Nederlandse Rode Kruis-postzegels door de jaren heen ( II ) - Postzegelblog

Nederlandse Rode Kruis-postzegels door de jaren heen ( II )

2

Het tweede deel van deze Rode Kruis postzegel-inventarisatie houdt zich vooral bezig met Rode Kruis postzegels, waarvan het realiteitsgehalte in geringere mate aanwezig is als in de eerste aflevering.

Op de typografisch uitgevoerde Vluchtelingen-postzegel van de Intergouvernementele Commissie voor Europese Migratie (ICEM, steun voor vervoer van vluchtelingen naar het land van hun uiteindelijke vestiging) staat een facsimile handtekening én tekst van koningin Juliana “Breng hen naar veilige haven”. Qua tekstinhoud past deze postzegel (nvph 856) geheel bij de activiteiten, waar het Rode Kruis zich ook praktische zin in binnen- en buitenland mee bezighoudt.

Portretgalerij van koninklijke huize

Vanuit het ‘jubileumjaar 1927’ gezien dragen de vier afgebeelde Oranje-vorsten koning Willem III, koningin Emma, prins Hendrik en koningin Wilhelmina het Rode Kruis een warm hart toe met het 60-jarig bestaan van de Rode Kruis organisatie. Prinses Margriet is (als vertegenwoordigster van de koninklijke familie) momenteel ere-voorzitster van het Nederlandse Rode Kruis.

Het is verwonderlijk dat er tot op dit moment nog geen afbeelding van de oprichter van de organisatie,Henri Dunant, in de portretgalerij van de Nederlandse Rode Kruis postzegels is opgenomen. De Zwitserse bankier Henri Dunant proclameerde (na aanschouwing van de ellende op het slagveld van Solferino in 1859) de neutraliteit van zieken en gewonden tijdens een oorlog. Pas in 1863 werden de denkbeelden van Dunant onderschreven en bevestigd door een internationale overeenkomst in Geneve.

Realiteitsgehalte van de postzegelafbeeldingen is geringer

Bij een aantal postzegels is een tikkeltje minder ‘realiteitsgehalte’ aanwezig. De werkelijkheid wordt afstandelijker, minder gedetailleerd en daardoor gestileerd/schematisch (vereenvoudigd) afgebeeld.

Het Rode Kruis-vakantieschip ‘Henri Dunant’ maakt geregeld rondvaarten in binnen- en buitenland met bedlegerige patiënten. Op de postzegelafbeelding (nvph 696) vaart het schip wellicht op de Maas het stadje Thorn met zijn witte huizen en kerk voorbij.

De 10 cent zomerzegel 1965 (nvph 843) geeft een iets meer werkelijkheidsgetrouw beeld van de plaats Thorn (een geregelde aanleg- en pleisterplaats van Rode Kruis-vakantieschip) aan de Maas in Limburg.

Door middel van verkeersborden aan een weg worden verkeerdeelnemers geattendeerd op de aanwezigheid van een hulppost van het Rode Kruis én een telefoon.

Met lectuurhuisjes verzamelt het Rode Kruis tijdschriften voor zieken.


Rode Kruis-medewerkers verlenen met een brancard hulp.

De hulpverlening op internationaal niveau wordt verbeeld door een etende (met kom) en toekijkende silhouet van een neger. De twee ‘onbemande’ kommen symboliseren/verbeelden de overvloed aan voedsel bij de hulpverlening.

Ik heb vier collages gemaakt van 4 verschillende rodekruispostzegels. De onderlinge relationele betrekkingen tussen verschillende postzegelafbeeldingen zijn soms groter en omvangrijkere als in eerste instantie gedacht wordt. Zelfs buiten de Rode Kruis emissies zijn ondersteunende en/of aanvullende postzegelafbeeldingen te vinden.

Pas met deze sterk uitvergrote afbeeldingen van de vier Rode Kruis-postzegels treedt de grote verscheidenheid aan activiteitsonderwerpen van het Rode Kruis duidelijker op de voorgrond. Door vergroting worden de afbeeldingen beter zichtbaar en herkenbaar. Door de collage (in cirkelvorm: hét symbool of dé verbeelding van een venster of een wereldbol!) staat het functioneren van de organisatie niet alleen in het middelpunt van de aandacht/belangstelling, maar ziet de burger ook de noodzaak van bestaan van het Rode Kruis deze te steunen met de koop van speciale Rode Kruis-bijslag-postzegels.

