Beeldverhaaltjes op de kinderzegels 1984 - Postzegelblog

Beeldverhaaltjes op de kinderzegels 1984

2

Adviseur visuele communicatie van PostNL, de heer Julius Vermeulen, schenkt in het Flow-winterboek 2012/13 via een korte inleiding aandacht aan Joost Swarte: “Meestal verloopt de samenwerking met een kunstenaar heel organisch. Ik vraag iemand om een ontwerp binnen zijn specialisme te maken. Bij Joost Swarte bijvoorbeeld was het van begin af aan de bedoeling dat hij met een stripverhaal zou komen. Zijn werk is één op één doorgezet op een postzegel. Het bijzondere is dat de strip lijkt door te lopen over de hele serie, maar als je goed kijkt, zie je dat het ook per postzegel een verhaaltje vertelt. Dat maakt het zo goed.”

Van de kinderpostzegels 1984 van graficus Joost Swarte (1947) is aanmerkelijk meer interessante en lezenswaardige informatie gepubliceerd dan in het Flow-winterboek is afgedrukt. Vandaar hierbij aandacht voor de kinderpostzegels 1984 (nvph 1316/19)

Analyse kinderzegels 1984 met stripverhaal

Kenmerkende stripelementen als een serie tekeningen (afbeelden van op elkaar volgende handelingen) en tekstballonnen (voor de dialoog) zijn op postzegelformaat op de gebruikelijke wijze niet goed uit te voeren. Het wordt te klein en te priegelig. Daarin is een dialoog met meerdere tekstballonnen vanwege ruimtegebrek niet mogelijk. Een schijnbaar uitgeknipte hoek van een strippagina bleek uiteindelijk dé oplossing te zijn. De letters bezitten een speelse blokkendoos-uitvoering. Tussen de letters ‘A’ en ‘L’ van de landsnaam ontstaat ongewenst een ruimte, die verdwijnt door de voet van de ‘L’ te verkorten en de ‘A’ van een uitsteeksel te voorzien.

Op elke kinderzegelafbeelding lijkt nu net dat ontwerper Swarte de linker benedenhoek van een strippagina heeft afgebeeld. Het grote plaatje staat op zichzelf mét een betekenisvolle tekstballon. De kleine, afgesneden en incomplete details boven en rechts laten zien wat er aan vooraf gaat en wat er op volgt. Iets dat je niet weet, maar wel kunt vermoeden.

De afloop van het vervolg van de tandarts én die van de loodgieter zijn voorspelbaar. De postzegels met de violist en koningin zijn het minst voorspelbaar. Het prikkelt de fantasie. Joost Swarte heeft de fragmenten van deze miniatuur stripverhaaltjes (ook voor zich zelf) niet ingevuld en ‘afgetekend’.

Elke postzegelafbeelding vormt een apart stripverhaaltje, waarin een kind (als hoofdpersoon) een verantwoordelijke positie inneemt tegenover een volwassene in uiteenlopende beroepen. Met andere woorden het kind speelt de rol van een volwassene en de volwassene die van het kind. De volwassene maakt zich zelf in dit rollenspel belachelijk getuige hun onnozele opmerkingen.

  1. De violist vertegenwoordigt de kunst met de tekstballon: “Kunt u me snel leren spelen?! Morgen is mijn moeder jarig en ik wil haar verrassen.’
  2. De tandarts komt uit de medische sector met de tekstballon: “Als ik beloof niet te huilen, krijg ik dan een snoepje”, is de vraag van de doodsbange volwassen patiënt.
  3. De loodgieter uit de arbeidershoek met de tekstballon: “Ik heb de kraan maar laten lopen, dan kunt u het lek gemakkelijker vinden.”
  4. De koningin vertegenwoordigt de bestuurlijke hoek met de tekstballon: “Er zat geen cent meer in de schatkist majesteit. En zo komt hij nog van pas.”

Voorontwerpen als voorbereiding van de kinderzegels

Voor de serie kinderpostzegels 1984 heeft de PTT Joost Swarte gevraagd vier postzegels te ontwerpen op het thema ‘Het kind en het stripverhaal’. Om een idee te geven wat er aan het eindresultaat voorafging, zijn vier postkaarten uitgegeven door stripantiquariaat Lambiek uit Amsterdam, waarop voorontwerpen/-schetsen in verschillende ontwerpstadia staan afgebeeld. Op de achterkant van deze vier kaarten staan ontwerpschetsen.

Deze vier kaarten zijn in de hierna volgende afbeeldingen op de beeldzijde van de vier bijpassende postzegels voorzien. Naderhand zijn de kaarten afgestempeld met datum van uitgifte 14-XI-84 van het Amsterdamse Damstempel of het dagstempel van Den Haag. Prentbriefkaarten (met bijpassende postzegel aan de beeldzijde) die een beeldondersteuning aan een postzegel geven, zijn in de filatelie bekend als maximumkaarten.

