Roman 'Achter het riet' geeft beeld bij 'Nederland - Brazilië' - Postzegelblog

Roman ‘Achter het riet’ geeft beeld bij ‘Nederland – Brazilië’

4

Dat een postzegel meer is als een afbeelding met een frankeerwaarde en meer is als een achtergrondverhaal van een artistiek begaafde ontwerper heeft u al meermalen kunnen vaststellen en ontdekken, door postzegelafbeeldingen in een breder verband te plaatsen en te zien.

Van de emissie Onbegrensd Nederland van vorig jaar, ‘Nederland – Brazilië’, bestaat echter nog een groter, omvangrijker en indringender beeld. Een historische roman ‘Achter het riet’ geeft een levendig en inzichtelijk aanvullend achtergrondbeeld bij een aantal postzegels.

Deze koloniale roman van de auteur Vinco David geeft de waarachtige geschiedenis weer van de planter Gabriël Crul in het 17e eeuwse Nederlands-Brazilië. De Nederlandse kolonisten waren van 1630 tot 1654 in Brazilië. Daarna mislukten de pogingen de Portugezen te verjaren. In 1661 werd met de Vrede van Den Haag de kolonie definitief weer Portugees.

1) Stad- en kolonievorming

De schilder Frans Post die Johan Maurits van Nassau-Siegen van 1637 – 1644 in Brazilië begeleidde, schilderde ‘Gezicht op Olinda, 1662’ acht jaar na zijn terugkeer in Nederland. Het is een nostalgische fantasie, waarin flora en fauna de meeste aandacht vragen. Post basseerde zich bij het schilderen op ter plekke gemaakte tekeningen.

* Gezicht op Olinda met kerkruïne, 1662 (na de verovering stak het WIC-leger de stad in brand!).
* Suikerrietplantage in Brazilië

In 1637 werd Johan Maurits van Nassau-Siegen door de Heren Negentien naar dit gebied gestuurd. De bekwame bestuurder stelde orde op zaken en wilde de kolonie op alle fronten ontwikkelen, al schafte hij de slavernij niet af. Hij streefde emancipatie en godsdienstvrijheid na, ook voor de joden. De gouverneur-generaal stimuleerde daarnaast het verbouwen van suikerriet. Rietsuiker was destijds een belangrijk conserveringsmiddel.

De hoofdfiguur Gabriël Crul (van eenvoudige afkomst) is amper 17 jaar als hij zich laat ronselen door de West Indische Compagnie (WIC) voor de vaart naar ‘de West’. Het avontuur lonkt in Brazilië, waar de WIC de steden Recife en Olinda wil gaan veroveren op de Portugezen om op die manier de lucratieve suikermarkt in handen te krijgen.

2) Rituele en moderne vechtdansen

Albert Eckhout schilderde in Brazilië mensen, dieren en planten. Tijdens zijn verblijf schilderde hij achtlevensgrote voorstellingen van indianen, twaalf stillevens en een groot doek met wild dansende naakte indianen. Daarmee geeft hij het eerste realistische beeld van de indiaanse bevolking. De geportretteerde indianen maakten deel uit van Tupi- en de Tupayastam.

* Zwarte man met speer (1641)
* Dans der Tapoeiers, wild dansende naakte indianen ((ca 16440/44)

Gabriël is een opvliegende vechtjas en maakt snel carriére in het leger van de WIC. Recife en Olinda worden veroverd en Gabriël wordt vanwege heldhaftig gedrag tijdens de verovering bevorderd tot luitenant. Als officier vindt hij aanzien in de kolonie, treedt in het huwelijk en weet uiteindelijk een eigen suikerrietplantage met de ironische naam ‘Niemandsverdriet’ (het is in feite iedereens verdriet) te verwerven. Maar op de plantage slaat het noodlot toe, als een nieuwe jonge slaaf, Frans, wordt afgeleverd. “Macht erotiseert”, stelt de schrijver. Gabriël maakt bij Frans homo-erotische gevoelens los. Maar langzaam draaien de verhoudingen zich om. Zijn affectie voor de slaaf maakt Gabriël kwetsbaar. Anderen profiteren daarvan. Zo krijgt dominee Van Stetten de mogelijkheid het huis binnen te dringen, behoudt mulattin Machteld haar autonome positie in de keuken en zie je dochter Adelbertientje aan het eind tegen haar ouders revolteren.

3) Rituele en moderne vechtdansen

Capoeira is in de 17e eeuw in Brazilië ontstaan. Voor veel Afrikaanse slaven die op de plantages werkten, was het verboden om te vechten, maar dansen mocht wel. Onder het mom van ‘dans’ ontstond uiteindelijk capoeira, zodat men elkaar toch kon uitdagen. De muziek die hierbij gespeeld werd, is ontstaan door vorming van verschillende Afrikaanse culturen en de Portugese cultuur.

Het is fascinerend naar capoeira te kijken, die het midden houdt tussen vechtsport en dans. Wat het meest opvalt is de fysieke kracht en lenigheid van de beoefenaars(acrobatische bewegingen). Omdat alles op muziek, zang en handgeklap gebeurt, is het wel meteen duidelijk dat het bij deze sport niet alleen om het vechten gaat.

Door zijn liefde voor Frans verwaarloost Gabriél huwelijk en bezit. Daarmee gaat hij zijn ondergang tegemoet. De gevoelsworstelingen van de planter Gabriël komen onder andere tot uiting, wanneer hij zijn favoriete slaaf moet straffen, omdat hij het speelgoed van zijn dochter zou hebben stuk gemaakt. Maar Gabriël Crul krijgt wroeging over de wrede straf die hij moet opleggen en besluit voorlopig niets te doen.

