Metropolis is een Duitse sciencefictionfilm van Fritz Lang uit 1927, en de duurste film die in de jaren 1920 werd geproduceerd. Het scenario werd in 1924 geschreven, maar de torenhoge kosten van de film – ruim 5 miljoen mark, omgerekend 19 miljoen euro anno 2020 – zorgden ervoor dat de opnames moesten worden uitgesteld tot er genoeg geldschieters gevonden waren. Het bracht de productiemaatschappij UFA op de rand van faillissement. Het verhaal draait om een futuristische stad in het jaar 2026.
Gerelateerde artikelen
Film: Metropolis (1927)
De film is opgedeeld in drie bedrijven: Prelude (66 min.), Interlude/Intermezzo (28 min.) en Furioso (52 min.). Ook in de compleetste uitvoering van bijna 2,5 uur ontbreken enkele fragmenten. Om het verhaal goed te kunnen volgen is deze samenvatting uitgebreid.
Het verhaal draait om een futuristische stad in het jaar 2026, waarin twee groepen mensen strikt gescheiden leven. Hoog boven de grond zijn dat de ‘denkers’. Zij leven in alle luxe. In de “club van de zonen” kan de jeugd-elite genieten van hemelse voorzieningen. Er zijn eeuwige tuinen, en sport en vermaak. Diep onder de grond wonen de arbeiders, die zwoegen in de energiecentrale. Die twee werelden kennen elkaar niet of nauwelijks. Daartussenin staan de enorme machines van de energiecentrale waar beide groepen afhankelijk van zijn.
Plakat für den Film Metropolis, Staatliche Museen Berlin. Bron: Wikipedia.
De alleenheerser van deze gigantische stad is Johan Fredersen. Voor hem zijn de arbeiders die zijn stad hebben gebouwd en gaande houden tweederangs mensen. De arbeiders hebben een 20-uurs-klok, en diensten van 10 uur. De bovengrondse elite heeft dagen van 24 uur. De inmiddels volwassen zoon van Johan Fredersen, Freder, is op een dag in de eeuwige tuinen, als onverwacht een groep kinderen uit de “onderwereld” daar komt kijken. De vrouw die hen begeleidt laat hen kennismaken met de bovenwereld. Freder is direct verliefd op haar. Maar even later is ze verdwenen met de kinderen. Freder gaat haar zoeken.
Duitsland (1995): 100 Jahre Deutscher Film. (Metropolis’ 1925/27 (Regie: Fritz Lang), ‘Der Untertan’ 1951 (Regie: Wolfgang Staudte), ‘Der Himmel über Berlin’ 1987 (Regie: Wim Wenders)).
Hij vindt haar niet, maar komt zodoende per toeval in de “onderwereld” terecht, die hij totaal niet kent, en hij is hevig geschokt door de werkomstandigheden daar. Na een explosie ziet hij een angstaanjagend beeld opdoemen. Hij gaat snel naar zijn vader om het ongeluk te melden, in de futuristische “nieuwe toren van Babel”, van waaruit de stad bestuurd wordt. Maar zijn vader is niet blij dat zijn zoon nu de “onderwereld” kent, en zegt dat de arbeiders daar horen. Zijn zoon weet nu te veel, en heeft wellicht opstandige plannen. Daarom laat hij zijn zoon daarna volgen door een spion. Grot, de hoofdtechnicus van de hart-machine, meldt zich ook. Johan Fredersen blijft kalm, maar hij is boos dat hij niet door zijn assistent Josaphat maar door zijn zoon en de bewaker/technicus op de hoogte is gesteld van de gebeurtenissen. Hij ontslaat Josaphat daarom. Dat houdt in dat hij naar de “onderwereld” moet. Freder voorkomt in het trappenhuis dat de ex-assistent zelfmoord pleegt, en biedt hulp aan.
Maria in de Robot Hall of Fame (Pittsburgh). Foto: J. Wang / Wikipedia.
