Voorontwerpen van de Jubileumpostzegels - Postzegelblog

Voorontwerpen van de Jubileumpostzegels

1

vaas_bloemen

Iedere ontwerper ervaart het mogen ontwerpen van een postzegel als een eervolle opdracht. “Het is een zeer bijzondere, uitdagende aangelegenheid”, aldus Helene Bergmans, mede-eigenaar, design director én ontwerper van ontwerpbureau Barlock. “Met bijzonder bedoel ik dat er met de loep naar gekeken moet worden. En de uitdaging is natuurlijk een nog mooiere postzegel te maken dan alle voorgaande zegels! Deze keer was het niet zomaar één postzegel, maar liefst een heel zegelvel. De uitdaging lag in het feit er één geheel van te maken en één feest voor alle organisaties.”

Het ‘tot-stand-komings-proces ’ van het uiteindelijke idee

BarlockAan het ontwerpen en samenstellen van een postzegelvelletje gaat een groot aantal overdenkingen, experimenten, handelingen en (in- en externe) besprekingen vooraf. Door middel van flash backs probeer ik u hierover enig inzicht te verschaffen door het opvoeren van een aantal voorontwerpen van het Jubileumpostzegelvelletje. Ontwerpster Hélene Bergmans heeft in een inleiding in het Haagse Museum voor Communicatie daarover een verhelderend en inzichtgevend betoog met afbeeldingen gehouden, dat ik u niet wil onthouden.

  • “Allereerst wil ik jullie melden dat wij met erg veel plezier en lol aan deze serie postzegels gewerkt hebben. Heel aardig bovendien was dat de organisaties zelf ook creatief mee gingen denken”, aldus Hélene Bergmans.
  • Barlock heeft fotograaf Thijs Wolzak gekozen voor de totaalfoto, omdat hij graag gedetailleerd werkt en op verschillende plekken in het beeld kleine verhaaltjes kan vertellen. Voor Wolzak die het totaalbeeld in een huiskamer fotografeerde, was het een lastige klus vanwege het perspectief en de lichtval door het buitenraam. Op de vloer, achter de vlaggetjes (links) en het bos bloemen in de vaas (rechts) is het zonlicht o.a. zichtbaar aanwezig.

Postzegelbijeenkomst

  • Het postzegelvel is opgebouwd uit drie lagen: [a] de vitrinekast met schappen, [b] de achtergrond die correspondeert met met de desbetreffende schapenlaag, [c] de typografische laag.
  • Het sterke en uitdagende concept-voorstel van Judith Brüggenwirth is ‘verwerkt’ in een variant op het ‘tableuax-vivant-idee’. Deze 18/19e eeuwse theatervorm, waarin door onbeweeglijk levende personen actuele maatschappelijke problemen werd verbeeld, gaf de kijker een ideale oplossing. Wel, de levende personen zijn door voorwerpen vervangen (in de menselijke maat, heel dichtbij), waarmee een ideaalbeeld van de vijf organisaties (per schap) getracht wordt weer te geven.
  • In deze bijdrage sluit ik aan bij het bekende, namelijk het pas uitgegeven velletje ‘Jubileumpostzegels’, en ga daarbij in woord en beeld nader in op een aantal ‘ontwerpstappen’, die aan het definitieve ontwerp vooraf zijn gegaan. Bij deze ‘tegen-draadse-tijd-benadering’ ga ik dus steeds verder in het ontwerp- en vormgevingsproces terug. Met deze ‘tegengestelde benadering’ hoop ik dat herkenbare symbolen en metaforen uit de eerste ontwerpfase nadrukkelijker aan bod komen en daardoor ook gezien worden.

voorontwerp_jubileumzegels

Typografische informatielaag

De eenkleurige zwarte typografische laag (bestaande uit vijf organisatielogo’s, achtergrondinformatie, landsnaam en frankeerwaarde met muntaanduiding) is overzichtelijk op beide tabs en beide postzegels geplaatst. De postzegelafbeeldingen ondervinden hiervan in  het geheel geen hinder, doordat de tekst geheel aan de bovenkant van iederel postzegel staat.

