HEMA (voorheen als acroniem van Hollandsche Eenheidsprijzen Maatschappij Amsterdam) is een Nederlandse keten van warenhuizen. De winkelketen had in 2023 bijna 750 vestigingen in negen landen, op twee continenten. De meeste winkels bevinden zich in Nederland, andere landen met vestigingen zijn België, Luxemburg, Oostenrijk, Duitsland, Frankrijk en de Verenigde Arabische Emiraten. Eigenaar van HEMA is de familie van Eerd (eigenaar Jumbo Supermarkten). Het warenhuis kenmerkt zich door het aanbod van producten voor dagelijks gebruik en een assortiment dat vrijwel geheel speciaal voor HEMA geproduceerd is. In 2026 bestaat HEMA 100 jaar. Tijd voor een groot feest!
Gerelateerde artikelen
Hema (1926 – 2026)
Op 4 november 1926 opende in de Kalverstraat de eerste vestiging van de Hollandsche Eenheidsprijzen Maatschappij Amsterdam, oftewel HEMA, haar deuren. Een tweede filiaal volgde een paar dagen later in de Oude Hoogstraat. De H.E.M.A. (de puntjes tussen de letters verdwenen na de oorlog) was het eerste warenhuis voor de ‘gewone man’. Naar voorbeeld van de succesvolle Woolworth-winkels in Amerika, besloten directieleden van De Bijenkorf Leo Meyer en Arthur Isaac ook zo’n soort warenhuis in Nederland op te richten. Na de eerste twee vestigingen in Amsterdam gaat het snel en volgen er winkels in Rotterdam, Nijmegen, Groningen, Tilburg, Den Bosch en Haarlem.
Het verschil met andere warenhuizen was dat HEMA alleen producten voor eenheidsprijzen verkocht: 10, 25 en 50 cent. Bovendien was er van ieder soort artikel maar één variant verkrijgbaar. Met de achterliggende gedachte: de beste kwaliteit voor de laagste prijs. De eenheidsprijzen werden in 1928 uitgebreid met 75 cent en 1 gulden. Het zou nog 41 jaar duren voor HEMA de drempel van 100 gulden over zou gaan. In 1969 werd er voor het eerst een artikel verkocht met een verkoopprijs van 100 gulden; een boormachine van het huismerk ‘Reactor’. Omdat de kassa’s in die tijd nog niet op zulke hoge bedragen waren ingesteld, moest de caissière het bedrag in twee delen aanslaan: fl 99.- en fl 1.-. Het concept van eenheidsprijzen had HEMA toen allang losgelaten, maar de verkoopprijzen waren nog altijd laag.
De economische crisis, die in 1929 begon door de beurscrash in New York, heeft voor HEMA geen gevolgen. Sterker nog: de omzet stijgt. Veel mensen hebben in de jaren voor de crisis nog een sterk gevoel voor status. Dat uit zich in het feit dat ze zich liever niet vertonen in winkels met goedkope artikelen. Dat betekent trouwens niet dat ze helemaal niet bij HEMA kopen. In die tijd doet HEMA al aan thuisbezorging. En waar De Bijenkorf dat doet met bestelwagens waar groot hun winkelnaam op staat afgebeeld, doet HEMA dat met anonieme bestelwagens zonder logo. Op deze manier kunnen mensen toch bij HEMA hun inkopen doen, zonder dat de buren het door hebben. Maar veel mensen hebben last van de crisis, waardoor ze hun statusgevoel wel opzij moeten zetten. En al snel winkelt iedereen bij HEMA.
Dan breekt er een donkere periode aan, waarin de geschiedenis HEMA hard raakt: de Tweede Wereldoorlog. De alsmaar stijgende omzet stopt op het moment dat de Duitsers in mei 1940 Nederland binnenvallen. Drie HEMA filialen worden door bombardementen volledig verwoest: Rotterdam, Arnhem en Nijmegen. De voor het grootste gedeelte Joodse directie weet te ontkomen en vlucht naar het buitenland, maar veel personeelsleden hebben minder geluk. De helft van de inmiddels 24 winkels heeft een Joodse filiaalchef. Zij worden in september 1940 vervangen. Wel blijven ze nog even als adviseurs aan, maar ook daar komt op 1 januari 1941 een einde aan. Van de 12 joodse filiaalchefs komen er 7 in concentratiekampen om het leven, 4 kunnen na de oorlog hun oude functie weer innemen. Op 27 februari 1941 wordt door de Duitsers een zaakwaarnemer voor HEMA aangesteld. Deze heeft als taak om het bedrijf ‘jodenvrij’ te maken.
