Inventarisatie van datumloze nood-plaatsnaamstempels op kinderpostzegels - Postzegelblog

Inventarisatie van datumloze nood-plaatsnaamstempels op kinderpostzegels

3

2 cent AmsterdamNaar aanleiding van de bijdrage ‘Onontgonnen filatelistisch gebied?’ van 29 augustus tracht ik in dit artikel u enige aanvullende informatie daarover te verschaffen. Hierbij heb ik me niet verdiept in het postzegelgebruik van langlopende frankeeremissie, maar alleen in die van kinderpostzegels. Door de uitgifte van deze bijslagpostzegels (met een beperkte verkrijgbaarheidsperiode) is het gemakkelijk er met zekerheid een jaartal aan te koppelen in tegenstelling tot de langlopende gewone frankeerzegels, zoals dat het geval is met de blauwe 2 cent ‘aanvangst-postzegel’ van dit artikel. De combinatie van ‘jaar-van-uitgifte’ en ‘frankeergebruik’ liggen qua tijd in het algemeen dichtbij elkaar.

Als kinderpostzegelverzamelaar heb ik me destijds in een bepaalde periode (tot ongeveer 1978) ook gespecialiseerd beziggehouden met datumloze plaatnaam-afstempelingen op kinderpostzegels. In deze stempels zijn verschillende stempeltypen te onderscheiden, echter alle met hetzelfde doel (postzegel onbruikbaar maken voor her-frankering) én meestal in dezelfde periode voor frankering gebruikt (kerst- en nieuwjaarsperiode).

Kerst- en nieuwjaarsperiode

Tijdens de verwerking van de omvangrijk grote poststroom voorafgaand aan de kerstdagen en nieuwjaarsdag vond er tijdens de postverwerking een verdeling van brieven en kaarten plaats. Gewone brieven en andere post kregen voorrang op de kerstpost, dat naderhand in minder drukke uren werd verwerkt. Deze ‘uitstelbare correspondentie’ kwam uiteraard op een later tijdstip als gewoonlijk bij de geadresseerden op de deurmat terecht. Ter voorkoming van klachten over de te late postbezorging werden datumloze stempels gebruikt, waardoor de vertraging van het poststuk door afwezigheid van de datum niet meer door de ontvanger was vast te stellen.
Datumloze nood-plaatsnaam-stempels (alleen aanwezig op echt gelopen poststukken) zijn in twee hoofdgroepen onder te verdelen. De stempel met de tekst ‘POSTERIJEN’ bezit naast het ontbreken van de datum ook geen plaatsnaam. Deze plaatsnaam- en datumloze stempel wordt in tegenstelling tot beide voorgaande stempels het gehele jaar gebruikt.

1. Nood-plaatsnaamstempels van kleinere plaatsen & dorpen

Talrijke postkantoorhouders in kleiner plaatsen en dorpen bestelden op eigen initiatief bij de plaatselijke kantoorboekhandel een nood-plaatsnaamstempel (A t/m D). Als gevolg hiervan zijn talrijke varianten in formaat, grootte en lettertype (kapitalen/hoofdletters & onderbalkletters) van deze stempels te onderscheiden. Soms werd ook een rechthoekig kader om de plaatsnaam aangebracht (B3 & B7).

A) Nood-plaatsnaamstempels van kleinere plaatsen & dorpen

reeks A

  1. nvph 168 kinderzegel 1925 ???
  2. nvph 199 kinderzegel 1926 ZOELEN
  3. nvph 210 kinderzegel 1927 ???
  4. nvph 211 kinderzegel 1927 ???
  5. nvph 225 kinderzegel 1929 KOEDIJK


B) Nood-plaatsnaamstempels van kleinere plaatsen & dorpen

reeks B

  1. nvph 544 kinderzegel 1949 HOOGKARSPEL
  2. nvph 563 kinderzegel 1950 SCHINNEN (Lb)
  3. nvph 563 kinderzegel 1950 *** URG
  4. nvph 573 kinderzegel 1951 HAREN (Gn)
  5. nvph 702 kinderzegel 1957 Groot Ammers
  6. nvph 731 kinderzegel 1959 RENESSE (Zl)
  7. nvph 759 kinderzegel 1961 Tilburg


