Struikelstenen (Stolpersteine) - Postzegelblog

Struikelstenen (Stolpersteine)

9

In Leiden liggen zes struikelstenen. Nee, je valt er niet letterlijk over, maar de Duitse kunstenaar noemt ze Stolpersteine (struikelstenen) omdat je erover struikelt met je hoofd en je hart, en je moet buigen om de tekst te kunnen lezen. De zes stenen liggen op drie adressen in Leiden.

Stolpersteine/Struikelstenen

Een Stolperstein is een herinnering aan de Tweede Wereldoorlog. Toen legden de Duitsers een steentje in het trottoir voor de huizen waarin joodse mensen woonden die later gedeporteerd zijn. De Duitse kunstenaar Gunter Demnig bedacht de stolpersteine: “stenen waarover je met hoofd en hart struikelt en waarbij je moet buigen om de tekst te kunnen lezen.” De steen wordt geplaatst in de stoep voor het voormalige woonhuis van het slachtoffer. Hij begon in 1997 met het leggen van de eerste Stolperstein in Berlijn. Eind 2015 had Demnig al 56.000 Stolpersteine geplaatst in meer dan duizend steden en dorpen in achttien landen. Een Stolperstein is een betonnen steen van 10 x 10cm, met aan de bovenkant een messing plaatje waarin de naam, geboorte- en overlijdensdatum en de plaats van overlijden wordt gestanst. Gunter Demnig geeft zo ieder slachtoffer een eigen monument. Zijn motto is: “EEN MENS IS PAS VERGETEN ALS ZIJN OF HAAR NAAM VERGETEN IS”.

Stolpersteine in Leiden

Via internet kwam ik erachter dat er in Leiden zes “struikelstenen” liggen, op drie verschillende adressen. Op 16 februari ben ik met fototoestel op de fiets gestapt en ben ik langs deze drie adressen gegaan.

Van der Waalstraat 34

Als eerste fietste ik langs de Van der Waalstraat 34, en zag ik daar voor de woning voor het eerst een “echte struikelsteen”. Met toch wel een bijzonder gevoel maakte ik een foto van de voor de woning in het trottoir ingemetselde herdenkingssteen. Ik realiseerde me dat ik hiermee onbewust deed, wat Gunter Demnig voor ogen had: “stenen waarover je met hoofd en hart struikelt en waarbij je moet buigen om de tekst te kunnen lezen.” U ziet mijn foto hier afgebeeld staan.

Op de herdenkingssteen staat: “Hier woonde JACOB PHILIPSON, geb. 1903, gedeporteerd 1943 uit Westerbork, vermoord 23.7.1943 Sobibor”. Een gevoel van machteloosheid maakte zich van mij meester. Wie was dit slachtoffer vroeg ik me af. Ook hier gaf het internet antwoord op.
Jacob Philipson was tijdens de oorlog administrateur van het Joodse Weeshuis in Leiden. Op 17 maart 1943 werd dit weeshuis in opdracht van de Duitsers ontruimd en werden 51 kinderen en hun begeleiders opgepakt. Zij kwamen uiteindelijk in vernietigingskampen terecht. Op 8 april 2010 werd deze steen ingemetseld. In de media werd hierover het volgende gemeld: Het initiatief voor deze gedenksteen komt van de huidige eigenaar van dit huis. Zo’n zeven jaar geleden kocht hij het huis en kwamen de verkooppapieren hem geheimzinnig voor. Het huis bleek een verplichte verkoop van de familie Philipson aan een NSB’er te zijn geweest. Toen hij op een zomerse dag een aantal mensen naar zijn huis zag staan kijken, bleken het de kinderen van Jacob Philipson te zijn. Alle kinderen hebben de oorlog overleefd. Zij zijn na de oorlog naar Israël verhuisd en zijn voor deze stolperstein-ceremonie speciaal naar Leiden gekomen.
Hun vader had dus eerst in Westerbork gezeten en daarna naar Sobibor overgeplaatst, waar hij ruim vier maanden na zijn gevangenneming werd vermoord. Het kamp Westerbork staat op een Nederlandse postzegel uit 1992; Rusland gaf in 2015 een postzegel uit over kamp Sobibor, ter nagedachtenis aan de opstand in oktober 1943 daar.

