Boterkleursel - Postzegelblog

Boterkleursel

4

Op de postzegelmarkt kwam ik in een doos poststukken deze briefkaart tegen. Op Oudejaarsdag 1901 verstuurd van Oss naar Venlo. Geen nieuwjaarswens, maar een bestelling. Op het eerste gezicht niets bijzonders behalve misschien dat het Venlo aankomststempel ‘Venloo’ vermeldt en het Oss vertrekstempel ‘Osch’, maar dat was destijds de officiële schrijfwijze van deze plaatsnamen (dat wist u niet!). Bijzonder zijn de verzender en de ontvanger, en datgene wat besteld werd.

Verzender, fabrikant Ant. Jurgens te Oss, bestelt enige vaten boterkleursel bij  L. v/d Grinten, fabrikant te Venlo.  Adressering ‘L. v/d Grinten Venlo’ is kennelijk voldoende, een straat wordt niet genoemd. En wat is bijzonder aan de heren Jurgens en v/d Grinten? Wel, beide werden grondlegger van een groot industrieel concern, maar dat wisten ze toen nog niet.

De margarineproducent

Anton Jurgens’ Margarinefabrieken N.V. was een margarinefabriek te Oss die bestaan heeft van 1902 tot 1929. Het was een voortzetting van een eerdere Stoomboterfabriek die in 1870 werd opgericht door Antoon Jurgens en zijn zoon Jan Jurgens. De bekende ondernemer Anton Jurgens was de kleinzoon van Antoon. De stoomboterfabriek was de eerste fabriek ter wereld waarin deze ‘kunstboter’ op industriële schaal werd vervaardigd. Antoon Jurgens – Antons grootvader – raakte destijds geïnteresseerd in de Franse vinding uit 1869. De Jurgens kochten het patent van de uitvinder Hippolyte Mège-Mouriés. Na enig experimenteren werd een productiemethode gevonden en de productie in Oss begon in 1871.

Margarine of kunstboter was veel goedkoper dan echte boter. Helaas was en is margarine van nature wit van kleur, dus om die op boter te laten lijken moest er gele kleurstof bij, het door chemische fabriek L. v/d Grinten uitgevonden en gefabriceerde boterkleursel.   In sommige landen had de zuivelindustrie het voor elkaar gekregen dat toevoegen van boterkleursel werd verboden, maar in Nederland en vele andere landen was het gewoon toegestaan. Margarine of kunstboter werd vlot verkocht aan bakkerijen, restaurants en later aan iedereen die het niet breed had, dat was dus de meerderheid van de bevolking. Nadat in 1872 ook concurrent Simon van den Bergh in Oss met  margarineproductie was begonnen, volgden vele andere fabrikanten in en buiten Nederland.

In 1890 vertrok concurrent Van den Bergh naar Rotterdam, maar in 1927 gingen Van den Bergh en Jurgens samen in de Margarine Unie. In 1929 vertrok ook Jurgens naar Rotterdam, en in hetzelfde jaar werd Unilever opgericht, dat uitgroeide tot een wereldconcern. Het pand van de Rotterdamse fabriek Van den Bergh & Jurgens is nog steeds in gebruik als margarinefabriek, al opereert deze tegenwoordig onder de naam Unilever. Unilever is op 1 januari 1930 ontstaan. De oprichters van Unilever waren Anton Jurgens, Samuel van den Bergh en William Hulme Lever, 2e Burggraaf Leverhulme.

William Hesketh Lever – Hulmes vader – was groothandelaar in kruidenierswaren en bracht onder andere Sunlight zeep op de markt na overname van een zeepfabriekje. In 1885 richtte hij Lever Brothers op en vestigde hij zeepfabrieken in de hele wereld. In 1917 breidde Lever zijn assortiment uit met voedingsmiddelen, waarvoor hij vis-, ijs-, en conservenbedrijven kocht. Zijn enige zoon volgde hem na zijn dood in 1925 op.

Het Nederlandse margarinebedrijf Margarine Unie en de Britse zeepfabrikant Lever Brothers besloten in 1929 te fuseren. Unilever was geboren. De fusie was zinvol, omdat beide bedrijven elkaar beconcurreerden om dezelfde grondstoffen, beide zich bezig hielden met marketing op grote schaal van producten voor huishoudelijk gebruik en beide gebruik maakten van soortgelijke distributiekanalen.