C) Nood-plaatsnaamstempels van kleinere plaatsen & dorpen

Reeks C

  1. nvph 779 kinderzegel 1962 –
  2. nvph 779 kinderzegel 1962 ULRUM
  3. nvph 779 kinderzegel 1962 OUDETONGE
  4. nvph 779 kinderzegel 1962 GROOTEGAST
  5. nvph 782 kinderzegel 1962 TILBURG

  • Tilburg beschikt over twee verschillende nood-plaatsnaamstempels. Vergelijk daarvoor B7 (in 1961) met C5 (in 1962). Bij beide stempels is voor de plaatsnaam naast kapitalen ook van onderkastletters gebruik gemaakt. Deze lettertype-combinatie is ook in de afstempeling van postzegel B5 aanwezig.

D) Nood-plaatsnaamstempels van dorpen/plaatsen

reeks D

  1. nvph 803 kinderzegel 1963 MIDDELBURG
  2. nvph 998 kinderzegel 1971 –
  3. nvph 1103 kinderzegel 1976 BRIELLE

  • De plaatsnaam Brielle is door de aanwezigheid van een gedeelte van de envelop geheel leesbaar in tegenstelling tot afgeweekte postzegels, zoals bijvoorbeeld E1 t/m E7. Zou postzegel E3 in Amsterdam of Rotterdam afgestempeld zijn geweest? Waar zou postzegel B3 afgestempeld zijn geweest: Domburg, Middelburg, Den Burg? Inderdaad heel veel invullingen zijn mogelijk. Of het antwoord hierop belangrijk is, laat ik aan u over.
  • Wellicht hebben een aantal kantoorboekhandels een stempelkussen met kleurige inkt bij de bestelling van de nood-plaatsnaamstempel geleverd. De gebruikelijke zwart gekleurde stempelafdrukken van enkele plaatsen zijn afwijkend gekleurd in een variatie van blauw (D2) of blauwpaars (A4, B3, B5, B7, C5 & D3).

Michiel de Ruyter

stempel 3
Bijgaande drie afbeeldingen van de Michiel de Ruyter-postzegel (nvph 412) zijn achtereenvolgens op drie verschillende data afgestempeld: 28 augustus 1945, 12 september 1945 en 19 september 1945. De drie postzegels zijn op het postkantoor van Lobith-Tolkamer van een stempel voorzien, echter niet op identieke wijze en zelfs ook nog buiten de kerst- en nieuwjaarspostdrukte!
In februari 1945 kwam het dorp Tolkamer onder zwaar granaatvuur te liggen. Op 10 februari 1945 werden de bewoners geëvacueerd. Op 3 april 1945 mochten de dorpelingen weer terugkeren naar hun zwaar gehavende woonplaats. In de periode s april t/m 13 september 1945 is er gebruik gemaakt van een van een nood-plaatsnaamstempel, zelfs met overduidelijke datumaanduidingen. Op 14 september 1945 werd het noodstempel vervangen door en nieuw stempel met volgnummer 4.

Elten

stempel 5stempel plaatsnaam

Het nabij Lobith gelegen Elten heeft een periode officieel tot het Nederlandse grondgebied behoord: 23 april 1949 t/m 1 augustus 1963. Het plaatselijke postkantoor werd op 1 mei 1949 opengesteld. Was dat op een zaterdag? 3 mei 1949 zou dan op de eerste werkdag van de week namelijk maandag gevallen zijn. Mocht mijn veronderstelling kloppen dan hebben we hiermee met een ‘eerste-dag-afstempeling’ te maken! Stempelafdrukken van Elten komen in twee kleuren voor zwart (op 3 mei 1949) en paars (op 14 juli 1949).
Deze afstempeling heeft dus wel met de naweeën van de Tweede Wereldoorlog te maken.