Op 1 mei 1940 telt HEMA nog 298 Joodse werknemers, circa een zesde van het totale werknemersbestand. Onder hen zijn veel inkopers, verkoopsters en magazijnbedienden. Voor hen moeten vervangers worden aangesteld. De directie van HEMA werkt de Duitsers zoveel mogelijk tegen. Dat gebeurt ook op het moment dat de Duitsers om lijsten vragen met de namen van alle medewerkers, zodat zij naar Duitsland gestuurd kunnen worden om daar in kampen te gaan werken. De directie blijft het aanleveren van de lijsten maar uitstellen, totdat de bezetters het personeelsbestand opeisen.
Voor het achtergebleven personeel krijgt de afkorting HEMA in die jaren een andere betekenis: Help Elkaar Met Alles. Uit achtergehouden voorraden krijgen personeelsleden bijvoorbeeld nieuwe stoelen na een bombardement en de directie tekent waar mogelijk een onmisbaarheidsverklaring om personeel verplicht werk in Duitsland te besparen. Bovendien krijgen alle medewerkers in het laatste jaar van de oorlog iedere maand een voedselpakket. Ondertussen wordt het steeds moeilijker om aan artikelen te komen en de inflatie schiet omhoog. Uiteindelijk moet HEMA het systeem van eenheidsprijzen daardoor wel loslaten.
Tot 1952 hebben alle winkels van HEMA een volledige bediening: overal staan verkoopsters achter de toonbank om klanten te helpen. Naar voorbeeld van Marks & Spencer laat HEMA dit los en gaan de winkels over op volledige zelfbediening. De toonbanken worden vervangen voor nieuw winkelmeubilair. HEMA verandert zo in de oer-Hollandse winkel die we vandaag de dag kennen. Om het aantal filialen sneller uit te kunnen breiden, stapt HEMA bovendien over op het franchisemodel. In steden waar HEMA een vestiging wil openen, worden zelfstandig ondernemers benaderd met de vraag of zij op de HEMA formule willen overstappen. Op het gebied van franchise is HEMA echt een voorloper. Een aantal andere bedrijven hebben er in die tijd al mee geëxperimenteerd, maar HEMA is het eerste bedrijf in Nederland dat succes heeft met deze formule. Dankzij het franchisemodel maakt HEMA een enorme groei door; van 42 vestigingen in 1960, naar 193 vestigingen in 1985.
Em. Juliana HEMA Postbuskaart Amsterdam 1981. Bron: www.posthistorie.nl
HEMA is sinds de oprichting in 1926 uitgegroeid tot een winkel waar bijna alle Nederlandse gezinnen klant zijn. Niet voor niets werd HEMA maar liefst 8 keer uitgeroepen tot meest onmisbare merk van Nederland. Natuurlijk is HEMA in de loop der jaren flink veranderd en heeft ze zich vaak moeten aanpassen, maar sommige dingen veranderen nooit. Zo is HEMA ook vandaag de dag druk bezig om het dagelijks leven van klanten leuker en makkelijker te maken. Hoeveel betekenis HEMA toevoegt aan het dagelijks leven van haar klanten, zie je terug in de alledaagse HEMA artikelen die je terugvindt in (bijna) ieder huishouden. De klant blijft centraal staan. Dat is echt HEMA.
Jubileumfolder 100 jaar HEMA (2026).
Bekende producten
Rookworst
De verkoop van halve warme rookworsten begon in 1936 in filiaal Nieuwendijk te Amsterdam. De worsten werden tot die tijd alleen koud verkocht. De filiaalhouder had per ongeluk 10.000 worsten besteld in plaats van 1000 en besloot ze op te warmen en als snack te verkopen aan het winkelend publiek. Andere filialen namen dit initiatief over. Tijdens een staking bij Unilever in oktober 2007 bleek dat de HEMA-rookworst wordt gemaakt door Unilever te Oss, in dezelfde fabriek waar de Unox-rookworst vandaan komt.
Nederland (2020): Typisch Nederlands – rookworst.
Rookworsten werden van oudsher gerookt boven een vuur, de traditionele manier. Die methode kwam onder vuur te liggen omdat in rook allerlei stoffen zitten die kanker kunnen veroorzaken. In de jaren 70 werd daarom gekozen voor een andere manier om de rooksmaak aan het vlees toe te voegen. Bij het creëren van rookaroma wordt hout verbrand. De rook die daaruit voorkomt wordt vloeibaar gemaakt, het zogeheten condenseren. Na een zuiveringsproces wordt deze stof gebruikt als rookaroma.
Nederland (2019): snert met rookworst.