De boterkleurselproducent

En wie is dan de boterkleursel-leverancier L. (Louis) v/d Grinten? Het chemische bedrijf L. v/d Grinten te Venlo is de voorganger van Océ NV, nu een leidende onderneming op het gebied van document- en informatiemanagement. De onderneming is nu actief in meer dan tachtig landen en heeft research- en productiecentra in Nederland, Duitsland, België, Frankrijk, Tsjechië, de Verenigde Staten en Japan. Océ telt nu wereldwijd bijna 24.000 medewerkers en realiseerde in 2010 een omzet van € 2,7 miljard. Het is in 2010 overgenomen door het Japanse Canon.

De geschiedenis van Océ begint wanneer Lodewijk van der Grinten in 1857 een apotheek opzet in Venlo. Naast zijn apothekerswinkel heeft Van der Grinten ook interesse in de scheikunde. Hij ontwikkelt in de jaren zeventig van de 19de eeuw een stof om margarine, een goedkope vervanger van boter dat recentelijk is uitgevonden, de kleur van boter te geven. In 1877, het jaar dat wordt beschouwd als het jaar dat het bedrijf van start ging, begint Van der Grinten dit product op de markt te brengen. De boterkleurstof vindt gretig aftrek. Wanneer Van der Grinten overlijdt en zijn derde zoon Frans van der Grinten het apothekersbedrijf overneemt, besluit deze het bedrijf te specialiseren tot boterkleurselfabriek. Het recept voor boterkleursel werd pas in 1970 verkocht aan Unilever.

“Boterkleurselfabriek L. van der Grinten” groeide in omzet en aantal medewerkers, en begon ook te experimenteren met andere toepassingen van kleurstoffen, zoals het kleuren van gordijnen. In 1918 besloot Frans van der Grinten om de kennis van kleurstoffen in te zetten bij het onderzoek naar blauwdrukmaterialen. Het blauwdrukken voor kopieerpapier was op dat moment een nieuwe techniek. In 1920 werd het eerste blauwdrukpapier verkocht. Dit werd tot 1946 geproduceerd.

Louis en Karel van der Grinten, twee van de kinderen van Frans, hebben intussen een gedegen scheikunde-opleiding genoten in het buitenland, en slagen er in 1927 in om octrooi te krijgen op het door hen ontwikkelde “semi-droge diazo-procedé”, een nieuw kopieersysteem dat onder de merknaam “Océ” op de markt werd gebracht. Vier jaar later legde het bedrijf zich vrijwel volledig toe op de productie van Océ. Het voordeel van deze nieuwe technologie was dat er een positief in plaats van een negatief beeld ontstond. Pas in 1935 werd een technologie ontwikkeld om ook niet-lichtdoorlatende documenten te kopiëren, de zogenaamde “rasterreflectografie”. Deze werd echter overvleugeld door de in 1938 in de Verenigde Staten door Chester F. Carlson uitgevonden “elektrofotografie”. In 1956 kwamen de “elektrostatische kopieerapparaten” op de markt, waarmee de rasterreflectografie achterhaald werd. Kopieerapparaten werden oorspronkelijk niet door Van der Grinten vervaardigd, maar door de in 1931 te Venlo door ene L.P. Grothauzen opgerichte “Machinefabriek De Emwee”. In 1958 werd dit bedrijf in de Van der Grinten groep opgenomen.

In de jaren ’50 van de 20e eeuw braken grootse tijden aan voor “Chemische Fabriek L. van der Grinten”. Het bedrijf expandeerde en verkooporganisaties werden opgezet. De fabriek hield zich op dat moment vrijwel alleen nog met het merk Océ bezig. In de jaren ’40 van de 20e eeuw was men al gestopt met de blauwdrukproductie. Door de specialisatie op Océ besloot het bedrijf om in 1970 de merknaam van zijn product in de bedrijfsnaam te verwerken, en volgde er een naamswijziging van “Van der Grinten N.V.” naar “Océ-van der Grinten N.V.”. in 1970 beëindigde men ook de productie van boterkleursel. Het recept hiervoor ging zoals vermeld naar Unilever. Tal van overnames hadden plaats evenals de oprichting van verkooporganisaties, eerst in West-Europese landen en later over de gehele wereld. In 1997 besloot men om het “Van der Grinten” uit de naam van de onderneming te halen, en stond het bedrijf voortaan bekend als “Océ”, Venlo.