Extra groot

stempel 1
Dat de kinderpostzegels niet altijd in de kerst- en nieuwjaarsperiode worden afgestempeld, blijkt uit bijgaande afstempeling. De 1½ cent kinderpostzegel uit 1928 (nvph 220) met nood-plaatsnaamstempel Noordgouwe is op 19 october 1929 met extra grote datumvermelding voor de afstempeling gebruikt.

2. Nood-plaatsnaamstempel met kader

Een omvangrijk grote groep nood-plaatsnaamstempels werd door grote plaatsen en steden centraal bij de PTT besteld (E t/m Kk). Al deze stempels bezitten om de plaatsnaam een identieke omranding of kader. De stempelafdrukken zijn alle zwart gekleurd.
Volgens insiders zijn deze stempels meestal met de Klüssendorf-stempelmachine aangebracht. Meestal passeerde de prentbriefkaart de stempelmachine op een redelijk horizontale manier.

E) Nood-plaatsnaamstempel met kader

reeks E

  1. nvph 166 kinderzegel 1925 *** M – C.S.
  2. nvph 199 kinderzegel 1926 *** M – C.S.
  3. nvph 208 kinderzegel 1927 *** TERDAM
  4. nvph 208 kinderzegel 1927 *** RDAM – C.S.
  5. nvph 225 kinderzegel 1930 *** AM – C.S.
  6. nvph 232 kinderzegel 1930 *** – STATION
  7. nvph 270 kinderzegel 1934 *** HT -STATIO


F) Nood-plaatsnaamstempel met kader

reeks F

  1. nvph 279 kinderzegel 1935 *** NHAGE
  2. nvph 300 kinderzegel 1937 *** ???
  3. nvph 313 kinderzegel 1938 *** M – C.S.
  4. nvph 374 kinderzegel 1940 *** NHAGE
  5. nvph 444 kinderzegel 1946 *** ENHAGE


G) Nood-plaatsnaamstempel met kader

reeks G

  1. nvph 469 kinderzegel 1946 ***ERDAM
  2. nvph 495 kinderzegel 1947 ZWOLL
  3. nvph 508 kinderzegel 1948 LEEUWARDEN
  4. nvph 544 kinderzegel 1949 *** ENHAGE
  5. nvph 563 kinderzegel 1950 AMSTERD
  6. nvph 563 kinderzegel 1950 MAASTRICHT
  7. nvph 573 kinderzegel 1951 *** STERDAM

  • Postzegels G1, 2, 3 & G6 zijn destijds op een afwijkende manier verticaal door de stempelmachine afgestempeld..

H) Nood-plaatsnaamstempel met kader

reeks H

  1. nvph 596 kinderzegel 1952 MAASTRICHT
  2. nvph 596 kinderzegel 1952 AMSTERDA
  3. nvph 612 kinderzegel 1953 HENGELO
  4. nvph 614 kinderzegel 1953 AMERSFOOR
  5. nvph 649 kinderzegel 1954 AMSTERDAM


I ) Nood-plaatsnaamstempel met kader

reeks I

  1. nvph 666 kinderzegel 1955 *** ERDAM
  2. nvph 683 kinderzegel 1956 BREDA
  3. nvph 702 kinderzegel 1957 *** STERDAM
  4. nvph 715 kinderzegel 1958 *** AVENHAGE
  5. nvph 713 kinderzegel 1959 BRED


J ) Nood-plaatsnaamstempel met kader

reeks J

  1. nvph 759 kinderzegel 1961 ***NHAGE
  2. nvph 759 kinderzegel 1961 *** NGEN – STATIO
  3. nvph 759 kinderzegel 1961 ASSE
  4. nvph 779 kinderzegel 1962 LEIDE
  5. nvph 779 kinderzegel 1962 ‘S-GRAVENH
  6. nvph 780 kinderzegel 1963 *** ELDOORN


