Politieke en religieuze tegenstellingen in een historisch perspectief - Postzegelblog

Politieke en religieuze tegenstellingen in een historisch perspectief

0

Relationele (en onverwachte) betrekkingen tussen verschillende postzegels heb ik al meerdere keren opgevoerd. Deze keer zoek ik een relatietrits van een aantal postzegels, die een politiek-historisch én emotioneel-religieus karakter bezit. De betrokkenheid was destijds bijzonder groot. De tegenstellingen hebben decennialang de verzuilde Nederlandse bevolking achtervolgd en verdeeld.

Overeenkomst én tegenstelling!

Is het u ook opgevallen dat er tussen kolonel Gaddafi uit Libië en onze koning Willem II (regeerperiode 1840 – 1849) ondanks een overeenkomst (in beide landen een opstandige bevolking) beiden zich daarin toch tegengesteld hebben gedragen? Gaddafi durft de confrontatie met revolutie aan in zijn zijn eigen land, Willem II daarentegen was bang voor de revolutie, die zich (zelfs buiten de eigen landsgrenzen) in een aantal landen afspeelde! Gadaffi vecht, Willem II koos eieren voor zijn geld: hij stelde een grondwetswijziging voor.

In het midden van de 19e eeuw heerste er een revolutionaire sfeer in Europa. Ruim anderhalve eeuw later vindt hetzelfde plaats in de Arabische wereld. De oorzaak daarvan is ook nog gelijk: ondemocratisch bestuur, werkeloosheid, armoede en onvrede. Met andere woorden de geschiedenis herhaalt zich.

De tekst “Er is meer dan voorheen in de wereld te doen” is een integrale zin afkomstig uit de rede “Over het hedendaagsche Staatsburgerschap” van Thorbecke (mei 1844). Onderbouwing en motivering van de uit de rede gelichte zin (die tussen zwaarwichtige constructies staat) door ontwerper Gerrit Noordzij: “Deze zin zegt niet veel, zeker niet alles, maar daarmee kan de postzegel ons het spoor wijzen van een man die voor onze situatie nog wel enige inspiratie kan leveren. Een betere bijdrage tot de herdenking van Thorbecke kan ik mij op zo’n klein formaat niet voorstellen.”
De met kroontjespen geschreven tekst verwijst naar de schrijfvoorbeelden uit de tijd van Thorbecke. Deze geschreven tekst tracht het toen (Thorbecke’s levenswijze/-stijl) met het nu (onze leefwijze) te verbinden.

Revolutie (!)(?)

In 1848 brak in Frankrijk de ‘Februari-revolutie’ uit, kort daarna braken ook opstanden in Brussel en Wenen uit. De conservatieve koning Willem II werd erg bang: “Ik ben in 24 uren van conservatief tot liberaal bekeerd!” Hij benoemde in maart een commissie onder voorzitterschap van de liberale hoogleraar Johan Rudolf Thorbecke uit Leiden, die op korte termijn voorstellen moest indienen om de grondwet in democratische geest te wijzigen. Ook Groen van Prinsterer was hier nauw bij betrokken.

Willem II heeft in deze onbloedige revolutie een belangrijk aandeel gehad. Hij bewoonde toen in het complex gebouwen tussen de Kneuterdijk en het Noordeinde in Den Haag. Het nog bestaande ‘hoekhuis’ van de haakslopende Kneuterdijk was als paleis in gebruik van koning Willem II.
De zomerzegelemissie 1948, die de gebruikelijke portretgallerij als zomerzegel niet voortzet, herdenkt door verticale teksten toch historische feiten met behulp van gebouwen, die op een of andere manier zijdelings met het jubileum hadden te maken. Of de roodoranje kleur van de postzegel naar het Huis van Oranje verwijst, is me niet bekend geworden in de filatelistische literatuur.

De commissie was binnen enkele weken klaar met de opdracht en nog in hetzelfde jaar (1848) werd het ontwerp van de grondwetswijziging/-herziening door de Tweede en Eerste Kamer aangenomen.

