Actuele herbeleving van Tachtigjarige Oorlog (1568 – 1648) in filatelie - Postzegelblog

Actuele herbeleving van Tachtigjarige Oorlog (1568 – 1648) in filatelie

3

Bij het lezen van de cijfercombinatie ’40 – 45′ (nvph 1643) zal het merendeel van de lezers meteen aan de Tweede Wereldoorlog denken. Bij de jaartallen ‘1568 – 16 48’ zal niet bij iedereen meteen aan de Tachtigjarige Oorlog worden gedacht. “Waarom ik mijn oog op deze onafhankelijkheidsoorlog (met daarin het Twaalf Jarig Bestand 1609 – 1621]) van ons land met de Spaanse koning Filips II richt?” Om tweeërlei reden:

  1. Een actuele gebeurtenis: Schelte van Aysma (kolonel in een Nassaus regiment van het Staatse leger) is op 23 mei 2018 in Schettens met militaire eer herbegraven. Hij sneuvelde bij het beleg van Breda in 1637.
  2. Een historisch feit: dit jaar is op 23 mei het 450 jaar geleden geweest dat de Tachtigjarige Oorlog in het gewest Groningen met de Slag bij Heiligerlee onder leiding van de graven Lodewijk en Adolf (broers van Willem van Oranje) werd ‘gestart’ tegen de Spaanse koning Filips II.

 

Schelte van Aysma

Door: Onbekend (Oude tekening uit de 17e eeuw) [CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0)], via Wikimedia Commons

Schelte van Aysma (ca 1578 – 1637, behorend tot het adellijke Van Aysma-geslacht) diende eeuwen geleden in een onderdeel van het Staatse leger van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden als voorloper van het huidige Regiment Johan Willem Friso in Assen/Havelte. Ruim 40 jaar diende hij binnen de compagnie van de Friese Oranje-Nassau stadhouders. Hij overleed als kolonel (toen de hoogste militair bereikbare rang) tijdens het beleg van Breda.

De U-vormige gracht om de boerderij Osingastate is nog het enige zichtbare onderdeel van de vroegere adellijke state.

Vanuit zijn woonhuis Osinga State (afgebroken kasteel, vervangen door boerderij) is hij in de protestantse kerk van Schettens (nabij Bolsward aan de A7) in een familiegraf bijgezet (sinds 2017 pas weer bekend geworden). Na afloop van de begrafenis zijn helm, wapenrok, rapier en sporen als persoonlijk symbolische objecten aan zijn rouwbord aan de kerkmuur bevestigd. *) De helm (5,6 kg wegende Bourgondische stormhoed’) moet voor Van Aysma erg speciaal zijn geweest, anders had zijn weduwe de helm niet zo prominent op zijn grafzerk laten afbeelden.
Vorig jaar is bij de restauratie van de kerk bij toeval de grafkelder van de familie Van Aysma onder een van zes monumentale grafzerken (de meest grote, kolossale en 5 ton wegende steen) in het middenpad ontdekt. Via grondig archeologisch, antropologisch en DNA-onderzoek én de opsporing en tracering van de allerlaatste nog levende Van Aysma (Lauta van Aysma uit Apeldoorn) in mannelijke lijn, die dezelfde voorvader als Schelte had, is bekend geworden dat Schelte van Aysma (met zijn vrouw Tyempck van Osinga, twee schoonzonen en moeder van een van de schoonzonen) in 1637 in het Osinga-familiegraf ligt.

*) Onder invloed van de Franse Revolutie (1789 -1799) met de slogan vrijheid, gelijkheid en broederschap zijn alle heraldische en adellijke uiterlijkheden van de heersende klasse in ons land (Bataafse Republiek) verwijderd en verdwenen. In Schettens is dat ook gebeurd op twee voorwerpen na. Vanaf 1877 hangt hoog in het torenportaal van de nieuw gebouwde, huidige kerk (vervanger van de middeleeuwse kerk met zadeldak) een onbekend roestige helm met eronder een zwaard aan een spijker in de muur. Historisch onderzoek van het Nationaal Museum te Soesterberg heeft uitgewezen dat deze attributen afkomstig zijn van Schelte van Aysma.

Her-bijzetting Schelte van Aysma 

Foto: Simon Bleeker voor Friesch Dagblad, 24 mei 2018.
Klik hier, of op de afbeelding, voor een vergroting.

Omdat Schelte een van de vroegere kolonels van de voorlopers van het Regiment Infanterie Johan Willem Friso in Havelte is geweest (als zevende commandant), heeft dit regiment de her-bijzetting in het gerestaureerde familiegraf met militaire tradities op 23 mei 2018 begeleid. Het stoffelijk overschot werd in de lijkkist (met daarover een gedrapeerde vlag met het Van Aysma-familiewapen) op een affuit in de rouwstoet vanaf zijn ‘landhuis Osinga State’ door militairen, vaandeldragers en JWF-kapel begeleid en naar de kerk vervoerd.