Later wisselt de zoon met een uitgeputte arbeider van kleding, en neemt diens taak in de centrale over. In de catacomben diep onder de benedenstad “preekt” diezelfde vrouw als die bij de kinderen was, genaamd Maria; zij komt op voor de rechten van de werkers, en zegt hun niet in opstand te komen, maar de komst van een bemiddelaar af te wachten. Johan Fredersen heeft van Grot geheime plannen gekregen die de arbeiders hadden. Hij gaat naar het enige oude huis, waar uitvinder Rotwang woont. Deze demonstreert zijn nieuwste uitvinding, de allereerste robot. Fredersen is onder de indruk. Rotwang zegt de robot binnen 24 uur te kunnen transformeren naar een levensecht mens. Bij een eerdere uitvinding is hij één hand verloren; maar die prijs is hem niet te hoog. Rotwang is eigenlijk kwaad op Fredersen, maar die vraagt het verleden te laten rusten. Dat wil Rotwang niet, maar biedt toch hulp aan. Hij herkent de tekeningen. Het zijn de catacomben, diep onder zijn huis. Samen dalen ze af. Ter plaatse zien ze stiekem Maria preken. Rotwang voorkomt dat Johan Fredersen ziet dat Freder daar ook is. Maria herkent in Freder de verwachte bemiddelaar. Johan Fredersen wil nu Maria in diskrediet brengen, en daarna de arbeiders nog harder uitbuiten. Daarom laat hij Maria gevangen nemen en door Rotwang een robot maken die er uit ziet als Maria; met een spectaculaire elektrische machine transformeert de uitvinder de robot naar een levensecht mens. Rotwang onderdrukt daarbij zijn gevoelens.
Freder tracht Maria te redden, maar wordt buitengesloten. Als hij de valse Maria hierna ziet (maar nog niet als zodanig herkent) raakt hierdoor zo in verwarring dat hij gehospitaliseerd wordt. De robot-Maria gaat bovengronds een nachtclub in, en brengt daar de rijke mannen het hoofd op hol. Zij hebben graag alle zeven hoofdzonden over voor haar. Tussendoor zien we Freder die in bed helse visioenen heeft. Het Dies Irae is daarbij steeds hevig te horen. Hij beseft dat de stad in gevaar is. De arbeider met wie Freder wisselde wordt betrapt door de spion. De spion geeft hem te verstaan terug te gaan naar de centrale en alles te vergeten. Daarna gaat de spion naar Freders huis, maar loopt hem precies mis. Josaphat is in Freders huis, en de spion ondervraagt hem. Later weet Josaphat te ontkomen, en vertelt Freder, die weer beter is, over de vermoedelijk valse Maria in de nachtclub.
Fotografie von Horst von Harbou auf dem Filmset von Metropolis. Bron: Wikipedia.
In opdracht van Fredersen zet de robot-Maria de arbeiders in de catacomben aan om in opstand te komen. Fredersen geeft de spion opdracht niet in te grijpen als het fout gaat. Maar Fredersen heeft -in tegenstelling tot wat hij denkt- geen macht over de robot, maar de uitvinder wél. Rotwang deed wel alsof hij Johan Fredersen wilde helpen, maar wil zich wreken omdat Johan Fredersen zijn droomvrouw Hel “afpakte” (en die overleed tijdens de geboorte van Freder). Daarom wil de uitvinder Johan Fredersen én zijn zoon én de stad vernietigen. Als Freder weer in de catacomben komt, en daar de opstandige en dus valse Maria hoort, constateert hij dat dat Maria niet kan zijn. Hij raakt in gevecht met de arbeiders, waarbij er één omkomt door een mes van een andere arbeider. De opstand is niet meer te stoppen, en verplaatst zich naar de centrale. De hekken zijn dicht, maar uiteindelijk weten ze er toch door te komen. Ze willen de mysterieuze ‘M-Machine’ vernietigen, maar Grot, de hoofdtechnicus, wordt gewaarschuwd, en hij sluit twee enorme stalen deuren.
