Draaiorgel-afbeelding (1981) naast draaiorgel-verbeelding (2014) - Postzegelblog

Draaiorgel-afbeelding (1981) naast draaiorgel-verbeelding (2014)

3

Draaiorgel NVPH 1226Naar aanleiding van de opmerking in Collect 79 “Eén keer eerder figureerde een straatorgel (nvph 1226) op een postzegel. Dat was op de folklorepostzegel uit 1981” heb ik de nieuwe Europapostzegels ‘Nationale muziekinstrument’ eens naast de straatorgelpostzegel uit 1981 gelegd.

Op beide Europazegels speelt het draaiorgel de hoofdrol. Het uitgangspunt en de invalshoek van Gerrit Noordzij verschilt danig met die van Bart de Haas. Noordzij geeft een werkelijkheidsgetrouwe indruk van een draaiorgel (afbeelding), De Haas geeft er een verknipte en onnatuurlijke uitdrukking aan (persoonlijk getinte verbeelding).

In 1981 luidde het gezamenlijke thema voor de Europazegels ‘Nederlandse folklore’. Dit jaar is het thema ´nationale muziekinstrumenten´. Qua onderwerp komen de postzegels dus geheel met elkaar overeen, qua uitvoering en vormgeving zijn ze het tegengestelde van elkaar: rustig – beweeglijk, statisch – dynamisch of gebaseerd op de tegenstelling verstand – gevoel.

draaiorgel

Postzegelontwerpers ‘lenen’ vormgevingsmethoden van de schilderkunst

Tussen ‘zien-naar-een-draaiorgel’ en ‘ervaren/beleven-van-een-draaiorgel’ zit een wereld van verschil. Deze tegenstelling houdt verband met het uitgangspunt: hoofd – hart of verstand – gevoel/emotie. In de schilderkunst bestaat deze tegenstelling ook: een indruk (impressie) van een stadsgezicht tegenover een uitdrukking (expressie) van een dorpsgezicht. In het Rijksmuseum hangen twee schilderijen met tegengestelde uitdrukkingen van Breitner en van Gogh dicht bij elkaar:
stadsgezicht Breitner huizen met rieten daken (Auvers 1890'

  • Een indruk/impressie van een rustig Amsterdams stadsgezicht (1903, statische afbeelding) van Breitner . Hierbij speelt het verstand (schilderen van een werkelijkheidsgetrouwe afbeelding) een grote rol.
  • Een uitdrukking/expressie van een beweeglijk dorpsgezicht in Auvers (1890, dynamisch beweeglijke verbeelding) van Van Gogh. Hierbij speelt het persoonlijke gevoel, de emotie een grote rol.
  • het verschil tussen het geven-van-een-indruk (impressie, overeenkomend met de werkelijkheid) en het geven-van-een-uitdrukking (expressie, persoonsgebonden uiting, beeldvorming) van een voorwerp (bijvoorbeeld een draaiorgel) op postzegels komt tegenwoordig veelvuldig voor.

Impressieve afbeelding

Bij ‘zien-naar-een-draaiorgel’ komt het beeld van een draaiorgel geheel overeen met de werkelijkheid (werkelijkheidsgetrouwe indruk), zoals iedereen dat ziet en waarneemt.

voorontwerp a voorontwerp b

In het voorstel van ontwerper Gerrit Noordzij kan een draaiorgel op twee manieren afgebeeld worden: zoals het er uit ziet, en zoals het werkt (impressie). Op de tweede ontwerpschets (die naderhand is afgewezen) staat één bladzijde van een draaiorgelboek: een bruin vlak met langwerpige gaatjes.

draaiorgelboeken

Expressieve verbeelding

2a) Bij ‘beleven/ervaren-van-een-draaiorgel’ komt het beeld van een draaiorgel NIET overeen met de werkelijkheid De afbeelding is een persoonlijke interpretatie van de werkelijkheid (uiting/expressie). Voor ontwerper Bart de Haas is het zigzag gevouwen orgelboek (en de doorgaande beweging van de ‘bladzijden’ tijdens het orgelspel) hét uitgangspunt zijn persoonlijke visie op een straatorgel in het ontwerp vorm te geven. De ‘beleving en het overkomen van het idee, fenomeen ‘draaiorgel’ is door de persoonlijke benadering meeromvattend en veelzijdig verbeeld.