voorontwerp_kast_jubileumzegels

Visuele/beeldaanschouwelijke

In een moderne huiskamer staat op een centrale plaats een vitrinekast. Op een tafel (links) liggen munten, voorts staan er nog een fotolijst en een rijkelijk en gevarieerd gevulde fruitschaal op. Op de achtergrond staat een zitbank. Een jongen op een keukentrap is actief bezig de huiskamer met vlaggetjes en slingers te versieren. Op de vloer naast de kast (op de voorgrond) ligt een bromtol. Meer op de achtergrond staan een radio en een opblaasbare wereldbol (op een metalen stander) op een vloerkleed. Op de kast (rechts) staat een feestelijke verjaardagstaart. Een trap op de achtergrond voert naar een hoger liggend vertrek, waar op een kast een ruiker kleurige bloemen staat.

Elke organisatie heeft specifieke attributen/elementen gekregen, die bij de profielen van iedere organisatie passen, evenals bij ieders unieke doelstelling(en) en eigen individueel karakter.

voorontwerp_kast2_jubileumpostzegels

Totale schetstekening van het postzegelvel

1) Voorafgaand aan dit ‘halffabrikaat’ is een schetstekening aan een directielid van TNT Post voorgelegd. Het doel hiervan was om met deze lijntekening instemming én toestemming te verwerven het ingeslagen ontwerptracé te kunnen vervolgen. Iets goedkeuren dat er uiteindelijk anders uit zal komen te zien, is voor het directielid uiteraard wel een moeilijke aangelegenheid, dunkt me.

KWF_postzegels

2) Variatie in detailschetsen per postzegel. Deze lijntekeningen van de voorontwerpen geven een sterk vereenvoudigd (gestileerd) beeld van de uiteindelijke postzegelontwerpen van vijf gerenommeerde charitatieve organisaties. Iedere organisatie krijgt even veel ruimte én aandacht op een postzegelvel.

a) Vogelbescherming: verrekijker en ei met wolk. Op de achtergrond boerenzwaluwen,

b) Kankerbestrijding: de metaforische vergelijking van een ledenpop, zich actief voortbewegend in opgaande lijn, stelt de vooruitgang in de kankerbestrijding voor, evenals de meer of minder gevulde laboratoriumflesjes. De kinderfiguurtjes in de feestslinger houden elkaar bij de hand. Dit is een uitbeelding/verbeelding van de samenwerking tussen schenkers, onderzoekers, patiëntenvereniging en KWF Kankerbestrijding en hun motto ‘Samen voorop in de strijd’.

b 1/2) de twee neven-voorontwerpen verbeelden ook activiteiten uit de kankerbestrijding met microscoop en stethoscoop. Opvallend bij het microscoop-voorontwerp is de overeenkomst met de kanker-postzegelemissie 1955 (nvph 661/65).

c) Coraid: met een overkoepelende wereldatlas. Op de echte postzegel staat een tweedelige facsimile-uitgifte in cassette van de 17e eeuwse cartograaf Blaeu.

d) Zonnebloem: komt redelijk overeen met het eindproduct

e) SOS-Kinderdorpen: komt ook redelijk overeen met de postzegel

kast_voorontwerp

Genomineerde voorontwerp

De doorzichtige vitrinekast (van ontwerpster Judith Brüggenwirth) in de ruimte werd als het sterkste en meest uitdagende voorontwerp door de medewerkers van ontwerpbureau Barlock uitgekozen (en naderhand ook door TNT Post).