K) Nood-plaatsnaamstempel met kader

reeks K

  1. nvph 802 kinderzegel 1963 ZUTPHEN
  2. nvph 830 kinderzegel 1964 LEIDEN
  3. nvph 849 kinderzegel 1965 MIDDELBURG
  4. nvph 870 kinderzegel 1966 ZUTPHEN
  5. nvph 870 kinderzegel 1966 UTPHEN
  6. nvph 870 kinderzegel 1966 GRONINGEN – STATION
  7. nvph 870 kinderzegel 1966 MIDDELBURG
  8. nvph 870 kinderzegel 1966 AMSTERDAM
  9. nvph 871 kinderzegel 1966 DEVENTER
  10. nvph 894 kinderzegel 1967 ***OSENDAAL
  11. nvph 895 kinderzegel 1967 ***VERSUM
  12. nvph 912 kinderzegel 1968 HILVERSUM
  13. nvph 913 kinderzegel 1968 LEEUWAR
  14. nvph 913 kinderzegel 1968 GRONINGEN – STATION


Kk) Nood-plaatsnaamstempel met kader

reeks kk [1] reeks kk [2]

  1. nvph   932 kinderzegel 1969 ***ONINGEN – STAT
  2. nvph   932 kinderzegel 1969 ***HT – STATION
  3. nvph   933 kinderzegel 1969 ZUTPHEN
  4. nvph   933 kinderzegel 1969 ????
  5. nvph   978 kinderzegel 1970 DEVEN
  6. nvph   978 kinderzegel 1970 ***VERSUM
  7. nvph   997 kinderzegel 1971 HILVERS
  8. nvph 1020 kinderzegel 1972 HAARLEM
  9. nvph 1038 kinderzegel 1973 ***NHAGE

3. POSTERIJEN stempel

Ook een centraal door PTT aan postkantoren geleverd stempel is die met de tekst ‘POSTERIJEN” om postzegels onbruikbaar voor her-frankering te maken. Aanvankelijk werd deze stempelafdruk vooral gebruikt om geen of onvolledig afgestempelde postzegels alsnog van een afdruk te voorzien ter voorkoming van her-frankeergebruik van de postzegel. Of deze functie nog steeds geldt, vraag ik me af. Ongetwijfeld zijn er ter zake deskundige lezers, die nadere informatie kunnen verschaffen. Bij voorbaat dank voor uw medewerking. Eventuele afbeelding kunt u versturen naar batehijlkema(ad)hetnet.nl.
De stempel met de tekst ‘POSTERIJEN’ bezit naast het ontbreken van de datum ook geen plaatsnaam. Deze plaatsnaam- en datumloze stempel wordt in tegenstelling tot beide voorgaande stempels het gehele jaar gebruikt.

L) POSTERIJEN stempel

reeks L

  1. nvph 379 kinderzegel 1940
  2. nvph 447 kinderzegel 1945
  3. nvph 469 kinderzegel 1946
  4. nvph  511 kinderzegel 1948
  5. nvph 686 kinderzegel 1956


M) POSTERIJEN stempel

reeks M

  1. nvph 779 kinderzegel 1962
  2. nvph 780 kinderzegel 1962
  3. nvph 832 kinderzegel 1964
  4. nvph 851 kinderzegel 1965
  5. nvph 870 kinderzegel 1966


N) POSTERIJEN stempel

reeks N

  1. nvph   896 kinderzegel 1967
  2. nvph   933 kinderzegel 1969
  3. nvph   981 kinderzegel 1970
  4. nvph 1020 kinderzegel 1972
  5. nvph 1148 kinderzegel 1977
  6. nvph 1167 kinderzegel 1978
  7. nvph 1986 kinderzegel 1979
  8. nvph 1187 kinderzegel 1979
  9. nvph 1188 kinderzegel 1979


Onbekend jaar

bate 1 bate 2

bate 3 (1) bate 3 (2)

Bijgaande drie datumloze stempels, waarvan twee op een lang lopende postzegels terecht zijn gekomen, zijn in de kerst- en nieuwjaarsperiode van een niet achterhalen jaar op poststukken (waarvan u een klein deel onder ogen krijgt) in gebruik geweest. Deze visuele info heb ik van Jos Stroom ontvangen. Hartelijk dank.