Tompouce
Wie smult er niet van? Die heerlijk, knapperige tompouces met zo’n glanzende roze laag glazuur en een romige banketvulling. En af en toe, als er een oranje gelegenheid is, dan zijn ze ook verkrijgbaar met een oranje glazuurlaagje. Je kunt zelfs je eigen foto op de HEMA tompouce laten zetten. We verkopen ze al sinds 1932 en jaarlijks gaan er wel 14 miljoen van deze iconische gebakjes over onze toonbank. Maar ook al heeft HEMA al decennialang de beste tompoucebakkers, toch hebben we de tompouce niet zelf bedacht.
Nederland (2020): Typisch Nederlands – Tompouce.
Jip & Janneke
Fiep Westendorp (1916 –2004) was een Nederlands tekenares, die vooral bekend werd door de tekeningen van Jip en Janneke. Naast Jip en Janneke illustreerde Westendorp ook de vrouwenpagina van Het Parool en de boeken van onder anderen Annie M.G. Schmidt, Mies Bouhuys en Han G. Hoekstra. Daarnaast illustreerde ze reclamecampagnes en maakte ze muurschilderingen. Haar nalatenschap is ondergebracht in de stichting ‘Fiep Westendorp Foundation’.
Nederland (1999): Kinderpostzegels 1999.
Wie Jip & Janneke zegt, zegt ook HEMA. Al sinds 1993 is het duo aan ons verbonden en ze zijn dan ook niet meer weg te denken uit onze winkelschappen. Waarom Jip & Janneke zo goed bij ons passen? De illustraties van Fiep Westendorp toveren een lach op je gezicht. Dat is waar HEMA ook naar streeft.
Nederland (2008): Canon van Nederland – Annie M.G. Schmidt en Jip en Janneke.
Wat klein begon met badschuim en bodylotion in gekleurde flacons, is inmiddels uitgegroeid tot een breed assortiment aan producten met illustraties van de twee figuurtjes. En hierin proberen we altijd vernieuwend te zijn. Onze designers komen steeds weer met nieuwe ontwerpen en dankzij de vele tekeningen van Fiep, kunnen we tot vandaag de dag blijven variëren. Van nachtkleding en ondergoed, tot bestek en paraplu’s. En van houten speelgoed, tot dekbedovertrekken en toilettassen. Daarbij helpt het natuurlijk dat de verhalen van Jip & Janneke razend populair zijn. Wie is er niet opgegroeid met de avonturen van de twee? Ze zijn bekend bij jong en oud. Jip & Janneke zijn tijdloos en oer-Hollands, net als HEMA.
Nederland (2016): Kinderpostzegels 2016.
Met dank aan Peter Janssen van www.frankeerstempel.nl voor de stempels in deze blog.
Bron: HEMA (geschiedenis).
Meer info:
Geschiedenis van HEMA: https://www.hema.nl/geschiedenis/hema
Over de rookworst: https://www.hema.nl/geschiedenis/rookworst
Over de tompouce: https://www.hema.nl/geschiedenis/tompouce
Over Jip & Janneke: https://www.hema.nl/geschiedenis/jip-en-janneke
Over de HEMA logo: https://www.hema.nl/geschiedenis/logo
HEMA volgens NOS (2016) met oude logo’s:
https://nos.nl/artikel/2137818-hema-gaat-zeker-niet-het-ravijn-in-zoals-v-and-d
HEMA: https://www.hema.nl/
Blogs over rookworst (en geschiedenis): https://www.postzegelblog.nl/tag/rookworst/
Blogs over tompouce: https://www.postzegelblog.nl/tag/tompouce/
Blogs over Fiep Westendorp:
https://www.postzegelblog.nl/tag/fiep-westendorp/
Fiep Westendorp sites:
https://www.fiepwestendorp.nl/fiepamsterdam/
https://100jaarfiepwestendorp.nl/
Gerelateerde artikelen
Reacties (2) Schrijf een reactie
Leuk artikel, ik wist niet dat HEMA in 2026 haar 100-jarig bestaan mag gaan vieren.
Alleen… Een artikel over 100 jaar HEMA waarin Fiep Westendorp (of Jip en Janneke en Takkie) helemaal ONBESPROKEN blijven, vind ik wel echt bijzonder.
In het assortiment van HEMA zijn al sinds jaar en dag producten terug te vinden met daarop afbeeldingen van Jip en Janneke. Denk daarbij bijvoorbeeld aan bellenblazen, puzzels, make-up producten.
Ik vind dat er daarnaar op zijn minst verwezen had mogen worden in het bericht.
https://www.postzegelblog.nl/2016/09/25/kinderpostzegels-2016-1999/
@Guido: Dank voor je reactie. Je hebt helemaal gelijk. Ik heb vooral gefocust op etenswaren en niet op non-food. Ik heb nu toegevoegd een extra onderdeel Jip en Janneke met bijbehorende links.
Schrijf een reactie
(registratie is niet nodig)