Lorentzkade 4

Ik vervolg mijn fietstocht en kom bij de Lorentzkade 4 uit. Daar maak ik de volgende foto.

“Hier woonde MEIJER VAN KLEEFF, geb. 1898, gearresteerd 17.8.1943, gedeporteerd 1943, uit Vught, Auschwitz, vermoord 31.1.1944” Via internet vond ik de volgende mediabericht:
“Op zondagochtend 2 november 2014 legde Gunter Demnig in aanwezigheid van tientallen familieleden en belangstellenden een Stolperstein ter nagedachtenis van Meijer van Kleeff voor diens toenmalige woning aan de Lorentzkade te Leiden. Van Kleeff was met zijn gezin in 1938 uit Berlijn naar Nederland gevlucht. Nadat hij in oktober 1938 de exploitatie van de bioscoop Lido in de Steenstraat had overgenomen vestigde hij zich met vrouw en twee kinderen aan de Lorentzkade op nummer 4. Hij kwam in grote problemen toen op 16 augustus 1943 een neef van hem werd opgepakt in het huis drie deuren verder op nummer 1. Meijer was direct betrokken bij het onderduiken van zijn neef en werd op 17 augustus door de Leidse politie gearresteerd. Twee dagen later werden Meijer, zijn neef en de bewoner van nummer 1, overgebracht naar Rotterdam en van daaruit naar Kamp Vught. Op 15 november gingen Meijer en zijn neef op transport naar Auschwitz. Meijer stierf daar op 31 januari 1944”.

Breestraat 116

Tenslotte fietste ik naar de Breestraat 161, de winkel van boekhandel De Kler. Hier trof ik vier Stolpersteine aan, die gelegd waren voor Ernst Loeb, Jenny Loeb-Rose, Herbert Loeb en Hans Loeb. Ook deze vier stenen waren op donderdag 8 april 2010 gelegd door Gunter Demnig. In een mediabericht las ik hierover het volgende: ,,Mijn familie is weer thuis.” zegt Jaenette Loeb, werkzaam in het Joods Historisch museum, maar vandaag vooral de kleindochter van de omgekomen familie Loeb. Vier gedenksteentjes met een messingplaatje waarop de namen en sterfdata van de familie Loeb staan, zijn nu voor boekhandel De Kler aan de Breestraat geplaatst. Toen Jaenette Loeb van de stolpersteine hoorde, was het voor haar een reden om uit te zoeken wie haar joodse familie was. Want zo vertelt ze in haar toespraak aan de Breestraat: “Kinderen van oorlogsslachtoffers horen meestal helemaal niets over de oorlogstijd. Ook in mijn geval werd er nooit over de oorlog gesproken. Door niet te weten wie je familie is, mis je een deel van jezelf. Hopelijk zijn de steentjes er niet alleen voor de nabestaanden, maar ook om anderen bewuster te maken”, vervolgt Jaenette Loeb haar verhaal. “De keuze van één iemand kan de geschiedenis net even anders maken. Dit geldt zowel voor het verleden als voor nu.” Ze verwacht dat langzaam maar zeker steeds meer gedenkstenen zullen komen nu steeds meer mensen van het idee van de stolperstein horen.