In 1996 werd de printerdivisie van Siemens Nixdorf overgenomen waardoor Océ ook in de printermarkt actief werd. De rooskleurige vooruitzichten werden ongunstiger omdat de concurrentieslag met een aantal veel grotere spelers op de markt (Canon, Rank Xerox en dergelijke) wel eens verloren zou kunnen worden. Er volgde verplaatsing van productie naar lage-lonenlanden en de afbouw van de voorraad aan apparaten voor de verhuur (lease).

In 2005 werd de Amerikaanse dealer Imagistics opgekocht, waardoor Océ het recht verwierf om in Europa de eenvoudiger kopieermachines van Konica Minolta te verkopen. Océ ging zich richten op nichemarkten, en produceerde zelf nog slechts op bestelling grootformaat-kopieermachines, geavanceerde kleurenprinters en kopieermachines voor grote volumes.

Hoewel er in Venlo nog wel assemblagewerkzaamheden plaatsvinden, werd de belangrijkste activiteit aldaar sindsdien gevormd door het onderzoeks- en ontwikkelingslaboratorium. Het was met name de kennis in dit laboratorium die aantrekkelijk bleek voor Canon, het bedrijf dat op 13 november 2009 aankondigde dat het Océ zou overnemen.

Samenvattend: de in de briefkaart vermelde Ant. Jurgens werd oprichter van de Unilever, tegenwoordig een wereldconcern met vele tientallen fabrieken, uitgestrekte plantages en leverancier van honderden produkten. De in dezelfde briefkaart vermelde L. v/d Grinten stond aan de wieg van Océ, ook een maatschappij die meetelt in de wereld. Hollands glorie met een zachte g. Ik weet niet of Unilever en Océ er bedrijfsmusea op na houden, zo ja dan zou dit simpele briefkaartje daar wel thuishoren.

(Lit: Wikipedia.nl)

Gratis online postzegelcatalogus

Kijk in onze catalogus voor meer postzegels
Historisch Nederland



Nieuwsgierig naar de nieuwste postzegel- en postzegelproducten?

Kijk dan bij Collect Club.

Beoordeel met 1 sterBeoordeel met 2 sterrenBeoordeel met 3 sterrenBeoordeel met 4 sterrenBeoordeel met 5 sterren (6 stemmen, gemiddeld: 4,83 uit 5)
Loading...
PrintSchrijf een reactie

Philip Levert van Postzegelvereniging Haarlemmermeer schrijft verhalen over postzegels waarin de geschiedenis en de reizen die hij gemaakt heeft een grote rol spelen.

Reacties (4) Schrijf een reactie

  • Jan Taco te Gussinklo op 4 april 2012 om 07:20

    Leuk dit detectivewerk. Zelf kom ik zo ook geregeld zo op het spoor van wetenswaardigheden. Deze vorm van verzamelen is volgens mij heel kansrijk, juist omdat “storytelling” helemaal van deze tijd is…

  • Hans Kremer op 5 april 2012 om 20:03

    Mooi stukje industriele geschiedenis van Nederland.

    Filatelie en geschiedenis gaan hand in hand blijkt ook hier weer.

  • Nico Bonne te Gent (BE) op 11 april 2012 om 19:30

    Leuke vondst !
    Ikzelf werk trouwens al 12 jaar voor Océ en ik kan je bevestigen dat er een zeer leuk en uitgebreid museum bestaat over de geschiedenis van Océ (Van Der Grinten). Dit is net naast het HQ in Venlo.

  • Philip Levert op 16 april 2012 om 11:05

    Antwoord aan Jan Taco:
    Denk zelf dat storytelling van alle tijden is. Een enkele keer komen in een postzegel of poststuk verschillende gebeurtenissen tezamen.
    Antwoord aan Hans Kremer:
    Dank voor compliment. Heb zelf je stuk over de 1847 brief uit Baltimore met genoegen gelezen.
    Antwoord aan Nico Bonne:
    Dank voor je bericht. Ik ga zeker kijken als ik in Venlo ben, tenminste
    als publiek wordt toegelaten.

Schrijf een reactie

(registratie is niet nodig)