Het einde van het boek is verrassend. Het zet alles wat er gebeurd is in een ander daglicht: “Alles wat je daarvoor hebt gelezen, wordt in twijfel getrokken.” ‘Achter het riet’ is een historische roman vol spannende avonturen en (homo)erotische dromen over liefde, macht en moraal tegen de achtergrond van een vergeten periode in de Nederlandse koloniale geschiedenis.

4) Flora en fauna

Een belangrijk document is de ‘Historia Naturalis Brasilae’ van Willem Piso en Georg Marcgraf. Het is een belangrijke wetenschappelijke publicatie over de inheemse plant-, dier- en geneeskunde en de bewoners van Brazilië.

* De passifloracae omvat ongeveer 600 verschillende soorten, inheems in de tropen en subtropen van Amerika. De klimmende heesters bezitten okselstandige ranken en opvallend grote bloemen. De vrucht is een besof een doosvrucht met meerdere zaden.
* De passiebloem dankt haar naam aan de vorm van de verschillende onderdelen van de bloem, die aangezien worden voor attributen (nagels en kruis) van Christus lijden.

Ter inspiratie heeft de schrijver Vinco David veel boeken over Nederlands-Brazilië in de 17e eeuw gelezen. Om Braziliaanse bronnen te kunnen raadplegen, poetste hij zijn Portugees op. Nee, bestaan heeft Gabriël Crul niet, maar hij is wel naar echte personen gemodelleerd. Homoseksuele gevoelens waren in de 17e eeuw niet bespreekbaar en daadwerkelijke seks tussen mannen al helemaal niet. Maar het onderwerp is niet ontsproten aan de fantasie van de schrijver David: “Ik heb rechtbankverslagen gelezen, waarin slavenmeesters werden veroordeeld voor seks met mannelijke slaven.”

Een lijvig koffietafelboek leverde ook een schat aan visueel materiaal op: afbeeldingen van romantische schilderijen van de kunstschilders Albert Eckhout en idyllische landschappen van Frans Post.

5) Flora en fauna

Anacardium occidentale behoort tot de familie Anacadiaccae in de vorm van boom- en struiksoorten uit tropisch Amerika. De cashewnootjes zijn van deze bomen/struiken afkomstig. Het zaad uit de gekromde niervormige harde vrucht bevindt zich op het uiteinde van een grotere appelachtige vrucht.

In Brazilië leeft de koloniale tijd nog steeds. Brazilianen die schreven over die periode zeggen: “Waren de Hollanders maar gebleven. Ze waren goed georganiseerd en liberaler dan de Portugezen. Nederlanders voelen zich vaak klein, maar onze geschiedenis is groots. Natuurlijk, niet alles is positief, zeker niet de slavernij. Maar we mogen best trots zijn op wat we achterlieten.”

Vraag

Ik ben benieuwd of er blog-lezers zijn, die het boek gelezen hebben. Gaf de roman het Grenzeloos Nederland-vel én u inhoudelijke meer inzichtelijke vulling?

Deel van een groter geheel

Enkele van de hierbij opgevoerde maximumkaarten plaatsen niet alleen de deelafbeeldingen van de postzegels in een bredere context, maar voegen ook aan de locaties beschreven in de roman verduidelijkende afbeeldingen toe. De heer Willem Broeke heeft bijgaande maximumkaarten voor publicatie op Postzegelblog beschikbaar gesteld. Willem, hartelijk dank voor je medewerking.

* Vinco David, ‘Achter het riet’; 328 blz.; 19,95 euro; uitgeverij Van Gennep.

Gratis online postzegelcatalogus

Kijk in onze catalogus voor meer postzegels
Historisch Thematisch Brazilië Boeken



Nieuwsgierig naar de nieuwste postzegel- en postzegelproducten?

Kijk dan bij Collect Club.

Beoordeel met 1 sterBeoordeel met 2 sterrenBeoordeel met 3 sterrenBeoordeel met 4 sterrenBeoordeel met 5 sterren (1 stemmen, gemiddeld: 5,00 uit 5)
Loading...
PrintSchrijf een reactie

Bate Hylkema schrijft vanaf 1980 artikelen over filatelie en woont in het Friese Beetsterzwaag.

Tags bij dit artikel

Reacties (4) Schrijf een reactie

  • toon op 5 mei 2010 om 15:50

    zeer interessante benadering van een stukje historie. wat mij verder opvalt is dat de maximumkaart van de suikerplantage is gestempeld in ROTTERDAM, terwijl alle andere kaarten zijn gestempeld in AMSTERDAM. Willem, waarom?

  • Willem B op 5 mei 2010 om 20:09

    Toon,
    De suikerplantage is te Rotterdam afgestempeld, daar het schilderij in het bezit is van het museum Boijmans van Beuningen te Rotterdam

  • toon op 5 mei 2010 om 20:32

    Willem, dan heb je een leuk tochtje gemaakt op 4 augustus 2009, Rotterdam én Amsterdam! Knap werk hoor!

  • Bert Ernste op 1 maart 2011 om 19:59

    > Vraag
    Ik ben benieuwd of er blog-lezers zijn, die het boek gelezen hebben. Gaf de roman het Grenzeloos Nederland-vel én u inhoudelijke meer inzichtelijke vulling? <

    Eerlijk gezegd viel het boek 'Achter het riet' van Vinco David mij tegen. Ik vond dat de personages niet echt tot leven kwamen en dat de Nederlandse koloniale tijd in Brazilië slechts achtergrond was en nauwelijks een rol speelde in het verhaal. Over smaak valt natuurlijk te twisten. Meer: http://bit.ly/emEFsE

    Mooie en interessante pagina trouwens over de 'Braziliaanse' postzegels!

    Bert Ernste
    Utrecht | São Paulo

Schrijf een reactie

(registratie is niet nodig)