 

  • Vijf postzegels van Willem van Oranje (bijnaam Willem de Zwijger (1533 -1584), nvph 253/55, 1178, 1312) en nog twee postzegelafbeeldingen:
  • Frederik Hendrik van Oranje (stadhouder/legeraanvoerder [stedendwinger], (1584 – 1647), Maurits van Oranje (1567 – 1625) is broer van hem (Curacao nvph 107),
  • Johan van Oldenbarnevelt (1547 – 1619), raadpensionarits van Holland, zijn lijfspreuk NILSCIRE TUTISSIMA FIDES (niets weten is het veiligste geloof, vertrouwen of garantie). De Latijnse lijfspreuk bestaat niet uit drie woorden, zoals op de postzegel is aangebracht, maar uit vier woorden; NIL SCIRE dient gescheiden te worden! (nvph 1281).

De Tachtigjarige Oorlog: tegenstellingen Nederland – Spanje

[Public domain], via Wikimedia Commons

1) Leden van de familie Oranje-Nassau met o.a. de stadhouders/graven Willem van Oranje (Willem de Zwijger als Vader des Vaderlands), Maurits, Frederik Hendrik, Lodewijk en Adolf hebben in de loop van de oorlog de leiding over het Staatse leger van de Republiek der (aanvankelijk) Zeventien en (naderhand na 1585) Zeven Verenigde Nederlanden gehad.

2) Koning Filips II regeert als Heer der Nederlanden vanuit Spanje over ons land. Spaanse landvoogden als Margaretha van Parma, Alva, Requesens, Don Juan en Don Parma voeren in de loop der jaren de bevelen en verordeningen namens de koning met zeer harde hand in ons land uit.


In 1555 neemt Filips II het westelijke gedeelte van het omvangrijk grote Spaanse rijk van zijn vader Karel V over. Dit gedeelte (Zeventien Verenigde Nederlanden) komt bijna overeen met de huidige Benelux. Op de postzegel staan als afbeelding Karel V en Karel V als triomferende ridder-veldheer te paard op een schilderij van Titiaan.

3) De tegenstellingen tussen ons land en Spanje nemen steeds meer toe:

  • Protestanten worden als ketterse afvalligen vervolgd: het calvinisme breidt in de Noordelijke Nederlanden steeds meer uit in tegenstelling tot de Zuidelijke Nederlanden, die katholiek blijven. Omstreeks 1585 vallen de Nederlanden uiteen in de Calvinistische noorden [verenigd in Unie van Utrecht] en Katholieke zuiden [verenigd in de Unie van Atrecht].
  • De invloed in het landsbestuur van de lage en hoge adel van ons land neemt voortdurend af.
  • De rijke Nederlanden moeten steeds meer belasting betalen. Spanje is dat geld hard nodig voor de oorlogsvoering o.a. tegen Frankrijk en Turken.

4) Steeds meer gebieden komen in handen van de Nederlandse opstandelingen. De vaderlandse geschiedenis wordt doorspekt met spectaculair anekdotische veroveringsverhalen van verschillende steden en gebieden als de Slag bij Heiligerlee (1568), Den Briel (1572, op 1 april verliest Alva de bril), Ontzet van Alkmaar (1573), Slag op de Mookerheide (1574), Ontzet van Leiden (1574) en turfschip van Breda (1590).

5) Tijdens de Tachtigjarige Oorlog komen talrijke ‘fundamentele uitingen’ in ons land tot stand, die filatelistisch zijn bezegeld. Hierbij vallen o.a. volgende emissies op 300 jaar korps Mariniers (nvph 855), 400 jaar Wilhelmus (nvph 908), 400 jaar Nederlandse vlag (nvph 1010/11), 400 jaar Unie van Utrecht (nvph 1172), 350 jaar Vrede van Münster (nvph 1753) en uitgave van het Geuzenboekje (nvph 1772).

300 jaar korps Mariniers en 400 jaar Wilhelmus

400 jaar Nederlandse vlag

 

400 jaar Unie van Utrecht en 350 jaar Vrede van Münster 

Geuzenliedboekje van Willem van Oranje

Herdendenkings-/attenderingspostzegel?


Bij de 50e verjaardag van het einde van de Tweede Wereldoorlog, waarop met begin- en eindjaar van de Wereldoorlog op een postzegel (nvph 1643) met twee cijfers wordt gememoreerd, had dit jaar op dezelfde wijze met de jaartallen van de Tachtigjarige Oorlog op een postzegel uitgevoerd kunnen worden. In plaats van het eindjaar dient men in dit geval uit te gaan van het beginjaar van beide jaartallen 1568 – 1648. In die periode is 450 jaar geleden de staatkundige, politieke en economische basis van ons land gelegd met kenmerkende insteken als vooruitstrevend, zelfstandig/onafhankelijk, levendig vitaal en vrijheid.