2b) Naast afbeeldingen van de voor- en achterkant van het draaiorgel (pierement) spelen er ook andere, essentiële facetten bij de weergave van een straat- of draaiorgel een rol. Hierbij valt te denken aan [1] mobiliteit van draaiorgel (pierement/pijporgel) op wielen, [2] veelkleurigheid en decoratie voorkant, [3] opbouw en muziektechnische uitvoering achterkant, [4] draaiwiel én opgestapelde bladzijden van orgelboek, [5] fleur, gezellige sfeer en feestelijke stemming.

Nationale muziekinstrumenten 2014

Europapostzegels 2014 – Nationale Muziekinstrumenten
Uitgiftedatum: 22 april 2014

2d) De postzegel geeft een verbeelding van een specifiek, met naam bekend orgel, namelijk ´De Drie Pruiken´ van de maker G. Perlee.

2e) de postzegel geeft een levendig en afwisselend beeld (dynamisch) van een draaiorgel.

de drie pruiken

Afbeelding – verbeelding/uiting, impressie – expressie

Een expressieve afbeelding is een persoonsgebonden verwerking, beleving, interpretatie, mening, uitleg, weergave of benadering van het postzegelonderwerp, waarvan de zeggingskracht en inhoud groot is. Het individuele en persoonsgebondene kán op verschillende manieren verbeeld en tot uitdrukking gebracht worden. Deze onwerkelijke weergaven van de inbeeldingen (verbeeldingen) wijken af van de echt bestaande werkelijkheid. Er komt fantasie én creativiteit aan te pas die o.a. bereikt kan worden door:

  1. Vormverandering (vereenvoudigend of vervormen dof vergrotend of afwijkend of overdrijvend van de gehele afbeelding of een afbeeldinggedeelte).
  2. Vlakgebruik (weinig gedetailleerde vlakken, overzichtelijke vlakken).
  3. Lijngebruik (dikke en dunne (omtrek)lijnen of vereenvoudigd/verhevigd lijngebruik).
  4. Versnippering/verknippen van de afbeelding in delen/gedeelten (collage geeft meerdere [visuele] facetten).
  5. Kleurverandering (afwijkend of verhevigend of verminderend kleurgebruik).

Tegengestelde ontwerpmethoden: afbeelden – verbeelden

Aansluitend op beide manieren

  • van afbeelden of verbeelden van een straatorgel, of
  • een indruk geven van of een uitdrukking geven aan een draaiorgel, of
  • een impressie geven van of een expressie geven aan een straat- of draaiorgel

volgt hierbij een reeks van 18 Nederlandse postzegelparen, die een realistische afbeelding geven van het postzegelonderwerp naast een minder werkelijkheidsgetrouwe, meer persoonlijke (afwijkende en onnatuurlijke) verwerking ervan.

18 postzegelcombinaties

Postzegelcombinatie 1

Postzegelcombinatie 1Liefde en/of genegenheid is volop op de Huwelijkspostzegel (nvph 2048) afgebeeld. In overdrachtelijke zin verbeelden de twee elkaar overlappende en vereenvoudigd weergegeven hoofden (met in het centrum het hartje) de uitwisseling van gedachten en gevoelens tussen beide personen (nvph 1743).

Postzegelcombinatie 2

Postzegelcombinatie 2Het geven van een kus door een broer aan zijn zus (nvph 2199) is werkelijkheidsgetrouw afgebeeld. Iets van de verbeelding van de hartstocht van twee kussende personen is op de andere postzegel (nvph 2483) toch aanwezig in beide liggende harten, die tegelijk ook mond en/of lippen van twee personen afbeelden.

