Van Goghs schilderkundige technieken, uitspraken, ideeën, beleven en voelen (1) - Postzegelblog

Van Goghs schilderkundige technieken, uitspraken, ideeën, beleven en voelen (1)

0

1. Van Gogh 2015Achter ieder schilderij schuilt een verhaal, dat interessant, lezenswaardig en/of ogen-openend kan zijn. Vincent van Gogh heeft via gesprekken en brieven veel achtergrondinformatie (gedachten, ideeën en gevoelens) gegeven over zijn schilderijen. In de wijze/stijl van schilderen van Van Gogh zijn nieuwe benaderingen aan te wijzen:

  1. Nieuw, modern kleurgebruik (kleurencirkel).
  2. Aangepast pointillisme (stippeltechniek).
  3. Stijl- en schilderstechniek uit Japan (Japonisme).


Met deze toen eigentijdse, hypermoderne wijze van schilderen van de impressionisten en neo-impressionisten komt Van Gogh in Parijs pas voor het eerst mee in aanraking.

Vincent van Gogh beeldt de werkelijkheid niet natuurgetrouw af. Met deze van de werkelijkheid afwijkende afbeeldingen maakt Van Gogh duidelijk hoe hij de dingen rondom hem ziet, ervaart en/of beleeft. Het zijn dus sterk persoonsgebonden uitingen/expressies (emotionele stemmingsweergaven), die hij op zijn schilderijen verbeeldt.

In ieder schilderij zijn steeds drie vaste basisprincipes aan te wijzen:

  1. Kleurgebruik bij Van Gogh: aanvankelijk donkere [aard]kleuren, naderhand heldere, frisse en velle kleurcontrasten, egaal of wisselend/gevarieerd.
  2. Vormgebruik bij Van Gogh: open en gesloten vormen, strakke, vlakke of ruimtelijk.
  3. Lijngebruik bij Van Gogh: ze kunnen dun of dik, lang of kort, recht of gebogen zijn in contouren, in vlak-/vormvullingen.

kleurencirkel (4)

Van Goghs expressionisme stoelt op:

A) Als de primaire kleuren (rood, geel, blauw) onderling vermengd worden (rood met geel, geel met blauw of blauw met rood) ontstaan de secundaire kleuren oranje, groen, paars. De tegenover elkaar liggende kleuren in de schematekening (rood-groen, geel-paars, blauw-oranje) zijn aanvullende of complementaire kleuren van elkaar. De kleuren versterken elkaar over en weer: rood wordt door groen intenser en levendiger rood, groen wordt door rood levendiger en intenser groen, idem (over en weer) blauw tegenover oranje en geel tegenover paars (over en weer).

B) Bij de pointillistische schilderstechniek worden kleurstippen onvermengd (meestal op witte ondergrond/doek) tijdrovend naast elkaar geplaatst. Op afstand vloeien de kleuren lichtgevend in elkaar over (zie kleurenschema met primaire en secundaire kleuren). De Franse schilders Seurat en Signac hebben het pointillisme geïntroduceerd. Van Gogh met zijn wisselend emotionele natuur had geen geduld voor deze tijdrovende stippeltechniek. Hij veranderde stipjes in korte, driftig neergepenseelde streepjes, die op afstand ook met elkaar versmelten.

C) Lichte kleuren geel, oranje & groen treden naar voren op de voorgrond, de donkere kleuren rood, blauw & paars wijken naar achteren.

Courtisane van Van Gogh uit Grenzeloos Nederland-Japan

D) Japans prenten (gekleurde houtsneden; Japonisme) zijn bijzonder in trek geweest bij de vooruitstrevende kunstenaars. Velen maakten er dankbaar gebruik vanwege:

– krachtige compositie door de gestileerde/vereenvoudigde, elegante afbeeldingen,
– decoratieve, van de natuur afwijkende versierende kleuren,
– opvallend donkere contourlijnen rondom kleurvlakken (cloisonnisme)
– vlakke afbeeldingen, waarin geen diepte of ruimte door middel van schaduwen wordt gesuggereerd

E) Met een emotionele bewogenheid en tegenstelling in kleur en lijnvoering geeft Van Gogh met felle, korte en dikke penseelstreken uitdrukking aan zijn persoonlijke beleving van én gevoelsmatige betrokkenheid bij het geschilderde onderwerp, waardoor afwijkende, verwrongen, vibrerende/trillende en/of onnatuurlijke afbeeldingen ontstaan.