Een grote diversiteit van medewerkers, activiteiten, hulpmiddelen biedt op deze illustratieve emissie aan een omvangrijke doelgroep van (oorlog)slachtoffers, vluchtelingen, gewonden en chronisch zieken hulp en bijstand. In de te kleine, gestileerde tekeningen van ontwerpster Marte Röling (zonder verfijnde tierlantijnen als perspectief, schaduwpartijen en arceringen) is de herkenbaarheid gering. Daarmee verdwijnt de zeggingskracht van de zegelafbeeldingen. Toch geeft iedere collage aan afbeeldingen ( o.a. ook met een vergrootglas zichtbaar te maken) een aantrekkelijk en direct zicht op de activiteiten van het Nederlandse Rode Kruis.

Collage-tekening van de 20 cent postzegel

[1] gebruik van een brancard, [2] rolstoel-gebruik, [3] dokter als medisch Rode Kruis-medewerker, [4] ???.

Collage-tekening van de 25 cent postzegel

[5] Aanduiding van een Rode Kruis hulppost op een verkeersbord, [6] bloedtransfusie, [7] ambulance-vervoer, [8] vluchtelingen.

Collage-tekening van de 30 cent postzegel

[9] ambulance-vervoer, [10] vluchtelingen, [11] kind en verpleegster, [12] ???.

Collage-tekening van de 45 cent postzegel

[13] Rode Kruis-soldaat, [14] innemen van medicijn, [15] kinderzorg, [16] hulp aan Afrika, [17]voedselhulp bij hongersnood.

Zinnebeeldige afbeeldingen op Rode Kruis postzegels

Een weinig tastbaar, concreet en abstract beeld (in je gedachten) als levenskracht of levensvreugde wordt in de schilder- en beeldhouwkunst vaak op een zinnebeeldige/symbolische wijze zichtbaar en daardoor ook begrijpbaar gemaakt door parallel-lopende afbeeldingen of vergelijkende voorstellingen uit een geheel andere sfeer.

In bijbelse, allegorische en mythologische verhalen verduidelijken personen op symbolische/zinnebeeldige wijze door personificaties ook weinig concrete en tastbare begrippen als bijvoorbeeld levensverwachting en levensduur. De bijbel (als voorbeeldboek van juiste levensregels) maakt met behulp van vergelijkingen en parabels (in overdrachtelijke zin) ook inzichtelijk veel duidelijk. Stijlbegrippen uit de taal als allegorie en metafoor helpen ter verduidelijking van de vertaalslag in afbeeldingen daarbij.

Het gebruik van de metafoor en allegorie als ‘ontwerp-invalshoek-voor-postzegels’ komt (in tegenstelling tot vroeger) tegenwoordig niet meer voor. De huidige en jachtige maatschappij met een hectische tijdgeest van individualisering en sociaal-kerkelijke afvalligheid staat sinds enkele decennia niet meer open voor deze omslachtige en tijdrovende ‘verduidelijkende-en-inzichtgevende-methoden-van-vroeger’. De directe en transparante weg is dé methode. Duidelijkheid met weinig omhaal van woorden (en beelden) is de eis van jongeren van vandaag.

Van alle kanten zijn aan- en uitvliegende rood- en witgekleurde vredesduiven te ontdekken. De witgekleurde duiven bevorderen de vrede, terwijl de (gedeeltelijk) rode duiven de Rode Kruis-gedachte uitdragen. De postzegelafbeelding symboliseert (verbeeldt) in overdrachtelijke zin het bestaan, functioneren én invloed van het Rode Kruis in 1927. Toen was Europa nog een weinig vreedzaam continent. Vandaar dat in- en uitvliegende vredesduiven op de *** cent Rode Kruis postzegel op symbolische (zinnebeeldige) wijze de vredesgedachte uitdragen.

Door de schematische ‘vertaling’ van de aan- en uitvliegende vredesduiven komt voor een beter begrip/inzicht het ‘uitdragen-van’ visueel overtuigender tot zijn recht.
Drie verschillende ontwerpers hebben zich met deze emissie beziggehouden. Stijl- en vormgevingsverschillen komen overduidelijk te voorschijn. Er is destijds weinig of geen onderling overleg geweest.