Twee ‘uitgeklede’ datumloze vlagstempels

kerstnj st2 kerstnj 3

In 1927 is op de 2 cent kinderzegel (nvph 208) een ‘uitgeklede’ datumloze vlagstempel met slechts twee golflijnen geplaatst. De twee ‘bouwstenen’ van deze bijzondere vlagstempel doen me denken aan: 

  1. de vier golflijnen van vlagstempels uit die periode én
  2. het vierkante plaatsnaam- en datumstempelgedeelte van vlagstempels uit de periode 1945-1950,

zoals ik die in bijgaande getekende uitvoering heb gecombineerd.

kerstnj st1 kerstnj 4

In 1930 is een uitgeklede datumloze vlagstempel op de 1½ cent kinderzegel (nvph 232) terechtgekomen. De binnenste cirkelvulling is ‘opgeschoond’ door de verwijdering van de datumaanduidingen.
Doel van deze beide vlagstempels? Door het weglaten van de datum in de stempels rond de kerst en nieuwjaar werd de ontvanger niet geïnformeerd over de langere besteltijd in die drukke perioden.

De stempels uit eind jaren 20 zijn ‘gekapt’, d.w.z. de onderste helft is er af gehaald ivm de kleine envelopjes die voor dit soort post gebruikt werden. Afdrukken van de onderste helft zouden de leesbaarheid van de adressering in gevaar kunnen brengen.Zie hiervoor artikel van A. van der Willigen in: Catalogus Filatelistische Jubilea ’82-’84, Nationale Postzegeltentoonstelling Philex 1984 Eindhoven, pag. 219-231. Dank aan Jos Stroom voor deze aanvullende informatie.

Hergebruik voorkomen

stempel 2 stempel 6

Bijgaande twee afgestempelde postzegels kunnen het hele jaar door in 1952 (nvph 583) en 1990 (nvph 1458) in gebruik zijn geweest om hergebruik voor frankering te voorkomen. Geheel rechts is van de eerste postzegelafbeelding nog een klein gedeelte van een normale afstempeling te ontdekken.

Readers Digest?

kerstnj redersdigest

Behalve Sevilla Expo 1992 (nvph 1519) zijn de resterende datumloze PTT Post-stempels (wellicht op poststukken verzonden door Readers Digest) niet aan een bepaald jaar te verbinden. Zoals ik in de inleiding al heb vermeld, heb ik me tot ongeveer 1978 beziggehouden met deze speciale stempelmaterie. Ongetwijfeld zijn er talrijke stempelvarianten naderhand ontwikkeld en gebruikt. Ik houd me aanbevolen voor aanvullende info, graag met afbeeldingen. Niet alleen van ná 1978, maar ook van (ver) vóór 1978 (batehijlkema(ad)hetnet.nl).

 

 

Gratis online postzegelcatalogus

Kijk in onze catalogus voor meer postzegels
Historisch Thematisch Nederland Nederland Kinderpostzegels



Nieuwsgierig naar de nieuwste postzegel- en postzegelproducten?

Kijk dan bij Collect Club.

Beoordeel met 1 sterBeoordeel met 2 sterrenBeoordeel met 3 sterrenBeoordeel met 4 sterrenBeoordeel met 5 sterren (8 stemmen, gemiddeld: 3,25 uit 5)
Loading...
PrintSchrijf een reactie

Bate Hylkema schrijft vanaf 1980 artikelen over filatelie en woont in het Friese Beetsterzwaag.

Reacties (3) Schrijf een reactie

  • B. Apperloo op 13 september 2015 om 09:09

    Mooi overzicht. Zo kun van meerdere zaken een leuke verzameling maken.
    B. Apperloo,

  • B.Hylkema op 13 september 2015 om 21:10

    Zo juist om 21.00 uur is bijna aan het eind het artikel met interessante en weinig bekende info uitgebreid over ‘uitgeklede’ en/of ‘gekapte’ datumloze plaatsnaam-vlagstempels uitgebreid.

  • Ramon op 19 december 2015 om 22:06

    Hallo Bate.

    Is er, voor zover bekend, een lijst van plaatsnamen met een gekaderd stempel?

Schrijf een reactie

(registratie is niet nodig)