F) Bovenstaande kenmerkende schilderkundige technieken met talrijke eigenschappen heeft Van Gogh van (post)impressionistische kunstenaars o.a. als Millet, Degas, Seurat, Signac, Gauguin en Toulouse-Lautrec in Parijs overgenomen en op zíjn speciale manier toegepast (soms meer of minder opvallend). Alle opvallende eigenschappen heeft hij niet in ieder schilderij aangebracht. Een enkele keer zijn er ook minder op terecht gekomen.

  • De zoon van Theo van Gogh, Vincent Willem, werd op éénjarige leeftijd formeel al eigenaar van de schilderijencollectie van zijn oom Vincent.
  • Het is bijzonder jammer dat deze serie Persoonlijke Postzegels (als vastkader-postzegels) van Nederlands bekendste moderne schilders niet in het reguliere emissiebeleid is opgenomen.

Zestig Persoonlijke Van Gogh-Postzegels

In het navolgende geïllustreerde overzicht komen alle zestig Persoonlijke Postzegels aan de orde. Daarbij ga ik uit van de thematisch indeling van acht postzegelvelletjes met de deelonderwerpen bloemen (zegels 1 t/m 5), zelfportretten (zegels 6 t/m 10), stillevens (zegels 11 t/n 15), interieurs (zegels 16 t/m 20), landschappen (zegels 21 t/m 30), portretten (zegels 31 t/m 40), boerenleven (41 t/m 50) en stad en land (zegels 51 t/m 60).
Zodra onderdelen en details van een schilderij woorden krijgen, worden ze ook gezien, misschien ervaren.

1. Vier uitgebloeide zonnebloemen (Parijs jul-sep 1887, Otterlo, nvph 2144) 1330

1. Vincent van Gogh - Bloemen 1van-gogh-2144.jpg

Vier uitgebloeide zonnebloemen. Vier afgesneden en uitgebloeide zonnebloemen (één op de kop) zijn hoofdzakelijk in de complementaire en contrasterende kleuren geel-blauw en rood-groen opgezet (alle in lichtere en donkere kleurvarianten). Zonnebloemen betekenen voor Vincent aardse vertegenwoordigers van de zon (oerbron van én oerkracht in de natuur).

2. Bloeiend amandeltakje in een glas (Arles febr-mrt 1888, A’dam) 1361

2. Vincent van Gogh - Bloemen 2

Bloeiend amandeltakje in een glas. Aan Vincents zuster Wil schrijft hij: “Daar ik u graag iets van mijn werk wou geven dat u bevallen mocht, zal ik voor u een studie van een bloem voor u apart houden.” In Vincents visie komt dit amandeltakje overeen met de voorbode van de lente.

3. Zonnebloemen (Arles jan 1889, A’dam, nvph 2140) 1667

3. Vincent van Gogh - Bloemen 3NVPH 2140

Zonnebloemen. Bloemen, knoppen en vaas bezitten geometrische cirkelvormen of zijn er afgeleiden van. De overzichtelijke eenheid in ronde en gebogen lijnen is ook in ieder bloemonderdeel terug te vinden. Zonnebloemen moeten in één ruk geschilderd worden, omdat ze in de warmte van Arles na enkele uren al gaan hangen. De zonnebloem vertegenwoordigt alles wat voor Van Gogh dierbaar is.

4. Amandelbloesem (Saint Remy feb 1890, A’dam, nvph 2149) 1891

4. Vincent van Gogh - Bloemen 4van-gogh-2149.jpg

Bloeiende amandeltakken. De bloeiende amandeltakken (symbool van een nieuw, ontluikend leven) tegen een hemelsblauwe achtergrond illustreren Vincents vreugdevolle en opgewekte gevoelens, toen hij van de geboorte van zijn neef en naamgenoot Vincent Willem van Gogh hoorde. Het feestelijke en poëtische schilderij is als cadeau voor de ouders Theo en Johanna Bonger bestemd.