Het 150-jarig jubileum van de grondwetsherziening, die op uitdrukkelijk initiatief van koning Willem II door Thorbecke werd uitgevoerd, wordt door het standbeeld van de staatsman op het Thorbeckeplein in Amsterdam herdacht. Het imposante (door een fotografe vanaf ooghoogte) gefotografeerde en fragmentarisch weergegeven standbeeld versterkt de houding van Thorbecke door het oprijzende van het beeld. Vanaf grote hoogte kijkt de staatsman streng, verheven en gebiedend neer op de voorbijgangers (het volk). Deze manier van ‘neerkijken’ hoort bij de 19e eeuwse benaderingswijze.
De pijlen bij het jaartal 1998 wijzen beide een kant uit. Hierbij moeten we niet alleen in historisch verband naar kijken, maar ook in ‘toekomstig’ perspectief. Wetten worden immers om zwaarwegende reden op democratische wijze aangepast aan de actualiteit.

Grondwetsherziening

De grondwetsherziening bracht o.a. [1] de ministers zijn verantwoording schuldig aan de Staten Generaal, [2] beide Kamers krijgen het recht vragen te stellen (interpellatie), [3] Tweede Kamer krijgt het recht wijzigingen in wetsontwerpen aan te brengen ((amendement), en [4] het recht om zaken te onderzoeken (enquête) , [5] rechtstreekse verkiezingen voor een deel van de bevolking, [6] vrijheid van drukpers, [7] vrijheid van kerkgenootschappen, [8] vrijheid van onderwijs.

Omstreeks 1850 waren er drie partijen tijdens regeerperiode van koning Willem III (1849 – 1890) in de Kamer [a] liberale partij o.l.v. Thorbecke, [b] conservatieve partij o.l.v. Van Hall, [c] anti-revolutionaire partij o.l.v. Groen van Prinsterer en naderhand Abraham Kuyper (als opvolger). Zij waren de grote tegenspelers van Thorbecke in het staatkundige en godsdienstige leven.

Karakteristieken van Groen van Prinsterer zijn rechtlijnigheid en beginselvastheid. In de postzegel komen deze eigenschappen tot uitdrukking in een strak lijnkader, geometrisch-lineaire doorsnijding van het beeldvlak. Zijn portret staat tegen een achtergrond van een bijbelgedeelte, waarmee de hantering van het evangelische woord wordt gesuggereerd. De vebondenheid met het vorstenhuis wordt met een verlopen kleur oranje in de basisstrook aangegeven. Ook op deze postzegelafbeelding bevindt zich met een kroontjespen in dikke en dunne lijngedeelten geschreven typografie, zoals die in de 19e eeuw op scholen werd gebruikt. De hoofdletter ‘E’ heeft waarschijnlijk met ‘evengelie’ te maken.

Scholenstrijd

Na grondwetsherziening kwamen er naast openbare scholen (door het rijk betaald scholen; het onderwijs was neutraal: ieder kon – ongeacht zijn godsdienst – het volgen) bijzondere scholen (christelijk onderwijs dat door de ouders zélf moest worden betaald). De Liberalen konden zich met de oprichting van bijzondere scholen wel verenigen, zolang de kosten hiervan niet ten laste van de staat kwamen!

Hierdoor ontstond de zogenaamde Schoolstrijd: liberaal Thorbecke (openbaar onderwijs) contra Groen van Prinsterer (christelijk onderwijs) en Schaepman (katholieke onderwijs, pas na 1870). In 1920 kwam de financiële gelijkstelling tussen openbaar en bijzonder onderwijs pas in de nieuwe onderwijswet.

Gratis online postzegelcatalogus

Kijk in onze catalogus voor meer postzegels
Historisch Nederland Onderwijs



Nieuwsgierig naar de nieuwste postzegel- en postzegelproducten?

Kijk dan bij Collect Club.

Beoordeel met 1 sterBeoordeel met 2 sterrenBeoordeel met 3 sterrenBeoordeel met 4 sterrenBeoordeel met 5 sterren (Breng als eerste je stem uit.)
Loading...
PrintSchrijf een reactie

Bate Hylkema schrijft vanaf 1980 artikelen over filatelie en woont in het Friese Beetsterzwaag.

Reacties (0)

Schrijf een reactie

(registratie is niet nodig)