid over het hele dorp meededen. Dit grootschalige evenement, met stoelen onder andere op het Watertje en de Dorpsstraat, bezorgde het dorp een plek in het Guinness Book of Records. Het evenement staat in de beeldbank van Stichting Oud Zoeterwoude en wordt herinnerd als een grootschalige gemeenschapsactiviteit.

Met dank aan Peter Janssen van www.frankeerstempel.nl voor de stempels in deze blog.

Meer info:

750 jaar Zoeterwoude: https://www.zoeterwoude750.nl/

Zoeterwoude toerisme: https://www.ontdekzoeterwoude.nl/

Oud Zoeterwoude: https://www.oudzoeterwoude.nl/

Wereldrecord stoelendans (1988):

https://beeldbank.oudzoeterwoude.nl/cgi-bin/foto.pl?ident=05428

Kijk in onze catalogus voor meer postzegels
• Thematisch

Nieuwsgierig naar de nieuwste postzegel- en postzegelproducten?