5. vaas met paarse irissen (Saint Remy, mei 1890, A’dam) 1977

5. Vincent van Gogh - Bloemen 5

Vaas met irissen. Vaas met violette irissen tegenover een sterk contrasterende citroengele achtergrond: “Het effect zijn verschrikkelijk schreeuwende tegenstellingen, die elkaar opvoeren door hun contrast.” Dit bloemstuk met een aantal andere heeft Vincent buiten het klooster in de laatste verblijfdagen in Saint Remy geschilderd: “Ik heb er als een razende gewerkt (geschilderd) van ’s morgens vroeg tot ’s avonds zonder ophouden.”

6. Zelfportret met donkere vilten hoed voor ezel (Parijs apr.jun 1886, A’dam) 1090

6. Vincent van Gogh - Zelfportretten 1

Zelfportret met donker vilten hoed voor ezel. De donkere clair-obsur-effecten (licht – donker) passen nog geheel bij de Nuenense stijl. De vilthoed kan als teken gezien worden dat Vincent zich aanpast aan het milieu van zijn broer Theo. Hij vertoont geen verarmde en onconventionele uitstraling meer in zijn kleding (zoals dat wel het geval was toen hij lekenprediker in de Borinage was).

7. Zelfportret met doordringende blik (parijs jul.sep 1887, A’dam) 1304

7. Vincent van Gogh - Zelfportretten 2

Zelfportret. Dit zelfportret hoort bij een serie portretten. Ze verschillen in opzet en uitdrukking. De ogen zijn iets van de beschouwer afgewend. De groene schilderskiel is in brede penseelstreken opgezet.

8. Zelfportret met strohoed (Parijs jul.sep 1887, A’dam, nvph 2139) 1310

8. Vincent van Gogh - Zelfportretten 3NVPH 2139

 

Vincent van Gogh - Stempel Amsterdam Vincent van Gogh - Stempel Otterloo

Zelfportret met strohoed. Vincent met geliefde strohoed en spiedende blik. Tegen het felle geel van de strohoed staat een bruinachtige schilderskiel met een helder rode bies. De achtergrond is overdekt met felle, willekeurig geplaatste kleurtoetsen op een beige ondergrond. Van Gogh schilderde zoveel zelfportretten omdat hem het geld ontbrak modellen te huren, bovendien stelden deze vele zelfportretten hem in staat steeds beter, intenser en dieper in zijn innerlijk te kijken.

Met twee picturale Van Gogh-stempels met daarop ‘Zelfportret met strohoed’ kan filatelistisch materiaal met postzegels van deze emissie afgestempeld worden. In het artikel van morgen wordt u daarover nader geïnformeerd.

9. Zelfportret met grijze vilthoed (Parijs winter 1887/88, A’dam, nvph 2145) 1353

9. Vincent van Gogh - Zelfportretten 4van-gogh-2145.jpg

Zelfportret met grijze vilthoed. Vincent geeft aan het pointillisme (stippeltechniek) een geheel eigen, unieke, levendige draai door streepjes in plaats van stippen in cirkelvorm rond zijn hoofd (aureool) te plaatsen. Het gezicht is opgebouwd uit een groot aantal korte, kleurige, contrastrijke penseelstreken en toetsen in verschillende richtingen. De tijdrovende stippeltechniek paste niet bij de geaardheid van Van Gogh. Hij schilderde razendsnel in no time met korte & lange, smalle & brede streepjes een sterk beweeglijk uitgevoerd zelfportret.

10. Zelfportret als schilder voor ezel (Parijs winter 1887/88, A’dam, nvph 350) 1356

10. Vincent van Gogh - Zelfportretten 5NVPH 350

Zelfportret als schilder voor ezel. In pure, onvermengde kleuren (in blauwe kiel) heeft Vincent zichzelf in korte verftoetsen/-streepjes opgezet volgens zijn variatie op de stippeltechniek. Dit werkt bestaat niet uit kleurige vlakken. De onvermengde kleuren vloeien op afstand in elkaar over.