‘Een onopvallend opvallend symbool’

Als de gedenkstenen geplaatst zijn, worden de bezoekers in de synagoge aan de Levendaal te Leiden ontvangen. De rabbijn leest een gebed voor en benadrukt hóé moeilijk het voor nabestaanden is om geen graf, geen plek, eigenlijk niets te hebben om hun familieleden aan te kunnen gedenken. Malka Polak, voorzitter van de Joodse Gemeente Leiden, spreekt de treffende woorden: ,,Nu is er gelukkig een onopvallend opvallend symbool waar mensen stil bij kunnen staan”.
De teksten op de stenen bij de Breestraat luiden:
1. Hier woonde Ernst Loeb, geb 1878, gedeporteerd 1942 uit Westerbork, vermoord 30.09.1942 Auschwitz
2. Hier woonde Jenny Loeb-Rose, geb. 1878, gedeporteerd 1944 uit Westerbork, vermoord 01.10.1944 Theresienstadt
3. Hier woonde Hans Loeb, geb. 1905, gedeporteerd 1944 uit Westerbork, vermoord 14.11.1944 Bergen-Belsen
4. Hier woonde Herbert Loeb, geb. 1911, gedeporteerd 1942 uit Westerbork, Auschwitz vermoord.


Het betreffen hier dus vier personen uit een familie. Twee familieleden zijn in Auschwitz (Polen) vermoord, één in Bergen-Belsen (Duitsland) en één in Theresienstadt (Tsjechië). Deze concentratiekampen zijn ook in de filatelie terug te vinden.

Theresienstadt (Tsjechië)

Op 10 juni 1940 nam de Gestapo het bevel in Terezín (Theresienstadt) over. Tsjechische verzetsstrijders werden in het fort gevangen gehouden. Vanaf november 1941 deed Theresienstadt dienst als getto voor gedeporteerde Joden. Daarmee was Theresienstadt een concentratiekamp geworden. Theresienstadt was vooral een doorgangskamp voor Joden die meestal spoedig naar Auschwitz-Birkenau of andere vernietigingskampen werden gestuurd. In 2011 werd deze getto herdacht met een Tsjechische briefkaart.

Bergen-Belsen (Duitsland)

Concentratiekampen hebben iets gruwelijks, maar worden (gelukkig) filatelistisch wel herdacht.
In 1995 gaf de Duitse Post een herdenkingsvelletje uit over de 50e verjaardag van de bevrijding van gevangen uit concentratiekampen. Hierop staan ook Auschwitz en Bergen-Belsen vermeld.

Wij kennen Bergen-Belsen vooral omdat Anne en Margot Frank daar begraven liggen.

Auschwitz (Polen)

Auschwitz was wel het bekendste vernietigingskamp uit de Tweede Wereldoorlog, en hier zijn diverse postzegels van. Naar Auschwitz werden ongeveer 1,3 miljoen mensen gedeporteerd. Hiervan zijn er ongeveer 1,1 miljoen om het leven gekomen, waarvan het grootste deel werd vergast.

In het postzegelblad Thema* kwam ik een bijzonder filatelistisch verhaal over Auschwitz tegen, wat ik U niet wil onthouden. In januari 2015 gaf Uruguay een twee postzegels uit, omdat 70 jaar geleden Auschwitz werd bevrijd. Op de ene postzegel staat Auschwitz afgebeeld, op de andere Ana Benkel de Vinocur. Zij is Joods, woonde in Polen en werd in 1944 opgesloten in Auschwitz. Ana overleeft dit, en komt in mei 1945 vrij. In 1947 gaat ze naar familie in Uruguay, waar ze in het huwelijk treedt met Alberto de Vinocur. Ze kan goed zingen, en maakt daar haar beroep van. Ze zingt over de verschrikkingen in de concentratiekampen, waar ze ook een boek over schrijft. Verder geeft ze lezingen over de Holocaust, met als doel de herinnering hieraan levend te houden, als waarschuwing voor de toekomst. Ze krijgt hiervoor diverse onderscheidingen. Ze overlijdt in 2006, op 79 jarige leeftijd.

De vertaalde tekst op de Auschwitzzegels is: “Concentratie- en vernietigingskamp Auschwitz, gelegen ten westen van Krakau (Polen), het was de wereldhoofdstad van de doodsindustrie. Gebouwd in 1940 door het Nazi-regime, definitief gesloten op 27 januari 1945.”
De tekst op de zegel van Ana luidt: “Ana Benkel de Vinocur, 25/9/1926 – 7/1/2006. Vrouw, Jodin, Poolse en Uruguayaanse, zangeres, schrijfster, verspreidster van herinneringen, overlevende van de Holocaust.”