Drie maximumkaarten bezitten een kaderuitbreiding aan de boven- en de zijkant met een marginaal kleine afbeelding van de kinderzegel. De rest van de kaders blijft oningevuld. Voor het dagblad Parool is het destijds aanleiding geweest er een ‘teken-afmaak-wedstrijd’ aan deze kinderzegelemissie aan te verbinden (zie volgende deelhoofdstuk).

Op een geperforeerd postzegelvel werden op ware grootte wat ideeën (eerste probeersels) geschetst. De grote schets werd voor de eerste ontmoeting met en presentatie voor de visuele communicatie-adviseur van PostNL gemaakt. De letters ‘R’ en ‘A’ in het woord Nederland hebben hun definitieve vorm nog niet gevonden.

Een van de vier ontwerpen voor de serie kinderpostzegels werd uitgewerkt voor de eerste presentatie. De waarde is hier nog 70 + 30 cent. Dit is 60 + 20 cent geworden.

Op fotokopieën van de tekeningen werden kleurschetsen gemaakt. In het blokje met frankeerwaarden werd het plusteken toegevoegd. Aan de laatste versie van het woord Nederland ging getoonde becijfering vooraf.

De tekeningen en frankeerwaarden voor de diverse postzegels werden los van de kaders en het woord Nederland aangeleverd, omdat deze laatsten op iedere postzegel hetzelfde dienden te zijn. De rode cijfertjes geven de percentages aan van de rasters voor een bepaalde kleurdrukgang. Op basis hiervan kon de lithograaf de kleurscheidingen maken.

Afmaakwedstrijd

Aan de lezers van het dagblad Parool wordt op 14 november 1984 de volgende vraag gesteld: “Welke oplossing bedenkt de jonge violist voor de man, die zijn moeder met vioolspel op haar verjaardag wil verrassen?” naar aanleiding van de 50 cent kinderpostzegel met de ballontekst “Kunt u me snel leren spelen?! Morgen is mijn moeder jarig en ik wil haar verrassen.”

Op 24 november 1984 maakt het Parool de stripprijsvraag onder de kop ‘Mysterie van boze violist is opgelost’ bekend met vier prijswinnaars en de jurybeoordelingen van de tekeningen.

Juryrapport van de 9-jarige Esther Baks uit Abcoude: “De jury vindt de houding van de violist ontroerend. Hieraan is duidelijk af te lezen dat hij al weet dat hij het toch nooit zal leren. De slaapmuts en het maantje dat door het raam kijkt, laten zien dat er al uren geoefend wordt.”

Jurybeoordeling van de 13-jarige  Jacco van Wees uit Amstelveen: “Het optimisme van de violist sprak de jury erg aan. Zeker als je bedenkt wat er zich voor rampen op de tekening voltrekken. Maar de spin die ‘Oef” zegt en de vlieg een ‘Urg” uitstoot gaven de doorslag.”

Jurybeoordeling van Rogier Straathof uit Noordwijkerhout: “De jury vond de vondst van Rogier het zieligst. De manier waarop de fluit op het hoofd geknakt ligt, is onnavolgbaar. De hand in het verband verraadt een kille, harteloze moeder.”

Juryrapport van de 38-jarige Herman Vuijsje uit Amsterdam: “De jury vindt de vondst van het raam bijzonder origineel. Daardoor wordt het mogelijk om een sprong in de tijd te maken. De violist staat nu op straat te spelen. En zo’n lieve moeder heeft de jury in tijden niet meegemaakt. Wat is ze trots op haar zoon. Een ontroerend tafereel, luidt kort samengevat de mening van de jury.”

Klik hier om onze webwinkel te bekijken voor dit artikel.

Gratis online postzegelcatalogus

Kijk in onze catalogus voor meer postzegels
Historisch Thematisch Nederland Stripverhalen



Nieuwsgierig naar de nieuwste postzegel- en postzegelproducten?

Kijk dan bij Collect Club.

Beoordeel met 1 sterBeoordeel met 2 sterrenBeoordeel met 3 sterrenBeoordeel met 4 sterrenBeoordeel met 5 sterren (Breng als eerste je stem uit.)
Loading...
PrintSchrijf een reactie

Bate Hylkema schrijft vanaf 1980 artikelen over filatelie en woont in het Friese Beetsterzwaag.

Reacties (2) Schrijf een reactie

  • Jos van den Bosch op 24 maart 2013 om 15:41

    Weer een prachtig verhaal. Ik overweeg om je verhalen af te drukken en als albumbladen te gaan gebruiken. Daar komt nog bij dat je deze zegels binnenkort ( of nu al?) voor een habbekrats kunt krijgen. Wat is filatelistische verzamelen toch mooi hè!

  • b.hylkema op 24 maart 2013 om 19:38

    Jos, veel filatelistisch plezier bij de samenstelling van ‘jouw’ album. Op kort termijn word je nader geïnformeerd over de ‘postauto’s’ en de voorgeschiedenis van de ‘tussenzegel’!

Schrijf een reactie

(registratie is niet nodig)