11. Opengeslagen bijbel, kandelaar en roman (Nuenen okt.nov 1885, A’dam) 946

11. Vincent van Gogh - Stillevens 1

Opengeslagen bijbel, kandelaar en roman. De opengeslagen bijbel in leer is van zijn vader, waarmee Vincent een stormachtige verhouding heeft onderhouden. De bijbel verbeeldt zijn vader (blinde toewijding aan godsdienst en geloof, opgeslagen in een ouderwetse geest). Jesaja, hoofdstuk 53, ligt opengeslagen met een beschrijving van iemand, die overeenkomt met zijn vader: “Een man van smarten en vertrouwd met ziekten. Hij werd veracht en wij hebben hem nooit geacht.“ Op de voorgrond ligt ‘La joie de vivre’ van Emile Zola, die Vincent bewonderde. Dit doek is in één dag geschilderd.

12. Paar schoenen (Parijs jul.sep 1886, A’dam) 1124

12. Vincent van Gogh - Stillevens 2

Paar schoenen. Deze paar oude schoenen symboliseert de moeite van de arbeid, verricht door de persoon die ze gedragen heeft door de op het leer zichtbare vochtigheid van de aarde.

13. Rode kolen en uien (Parijs okt.nov 1887, A’dam) 1338

13. Vincent van Gogh - Stillevens 3

Rode kolen en uien. Dit stilleven bestaat uit een groot aantal contrasterende, complementair en trefzeker opgezette kleurstreepjes, waarmee de structuuropbouw en vorm van de kolen (enkele zijn doorgesneden) en uien levendig worden afgebeeld.

14. Mand met citroenen en fles (Arles mei 1888, Otterlo) 1425

14. Vincent van Gogh - Stillevens 4

Mand met citroenen. “Citroenen in een enigszins paars gekleurde mand op geel fond is met zijn verschillende gelen een studie in kleur. De groene fles contrasteert qua kleur met de rest.

15. Op rug liggende krab (Arles dec.jan 1888/1889, A’dam) 1663

15. Vincent van Gogh - Stillevens 5

Op rug liggende krab. De op de rug liggende krab is op een groene achtergrond weergegeven met duidelijk herkenbare en dik opgezette contour- en binnenlijnen. Dit stilleven is hoogstwaarschijnlijk geïnspireerd op een Japanse prent van Hokusai (Japonisme).

16. Agostina Segatori achter tafeltje in café du Tambourin (Parijs jan.mrt 1887, A’dam) 1208

16. Vincent van Gogh - Interieurs 1

Dame achter tafeltje in café. Goede vriendin (mogelijk maîtresse) Agostina Segatori, de mooie Italiaanse, eigenaresse van café La Tambourin. In haar café at Vincent geregeld. Als betaling gaf hij dan schilderijen, vooral bloemstillevens, soms twee of drie per week. Op achtergrond zijn Japanse prenten (Japonisme) zichtbaar uit Vincents omvangrijk grote collectie, die zijn broer Theo hem in de loop der tijd heeft gezonden.

17. interieur van een restaurant (Parijs apr.jun 1887, Otterlo) 1256

17. Vincent van Gogh - Interieurs 2

Interieur van een restaurant. Het tot een maaltijd uitnodigende interieur van het restaurant bezit een sterk pointillistische inslag met complementaire kleurtegenstelling van rood en groen.

18. slaapkamer van Vincent (Arles okt 1888, A’dam) 1608

18. Vincent van Gogh - Interieurs 3

Slaapkamer van Vincent. Deze slaapkamer (één van de vier vertrekken) is geschilderd in het Gele Huis. “Het is bewust vlak (tweedimensionaal) geschilderd zonder schaduwen net zoals Japanse prenten, waar ik dol op ben. De kleur moet het hier doen. Het moet rust en slaap in het algemeen suggereren.”

Wordt vervolgd

Het vervolg van dit artikel is te lezen op 2 februari en 8 februari.

Gratis online postzegelcatalogus

Kijk in onze catalogus voor meer postzegels
Thematisch Nederland Nederland Schilderkunst Vincent van Gogh



Nieuwsgierig naar de nieuwste postzegel- en postzegelproducten?

Kijk dan bij Collect Club.

Beoordeel met 1 sterBeoordeel met 2 sterrenBeoordeel met 3 sterrenBeoordeel met 4 sterrenBeoordeel met 5 sterren (6 stemmen, gemiddeld: 3,33 uit 5)
Loading...
PrintSchrijf een reactie

Bate Hylkema schrijft vanaf 1980 artikelen over filatelie en woont in het Friese Beetsterzwaag.

Reacties (0)

Schrijf een reactie

(registratie is niet nodig)