Fredersen raakt intussen in gevecht met de uitvinder, en slaat hem neer (ontbrekend fragment). Hij weet nu van het bedrog, omdat hij Rotwang afluisterde. Terug op kantoor geeft Fredersen via een beeld-verbinding aan Grot het bevel om de deuren te openen. Grot is verbijsterd en weigert. Fredersen herhaalt het bevel, waarna Grot met veel tegenzin toch de deuren opent. Hij tracht de massa arbeiders nog te waarschuwen en tegen te houden, maar wordt overweldigd. De robot-Maria haalt een hendel over, en daarmee start de vernietiging van de M-machine, “het kloppende hart” van de stad. Vervolgens zoekt ze zelf een veilig heenkomen. Ze gaat weer naar de bovenstad en brengt wederom daar de mannen het hoofd op hol als zwoele danseres. Beste vrienden raken daardoor in gevecht. Opnieuw klinkt het Dies Irae.
Intussen is de M-machine op hol geslagen. Na veel spectaculaire bliksemstralen stort hij in. Als gevolg van het uitvallen daarvan storten de liften neer en beginnen de reservoirs van de stad te overstromen. De ramp is niet meer te stoppen. De benedenstad loopt daardoor onder, waarbij de vele kinderen van de arbeiders dreigen te verdrinken. De echte Maria is ontsnapt, en gaat naar de centrale om te helpen. Ze is net beneden als tot haar ontzetting de liften neerstorten. Ze slaat alarm. Freder en Josaphat komen te hulp. De kinderen verzamelen bij Maria. Er is wel een noodtrap, maar omdat arbeiders niet boven mogen komen is die trap boven afgesloten. De massa kinderen gaat zo hoog mogelijk de trap op, en uiteindelijk lukt het om het hek open te krijgen. Ze evacueren de kinderen naar de club van de zonen.
Advertentie Metropolis in Cine Pedro II (Brazilie). Bron: Wikipedia.
Uiteindelijk valt de hele bovenstad stil. Johan Fredersen laat, zittend in zijn kantoor, alles bewust en onbewogen gebeuren. Maar als alle lichten uitvallen veert hij toch op. Pas als hij van de spion hoort dat ook zijn zoon in gevaar is, toont hij emotie en beseft dat het uit de hand loopt (Fredersen: “Ik móet weten waar mijn zoon is”. De spion: “Morgen zullen duizenden vragen komen”. Johan Fredersen: “Wáár is mijn zoon?!”). Het Dies Irae klinkt weer. De arbeiders denken inmiddels dat al hun kinderen verdronken zijn, omdat ze hen in hun woede vergeten zijn. Ze constateren dat iemand moet boeten, en dat “de heks” (Maria) de schuldige is. Ze openen bovengronds de jacht op Maria, niet wetende dat er 2 rondlopen. In de verwarring komt toevallig de valse Maria op de brandstapel terecht. Wanneer die “levend” wordt verbrand, en weer transformeert tot robot, ontdekken de arbeiders dat het geen echt mens is.
2DVD Metropolis (special edition)
De wraakzuchtige en nu ook nog waanzinnige uitvinder gaat er met de echte Maria vandoor en tracht tot het laatst toe om de zoon te vermoorden; tot hij zelf omkomt. Fredersen kan alleen maar angstig toekijken. Uiteindelijk verzoent de zoon van Johan Fredersen de twee partijen in zijn rol als bemiddelaar. De film begint en eindigt met de boodschap “De bemiddelaar tussen hoofd en handen moet het hart zijn”.
Meer info:
Een dystopische blik op 2026: Metropolis met mediawetenschapper Dan Hassler-Forest in VPRO/OVT (4 januari 2026):
https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/een-dystopische-blik-op-2026-metropolis
Trailers film Metropolis (1927):
https://www.youtube.com/watch?v=ZAvzaOxDt2c
https://www.youtube.com/watch?v=mJdzLGXBE58
Gerelateerde artikelen
Reacties (1)
Een heel interessant futuristisch verhaal.
Schrijf een reactie
(registratie is niet nodig)