Leiden, stad van ontdekkingen - Postzegelblog

Leiden, stad van ontdekkingen

3

De stad Leiden profileert zich al jaren als Stad van Ontdekkingen. Er is nu zelfs een Route van Ontdekkingen ontwikkeld met 25 informatieborden in de stad. Via een app kun je de route ook volgen. Ik heb gekeken of “Leidse ontdekkers” ook in de filatelie zijn terug te vinden. Gaat U mee op ontdekkingsreis?

 

Elektrocardiogram (ECG)

Als U iets aan uw hart mankeert, wordt tegenwoordig meestal als eerste een hartfilmpje gemaakt. Die filmpjes, officieel een elektrocardiogram (ECG), vonden hun oorsprong in het Leidse Kamerlingh Onnes Laboratorium. Hier bouwde de Leidse hoogleraar fysiologie Willem Einthoven in 1903 de allereerste elektrocardiograaf.

Hij ontving hiervoor in 1924 de Nobelprijs voor de Fysiologie of Geneeskunde.

Diergedrag

Pas in de 20ste eeuw werd er serieus onderzoek gedaan naar het gedrag van dieren. Degene die hier veel energie in stak was, was Nico Tinbergen, die werkte in het Leidse Zoölogisch Laboratorium. U ziet hem hier op een Spaanse eerste dag envelop.

Met het onderzoek dat Tinbergen deed, legde hij de basis voor een geheel nieuw biologisch vakgebied, de ethologie, de wetenschap die het gedrag van dieren onderzoekt. Voor dat pionierswerk ontving hij in 1973 de Nobelprijs voor de Fysiologie of Geneeskunde.

Supergeleiding

De Leidse natuurkundige Heike Kamerlingh Onnes maakte in 1908 helium vloeibaar door het te koelen tot 273 graden onder nul.

Op 8 april 1911, tijdens een experiment met vloeibaar helium zag hij dat de stroom door een draad ineens geen weerstand meer ondervond. Dankzij dat verschijnsel, dat tegenwoordig supergeleiding heet, konden later hele sterke magneten worden gebouwd, die nu in de MRI-scanners van ziekenhuizen gebruikt worden. Kamerlingh Onnes ontving (in 1913) de Nobelprijs voor de Natuurkunde.

Grondwet

Op basisscholen wordt vaak de vraag gesteld: “Wie is de baas van Nederland?” Als eerste antwoord wordt dan meestal de Koning genoemd. In Nederland is echter de minister-president de baas. Dat is te danken aan een voormalige bewoner van Garenmarkt 9 in Leiden waar Johan Rudolph Thorbecke, hoogleraar staatkundige geschiedenis lange tijd woonde. Hij ontwikkelde in zijn Leidse colleges over de grondwet nieuwe ideeën. Die kon hij later als voorzitter van de nieuwe grondwetscommissie in de praktijk brengen. In 1848 werd ‘zijn’ grondwet aangenomen en legde Thorbecke de basis voor ons huidige politieke systeem. Sinds 1848 wordt de Tweede Kamer rechtstreeks gekozen en zijn de ministers verantwoordelijk zijn voor het landsbeleid.

Condensator (Leidsche fles)

In een wereld zonder elektriciteit zouden we geen mobieltjes hebben, geen radio, televisie, internet, verlichting, ovens, magnetrons, enzovoorts. Al die toepassingen zijn mogelijk omdat we elektriciteit niet alleen kunnen opwekken, maar ook (tijdelijk) kunnen opslaan. Dat gebeurt in een voorwerp dat ingenieurs een condensator noemen, een moderne versie van de zogeheten Leidse Fles die – u raadt het al – in Leiden werd uitgevonden. Dat gebeurde in 1746 door de Leidse natuurkundige Pieter van Musschenbroeck.

Door de uitvinding van Van Musschenbroeck heb ik mijn typemachine weg kunnen doen.

Breking van het licht

Leest u dit blog met een bril op? Dan heeft u (ongemerkt) gebruik gemaakt van ‘de breking van het licht’, de neiging van licht om af te buigen wanneer het na lucht bijvoorbeeld ineens door glas moet bewegen. Je ziet het wanneer je je benen in het zwembad steekt: ze lijken dan een ‘knik’ te maken. Dit principe ligt aan de basis van alle lenzen. De eerste die breking uitploos en opschreef was de Leidse hoogleraar wis- en natuurkunde Willebrord Snellius.

Willebrord Snellius (officiële naam Willebrord Snel van Royen) overleed in 1626 in Leiden.

Tiendelige breuk

Stel U ziet 2 broodjes te koop staan in een etalage waar als prijs bij vermeld staat 2¼ + 3½. Dan moeten uw hersenen toch even gaan rekenen wat deze twee broodjes bij elkaar kosten. We moeten daarom de wiskundige Simon Stevin dankbaar zijn, dat hij in 1585 de zogeheten ‘tiendelige breuk’ introduceerde in het in Leiden verschenen boekje ‘De Thiende’. Daardoor staan bovengenoemde broodjes nu te koop voor 2,25 + 3,50. En dat is toch een stuk gemakkelijker voor onze hersenen.