De schrijver Christiaan de Moor wist in het boek ‘Postzegelkunst’ (blz. 104/05) van deze postzegelafbeelding in 1960 een opmerkelijk hoogdravende, imponerende (!) en weinig zeggende beschrijving te geven: “Leon Cachet wist de motieven van de ornamenteel opgevatte Rode Kruis-postzegelafbeelding op intelligente wijze te verweven, waarbij de kleuren tot volle werking kwamen.”
Met deze weinig transparante én tijdgebonden informatie (ín combinatie met alle PTT-persberichten van nieuwe emissies in die trijd) wordt de boodschap en de achtergrondgedachte van iedere postzegel om zeep geholpen. Hiermee en hierdoor is iedere postzegel tot een nietszeggende postzegel verworden. Een postzegel is een betekenisloos object geworden, dat alleen financiële waarde bezit en daarom verzamelwaardig is. Pas na de ‘introductie’ van de beeldfilatelie, de thematische filatelie én de maximafilie (enkele decennia geleden gestart) wordt de afbeelding én betekenis van een postzegel ontdekt!

Het schild als defensief wapen (met een rood kruis op een wit veld) beschermt en verdedigt de Conventies van Geneve. De Rode Kruiszegels van 1983 geven door ‘citaten’ tekst-inhoudelijk enige aandacht aan de grondbeginselen van het internationale Rode Kruis.

Met een Rode Kruis vlaggenparade wordt (in de realiteit op stedelijke pleinen en in optochten) op een nadrukkelijke en imponerende wijze het bestaan en de noodzaak van het Rode Kruis geaccentueerd.

De pelikaan stond in de Middeleeuwen symbool voor naastenliefde en barmhartigheid. Volgens een fabel tapte een pelikaan (die haar eigen jongen te hevig had toegetakeld) uit wroeging uit haar eigen borst bloed om daarmee haar jongen weer tot leven te brengen. De bloedtransfusiedienst van het Rode Kruis voert om die reden de pelikaan op als beeldmerk.

Het Rode Kruis op de wereldbol (nvph 699) staat symbool voor het internationale karakter van het Rode Kruis.

Een projectie van het Rode Kruis (nvph 1163) valt op een wereldkaart (vooral Afrika met veel ontwikkelingslanden), die bestaat uit een samenstel van kleide Rode Kruisjes. Hiermee wordt de hulp verbeeld aan veel kleine Rode Kruis-verenigingen in ontwikkelingslanden. Door de neutrale tinten grijs en zilverkleur komt het roodgekleurde Rode Kruis opvallender over.

Gratis online postzegelcatalogus

Kijk in onze catalogus voor meer postzegels
Historisch Nederland Nederland



Nieuwsgierig naar de nieuwste postzegel- en postzegelproducten?

Kijk dan bij Collect Club.

Beoordeel met 1 sterBeoordeel met 2 sterrenBeoordeel met 3 sterrenBeoordeel met 4 sterrenBeoordeel met 5 sterren (2 stemmen, gemiddeld: 5,00 uit 5)
Loading...
PrintSchrijf een reactie

Bate Hylkema schrijft vanaf 1980 artikelen over filatelie en woont in het Friese Beetsterzwaag.

Tags bij dit artikel

Reacties (2) Schrijf een reactie

  • toon op 29 januari 2012 om 11:42

    Bate, weer een mooi verhaal! Wat mij opvalt is dat de uitvoering van de 5 zegels van 1927 zo verschillend is. Dat komt omdat er drie ontwerpers zijn betrokken geweest bij de samenstelling van deze serie. ik denk dat het daarna niet meer is voorgekomen dat bijvoorbeeld de belettering zo variabel is binnen een serie.

  • b.hylkema op 1 februari 2012 om 17:07

    Heeft u het al gezien dat de postzegel met het Rode Kruis-vakantieschip Henri Dunant een visuele ondersteuning heeft ontvangen middels de 6 cent Zomerzegel 1965 met daarop een afbeelding van het stadje Thorn aan de Maas (nvph 843)?

Schrijf een reactie

(registratie is niet nodig)