Beeld: PostNL, B. Hylkema, Simon Bleeker, Wikimedia Commons

Gratis online postzegelcatalogus

Kijk in onze catalogus voor meer postzegels
Historisch Nederland Nederland



Nieuwsgierig naar de nieuwste postzegel- en postzegelproducten?

Kijk dan bij Collect Club.

Beoordeel met 1 sterBeoordeel met 2 sterrenBeoordeel met 3 sterrenBeoordeel met 4 sterrenBeoordeel met 5 sterren (9 stemmen, gemiddeld: 3,33 uit 5)
Loading...
PrintSchrijf een reactie

Bate Hylkema schrijft vanaf 1980 artikelen over filatelie en woont in het Friese Beetsterzwaag.

Reacties (3) Schrijf een reactie

  • Patrick Lava op 10 juni 2018 om 10:15

    In de tekst lees ik: “het calvinisme breidt in de Noordelijke Nederlanden steeds meer uit in tegenstelling tot de Zuidelijke Nederlanden, die katholiek blijven”.
    Dit is historisch niet correct en enige nuancering is hier op zijn plaats.
    Ook (en vooral) in de Zuidelijke Nederlanden groeide de aanhang van de protestanten heel snel, en in het Noorden bleef minstens de helft van de bevolking katholiek. Vergeet ook niet dat de beeldenstorm in Vlaanderen is begonnen, en dat bijvoorbeeld de stad Gent van 1577 tot 1584 een Calvinistische republiek was.
    Maar de repressie van het Spaanse leger was in het zuiden des lands (ongeveer het huidige België dus) zo verschrikkelijk (eigenlijk alleen te vergelijken met wat islamitische terreurbendes zoals IS of Hamas nu uitrichten), dat alles en iedereen die het maar enigszins kon, naar het Noorden probeerde te vluchten. Daardoor krijg je in de 2e helft van de 16e en begin 17e eeuw een enorme influx in het Noorden van protestantse (Calvinistische) Vlamingen, Brabanders en in mindere mate Walen, vaak mensen met een opleiding, vakkennis en enig vermogen, een volksverhuizing die één van de directe aanleidingen is geweest tot wat later door historici de “Hollandse Gouden Eeuw” werd genoemd. Het zuiden bleef achter, geterroriseerd en beroofd van zijn beste mensen.
    Dat Vlaanderen ondanks dat enorme bloedverlies, en ondanks de verkramping die het gevolg is van het moeizame functioneren binnen een francofiele Belgische staat, waarin het tot de jaren 1880 heeft moeten duren voor er een voorzichtig begin werd gemaakt met de erkenning van het Nederlands (de taal die altijd al veruit de meerderheidstaal in België is geweest), vandaag de rijkste regio ter wereld is – dus rijker dan Nederland !! – kan eigenlijk alleen maar als een groot wonder worden bestempeld: een wonder van initiatief, werkkracht, gezond boerenverstand en tolerantie. En laat dit nu nét die eigenschappen zijn die volgens de auteurs van onze geschiedenisboekjes Holland’s Gouden Eeuw hebben mogelijk gemaakt …

  • willem hogendoorn op 11 juni 2018 om 19:02

    @ Patrick: In Leiden zijn wij altijd blij geweest met de Belgen. Het klopt wat je zegt: de gouden eeuw van Leiden hadden we te danken aan de bloeiende lakenindustrie, die was opgezet door gevluchte vakmensen uit Vlaanderen en Wallonie. Voor Leiden kwam daar nog bij, dat toen wij na Leidens Ontzet in 1574 een universiteit kregen, de bij jullie “weggekochten” hoogleraren Lipsius en Clusius onze Universiteit al in een vroeg stadium Internationale allure gaven.
    Ik vertel dus geen flauwe moppen over de Belgen.Ik koester ze en dat vertel ik ook tijdens mijn rondleidingen van Belgische groepen in Leiden

  • Patrick Lava op 11 juni 2018 om 21:14

    @Willem
    Dank voor die concrete voorbeelden, die dat aspect van mijn verhaal treffend illustreren.
    Ach, die Belgenmoppen. Weet je, het is eigenlijk omdat we mekaar na al die eeuwen scheiding nog altijd zo graag zien dat we bij gelegenheid wel eens durven lachen met elkaar. Overigens draaien wij zuiderlingen in die moppen de rollen gewoon om en dan noemen we ze Hollandermoppen! LOL

Schrijf een reactie

(registratie is niet nodig)