* Leo van den Heuvel: “Een vreemde combinatie”, Thema, tijdschrift van de Nederlandse Vereniging voor Thematische Filatelie, nov. 2015.

Gratis online postzegelcatalogus

Kijk in onze catalogus voor meer postzegels
Thematisch Nederland Rusland Tweede wereldoorlog



Nieuwsgierig naar de nieuwste postzegel- en postzegelproducten?

Kijk dan bij Collect Club.

Beoordeel met 1 sterBeoordeel met 2 sterrenBeoordeel met 3 sterrenBeoordeel met 4 sterrenBeoordeel met 5 sterren (9 stemmen, gemiddeld: 4,56 uit 5)
Loading...
PrintSchrijf een reactie

Willem Hogendoorn spaart de thema’s Leiden en politie en is erelid van de Leidsche Vereeniging van Postzegelverzamelaars.

Reacties (9) Schrijf een reactie

  • Ramon op 7 mei 2016 om 07:41

    Indrukwekkend stuk Willem,

    Voor de overgrootvader van mijn vrouw is ook een Stolperstein geplaatst in Bedum.

    Bij deze het stuk daarover. https://www.bedum.nl/actueel/duitse_kunstenaar_demnig_legt__stolpersteine__in_bedum/

    Ik weet dus ook uit persoonlijke ervaring dat een Stolperstein ni nog steeds een krachtig symbool is voor nabestaanden en toevallige passanten.

  • willem hogendoorn op 7 mei 2016 om 08:43

    @ Ramon: Inderdaad indrukwekkend. Ik vond mijn fietstocht in Leiden langs de 3 locaties al heel bijzonder.

  • willem hogendoorn op 7 mei 2016 om 08:45

    Na ruim 250 bijdragen voor dit Postzegelblog, neem ik nu een time-out.
    Ik kan me dan volledig concentreren op de stadswandelingen in Leiden. Zelfs filatelistische stadswandelingen zijn in Leiden mogelijk.

  • Rob op 7 mei 2016 om 09:21

    Willem, wat een mooi artikel. En wat een prachtig initiatief van Gunter Demnig. Ik had er niet eerder van gehoord. Wel meteen opgezocht waar ze in Haarlem liggen, ga ik zeker langs z.s.m.

  • aadb op 7 mei 2016 om 10:06

    Zelfs ik ben er stil van prachtige bijdrage Willem jammer van de time out maar dat zal nieuwe inspiratie opleveren dus !

  • Jeffrey op 7 mei 2016 om 11:55

    Willem, wederom een mooi verhaal. Er kan niet genoeg aandacht besteed worden aan het verhaal van de Holocaust. Er is zoveel afschuwelijks gebeurd en dat moeten we blijven vertellen. Hoop dat de time-out slechts tijdelijk is.

  • A. Haan op 7 mei 2016 om 14:14

    Willem, ook in Kerkrade liggen deze stenen. Goed voorbeeld doet goed volgen,
    ik zal ze in Kerkrade ook na lopen en trachten deze te beschrijven.
    Al heb ik de oorlog niet meegemaakt, vergeten mogen wij dit niet.

  • Hans van der Lelie op 7 mei 2016 om 18:16

    Weer een mooie bijdrage Willem, over een zeer tragische geschiedenis. Mijn dank daarvoor.

  • Postzegelblog op 8 mei 2016 om 00:18

    Willem, namens Postzegelblog wensen we je enorm veel plezier bij je stadswandelingen door Leiden. We weten zeker dat je de mensen flink wat kunt bijbrengen over deze mooie stad. We zullen samen met veel lezers je bijdragen op het blog missen.

Schrijf een reactie

(registratie is niet nodig)