Postzegelcombinatie 3

Postzegelcombinatie 3Dit met naam en toenaam bekende gezin is echt een persoonlijke afbeelding ervan (nvph 2239). De vereenvoudigde weergave ervan is onpersoonlijk, algemeen en voor ieder gezin geldend (nvph 2212), waar ook ter wereld.

Postzegelcombinatie 4Postzegelcombinatie 4Het heel verlegen jongetje naast Ghanese meisje (heel trots met haar kin net iets omhoog) gaan naar school. Zij heeft een paar boeken in haar hand (nvph 1690): kennis is macht, dat betekent een beter leven op termijn. Kennis is letterlijk en figuurlijk een hoofdzaak (nvph 1698)!

Postzegelcombinatie 5Postzegelcombinatie 5Zoals de humanist Desiderius Erasmus (nvph 1412) leest in ´zijn´ Lof der Zotheid (kortzichtig najagen van eigen inzichten en belangen, door een zot verwoord) kan een jonge lezer (nvph 1211) in een boek opgaan en zich ‘bewegen’ in een geheel andere, onvermoede en fantasierijke wereld (“Vlieg er eens uit met een boek”).

Postzegelcombinatie 6Postzegelcombinatie 6De daadkrachtige betrokkenheid van het actiemoment bij het tekenen van beide personen verschilt behoorlijk. Zittend, rustig en geconcentreerd bezig-zijn met tekenen (nvph 1020) is tegengesteld aan de actieve en lijfelijke betrokkenheid bij het expressief tekenen van de 7 cent kinderpostzegel 1964 (nvph 830).

Postzegelcombinatie 7

Postzegelcombinatie 7Weloverwogen, geconcentreerd en met z’n beiden bezig zijn met postzegels (nvph 1201) komt niet overeen met de kinderzegelafbeelding, waarop een gedreven, emotioneel betrokken filatelist-in-de-dop (met vergrootglas én catalogus in de broekzak) op postzegels jaagt (nvph 1459). De ‘postzegel’ (rechts) maakt een lange neus, waarmee de ontwerper aangeeft dat het krijgen van alle postzegels onmogelijke opgave is.

Postzegelcombinatie 8

Postzegelcombinatie 8Paardrijden kent twee richtingen in de paardensport: recreatief paardrijden (nvph 1467) en paardrijden in wedstrijdvorm (nvph1457). Sturen (stuurwiel is aan de leidsels verbonden), snelheid en actie komen als meest essentiële kenmerken van paardenrenwedstrijden op deze postzegelafbeelding duidelijk over.

Postzegelcombinatie 9Postzegelcombinatie 9Met een touwtjestelefoon kan op de afbeelding van twee ´semi-beeld-doorlopende-Europapostzegels´ (nvph 1428/29) op een speelse manier gecommuniceerd worden. De verbeelding van ‘telefoneren’ op de 70 cent zomerzegel 1994 (nvph 1608) wordt op een fantasierijke en creatieve manier in beeld gebracht (verbeeld) door de combinatie van twee realistische afbeeldingen met daarop twee personen met een telefoon in de hand. Op de kleine foto staat de persoon met de rug naar de kijker.


triptiek drieluik
De methode van ‘beelddoorlopende postzegelafbeeldingen’ kwam eeuwen geleden in de schilderkunst veelvuldig voor. Het bijbelse geboorteverhaal van Christus is talloze malen op een drieluik (triptiek) geschilderd.
Met de kunstgreep van een aantal luiken was het toen heel wel mogelijk opeenvolgende én samenhangende taferelen in één kunstwerk te combineren. Immers eenheid van plaats, tijd en handelingen bleef bestaan. Er is dus bij de vormgeving van een postzegelonderwerp met de kunstgreep van het doorlopereffect dus ook niets afwijkends, afkeurenswaardigs of nieuws onder de zon.

Postzegelcombinatie 10

Postzegelcombinatie 10

Het essentiële van een boom met takken en bladeren (19 stuks) komt op de Europapostzegel 1962 (nvph 777) aanmerkelijk duidelijker over dan aan de boom in de lente door de veelheid aan afleidende details (nvph 2493). De verbeelde levenskracht van de 19 aangesloten Europese landen komt op deze tot een icoon verheven boom bijzonder duidelijk over.