Elektronentheorie

Rond 1900 knoopte Hendrik Antoon Lorentz allerlei kennis over magnetisme, elektriciteit en licht aan elkaar, en legde daarmee de basis voor veel van onze huidige kennis over licht.

Hij bundelde die kennis in zijn ‘elektronentheorie’. Hij kreeg hiervoor in 1902 de Nobelprijs voor de natuurkunde hem samen met Pieter Zeeman, die in experimenten bewees dat het idee van Lorentz inderdaad standhield. Pieter Zeeman ontdekte op het eind van de 19e eeuw dat magneetvelden invloed hebben op het licht dat atomen uitstralen. Dat bleek later ook het geval voor straling uit atoomkernen, de basis van de MRI-scanner. Deze invloed van magneetvelden op licht noemen fysici het Zeeman-effect .

Middeleeuwen

De middeleeuwen stonden bekend als een inactieve periode waarin weinig van waarde gebeurde. In zijn internationaal vermaarde boek ‘Herfsttij der middeleeuwen’ maakte de Leidse historicus Johan Huizinga al in 1919 korte metten met dat beeld. Hij toonde een nieuwe visie op de 14e en 15e eeuw.

Tegenover de vergaande maatschappelijke verruwing plaatste hij de cultuur van het hofleven, waarmee Huizinga liet zien dat de late middeleeuwen een tijdsperiode met een eigen karakter is die een belangrijke rol speelde in de overgang naar de nieuwe tijd.

Econometrie

De socialist Jan Tinbergen wilde zijn kennis breed in de maatschappelijk toepassen.

In zijn proefschrift uit 1929 hevelde hij concepten en rekenmethoden uit de natuurkunde over naar de economie. Daarmee stond hij aan de wieg van een volledig nieuw vakgebied, de econometrie, waarbinnen men op wiskundige wijze naar de economie kijkt. Voor dat pionierswerk ontving Tinbergen in 1969 samen met de Noorse econoom Ragnar Frisch de eerste Nobelprijs voor de Economie.

Patiëntgerichte geneeskunde

Elke arts moet tegenwoordig naast het lezen van dikke medische vakboeken vooral ook ervaring opdoen met patiënten. Bij medisch onderzoek staat de patiënt immers centraal. Dat klinkt logisch, maar lange tijd was deze aanpak helemaal geen gemeengoed. Pas in 1714 startte de Leidse hoogleraar geneeskunde Herman Boerhaave met lessen en onderzoek aan het bed van de patiënt. Op die manier lukte het hem symptomen te verbinden met specifieke ziekten.

Daarbij is voor het eerst een academisch ziekenhuis nodig voor onderwijs en onderzoek. Tegenwoordig kunt U in het Museum Boerhaave in Leiden, meer te weten kunt komen over de geschiedenis van de geneeskunde.

Bedenker van de Route van Ontdekkingen en “geestelijk vader” van de slogan Leiden, Stad van Ontdekkingen is hoogleraar Ontwikkeling, Wetenschap en Technologie Ton van Raan van de Universiteit Leiden.

Bron: http://leidendiscoveries.nl

Gratis online postzegelcatalogus

Kijk in onze catalogus voor meer postzegels
Historisch Boeken Nobelprijswinnaars



Nieuwsgierig naar de nieuwste postzegel- en postzegelproducten?

Kijk dan bij Collect Club.

Beoordeel met 1 sterBeoordeel met 2 sterrenBeoordeel met 3 sterrenBeoordeel met 4 sterrenBeoordeel met 5 sterren (5 stemmen, gemiddeld: 4,80 uit 5)
Loading...
PrintSchrijf een reactie

Willem Hogendoorn spaart de thema’s Leiden en politie en is erelid van de Leidsche Vereeniging van Postzegelverzamelaars.

Reacties (3) Schrijf een reactie

  • FrancRossi op 21 november 2015 om 13:50

    @ Willem,
    Weer een prima verhaal!
    Vraagje, wat is de relatie van zegel en ude stempel op de enveloppe met N Tinbergen?

  • Heleen van Alphen op 21 november 2015 om 19:13

    Hallo Willem,

    Erg leuk dit blog.
    Ik heb het met belangstelling gelezen.

    Het is nu ook grappig omdat we elkaar
    Pas hebben ontmoet, ik meen op de Postex.

    Hartelijke groet, Heleen van Alphen

  • willem hogendoorn op 22 november 2015 om 11:47

    @ Franc: stempel en zegel lijken op een medisch apparaat, maar deze Spaanse envelop is een overduidelijk stukje maakwerk. Ik kon echter niets anders vinden.

Schrijf een reactie

(registratie is niet nodig)