Postzegelcombinatie 11Postzegelcombinatie 11De natuurlijke afbeelding van de klaproos of papaver (nvph 741) geeft geen uitdrukking aan de groei- en levenskracht van de zomerzegelafbeelding van 2004 (nvph 2252).

Postzegelcombinatie 12

Postzegelcombinatie 12De gevarieerd gekleurde bollenvelden met bloeiende tulpen (nvph 1025) spreiden vanuit een vliegtuig gezien een lappendeken in roden en gelen uit (nvph 2250) in de bollenstreek nabij Lissen en Hillegom.

Postzegelcombinatie 13

Postzegelcombinatie 13Op de achtergrond van de Broeksterveiling-postzegel (nvph 1378) is een luchtfoto van het ‘Rijk van de duizend eilanden’ in het Noord-Hollandse laagveengebied rondom Broek op Langendijk afgebeeld. De Zakelijke postzegel () geeft dit door sloten en vaarten omgeven grasland (gevarieerd, groengekleurd) geabstraheerd en schematisch weer.

Postzegelcombinatie 14Postzegelcombinatie 14De ‘ontploffing’ van vuurwerk is van nabij gezien overweldigend (nvph 2549), maar op afstand gezien (ik denk hierbij aan het spectaculaire vuurwerkschouwspel bij de opening van de Olympische Winterspelen in Rusland) is het overdonderend en imponerend (nvph 1419).

Postzegelcombinatie 15Postzegelcombinatie 15Het levensreddende bloed (afkomstig uit een op de kop staande fles), toegediend tijdens de bloedtransfusie (nvph 610) krijgt op de 75 cent Rode Kruispostzegel 1987 (nvph 1383) door kleuren, hoekige vormen en vlakken in tekening en cijfers (expressief ontwerp/uiting) aanmerkelijk meer aandacht én nadruk dan de Rode Kruispostzegel uit 1953. De ‘betrokkenheid bij’ is er gevoelsmatig gering: men wordt er niet door geraakt!

Postzegelcombinatie 16

Postzegelcombinatie 16De Zeelandbrug over de Westerschelde (nvph 905) verbindt op letterlijke wijze Schouwen-Duiveland met Noord-Beveland. Een brug kan op figuurlijke manier ook een brug slaan tussen landen en ze economisch, sociaal en financieel met elkaar te verbinden. Deze Europa-emissie (nvph1307/08) gedenkt in 1984 het 25-jarige samenwerkingsverband van de CEPT-landen.

Postzegelcombinatie 17

Postzegelcombinatie 17De Fokker F27 Friendship vliegt boven een polderlandschap (nvph 2676), terwijl de algemene verbeelding van een anoniem en opstijgend vliegtuig op de luchtpostzegel (LP15) door de lucht naar onbekende streken en oorden zal vliegen.

Postzegelcombinatie 18Postzegelcombinatie 18De levendige plaatsing van de jaartallen 1753 – 2005 boven het kopje maken de koffiegeur (van de geurpostzegel, nvph 2193) zichtbaar. In de omhoog kringelende koffiegeur boven de kop en schotel (damhoutjes zijn tot koekjes verheven, van eentje is zelfs iets opgegeten) met koffie van de Dam-postzegel (nvph 1360) is het gezicht van een aandachtig en peinzende damspeelster zichtbaar. De combinatie koffie en koffiegeur is ook onlosmakelijk met damspelen en concentratie boven een dambord verbonden.
Door weinig realistische detailafbeeldingen van beide postzegels kunnen abstracte kenmerkende bijzonderheden van postzegelonderwerp toch zichtbaar gemaakt én verbeeld worden.

Nabeschouwing

  1. De achttien postzegelcombinaties, die met gemak uitgebreid zouden kunnen worden, zouden een eerste aanzet kunnen zijn voor een thematische verzameling van ‘afbeelden – verbeelden’. Het samenbrengen van twee tegengestelde invalshoeken geeft per postzegel niet alleen inhoudelijk meer vulling, maar ook onverwachte en onvermoede overeenkomsten.
  2. Postzegels met afbeeldingen geven aandacht aan het tijdelijke en incidentele. Het oog richt zich daarbij op één facet van het onderwerp: je ziet datgene wat is afgebeeld. Postzegels met verbeeldingen daarentegen hebben oog voor het algemeen geldende. Het zijn postzegels met een verhaal, de zeggingskracht ervan is omvangrijker.
  3. Het overdrachtelijke van de tegenstelling letterlijke – figuurlijke kan met de ‘verbeeld-postzegels’ inhoudsvol en veelzeggend gestalte krijgen.
  4. Mmet de termen ‘afbeelden – verbeelden’ zijn voor velen ook de tegenstellingen ‘mooi – lelijk’ en/of ‘aantrekkelijk – afkeurenswaardig’ onlosmakelijk verbonden. Bij de een spreekt de afbeelding aan, terwijl bij de ander de voorkeur naar verbeelden uitgaat. Ieder standpunt heeft hierbij zijn recht op bestaan: over de persoonlijke voorkeur valt niet te twisten.
  5. Bij ‘afbeelden’ staat de werkelijkheid duidelijk op de voorgrond. Het sluit aan bij het ‘bekende’. Het komt overeen met het vooraf opgestelde verwachtingspatroon. Het komt vertrouwd over, het geeft overzichtelijkheid en veiligheid.
  6. De gebruikte beeldtaal bij ‘verbeelden’ is afwijkend van het gebruikelijke. Het kan chaotisch en verward overkomen. Het kan tot ontsporingen leiden bij gebrek aan het oude en vertrouwde. Deze tijdgebonden vormgevingsmethode past uitstekend bij de jachtige en hectische maatschappij van dit moment, waarin alles is gehaast en volop in beweging is.

 

Gratis online postzegelcatalogus

Kijk in onze catalogus voor meer postzegels
Thematisch Nederland Nederland Europa CEPT Vincent van Gogh



Nieuwsgierig naar de nieuwste postzegel- en postzegelproducten?

Kijk dan bij Collect Club.

Beoordeel met 1 sterBeoordeel met 2 sterrenBeoordeel met 3 sterrenBeoordeel met 4 sterrenBeoordeel met 5 sterren (4 stemmen, gemiddeld: 4,00 uit 5)
Loading...
PrintSchrijf een reactie

Bate Hylkema schrijft vanaf 1980 artikelen over filatelie en woont in het Friese Beetsterzwaag.

Reacties (3) Schrijf een reactie

  • Jos van den Bosch op 16 maart 2014 om 14:48

    Excellent artikel. Als je het gelezen hebt ga je meteen in je verzameling zoeken naar meer voorbeelden.
    Hartelijk bedankt Bate.

  • B.Reinders op 17 maart 2014 om 22:33

    Wat een ontzettend leuk idee!

  • bate hylkema op 18 maart 2014 om 11:41

    Als ik bovenstaande ogenopenende reacties combineer met enkele positief telefonische, dan blijkt dat afbeelden en verbeelden ook aansprekende termen voor postzegelverzamelaars te zijn.
    Vóór 1950 werd er ook aan afbeelden en verbeelden gedaan, maar op een geheel andere, verheven manier. Men maakte daarbij toen dankbaar gebruik van bijbelse, mythologische en allegorische verhalen, personen en/of symbolen. Kennis hiervan was uiteraard een voorwaarde.
    In een aantal artikels heb ik hieraan (= symboolkunst) al eens aandacht besteed en wel op 8, 15 & 22 april 2012. De activiteiten van de voorbeeldpersonen of rolmodellen uit bovenstaande drie verhaaltypen dienen in overdrachtelijke zin geïnterpreteerd te worden (= verbeelden).

Schrijf een reactie

(registratie is niet nodig)