Diversiteit aan voorontwerpen

Geheel onafhankelijk van elkaar hebben vijf van de negen ontwerpers van het ontwerpbureau Barlock op een geperforeerd stramien ontwerpvoorstellen ingediend. Deze índividuele ‘ideeën-inventarisatie-benadering’ geeft meteen een grote verscheidenheid aan invalshoeken en individuele benaderingswijzen van het postzegelonderwerp. ‘Afbeeldingen’ van staande uitdrukkingen, gezegden of spreekwoorden moeten in overdrachtelijke zin (figuurlijk) opgevat en uitgelegd worden.

voorontwerp_taart

1)  Een uit vijf lagen bestaande taart symboliseert het jubileum. Iedere verdieping bezit voor een organisatie typisch geëigende elementen en specifiek toepasselijke kenmerken.

voorontwerp_groepsfoto

2)  Een familieportret bestaande uit kinderen [a] in kleermakerszit met zonnebloem, [b] zittende kinderen met een vogel op de hand/schouder/t-shirt, [c en d] kinderen houden elkaars handen vast, [e] kinderen op de schouders van [steungevende] ouderen. De afbeelding staat voor menselijkheid en de organisaties worden door mensen/kinderen ondersteund (gedragen).

voorontwerp_lijntekening

3)  Geïllustreerd fantasielandschap in lijnen en kleurvlakken uitgevoerd met daarin [a] zon, [b] vogels in de lucht, [c] ballonnen, [d] kinderen op schommel en [e] zonnebloemen. De illustratiestijl ‘weeft’ de thema’s aan elkaar, waarmee harmonie in de samenleving wordt uitgestraald.

voorontwerp_kindertekeningen

4)  Bedanken van mensen (hartvormig uitgevoerd), die een van de vijf organisaties door donaties financieel steunen en/of de Jubileumpostzegels kopen. Beide handelingen verbeelden het verzilveren.

kast_voorontwerp

5)  Een transparante glazen kast gevuld met objecten, zweeft boven water in de ruimte (met een groot aantal feestelijke ballonnen). Kastvulling? [a] Een reeks boeken (gevuld met doelstellingen en practische voornemens) mét een flacon zonnebloemolie, waarmee een geoliede Zonnebloem-organisatie wordt verbeeld; [b] het huis in een aquarium verbeeldt een noodsituatie, waar Cordaid bij betrokken is; [c] ijsvogel (aantrekkelijk om de kleur én bedreigd met uitsterven) voor de Vogelbescherming. De ijsvogel is naderhand vervangen door de boerenzwaluw (aantrekkelijk door zijn silhouet); [d] met een aantal fotolijstjes wordt de happy family van SOS-Kinderdorpen verbeeld; [e] gezonde producten tegen kanker als groente en fruit in een grote boodschappentas.

rekwisieten

Het opvallende van deze tegendraadse ‘tijd-benaderingswijze’ is dat in het ‘eindproduct’ (postzegelvelletje) verschillende ‘beeld-details-van-het-eerste-uur’ (als fotolijstje, gelaagde bruids-/verjaardagstaart, zonnebloemen, boeken [overigens in een totaal andere setting functionerend] en gezond fruit & groente), afkomstig uit verschillende voorontwerpen/voorstellen, duidelijker op de voorgrond treden. Zij blijken tot de ‘sterke elementen’ (meest treffend/dekkend) onder de bouwstenen van het nieuwe postzegelvelletje te behoren.  Op de foto zijn alle gebruikte rekwisieten overzichtelijk op een tafel uitgestald.

In mijn beschrijving is in het geheel geen aandacht besteed aan de belangrijke bijdrage van styliste Helene Bergsma. Aan de fotograaf Thijs Wolzak is enige aandacht geschonken, evenals aan hun zoon Scott. Ontwerpster Judith Brüggenwirth voorziet met bijgaande beschrijving in deze leemte


“Thijs Wolzak is de fotograaf waar  ik mee samengewerkt hebt en Fort Blink is de naam van het bedrijf van styliste Helene Bergsma.
Als je als ontwerper eenmaal je concept hebt bedacht en uitgewerkt is de opdracht nog niet zomaar voltooid. De fotograaf is in dit geval ook niet zomaar gekozen, ik heb hem uitgekozen omdat ik wist dat deze fotograaf erg goed is in dit soort fotografie. Hij is niet alleen technisch goed (hij heeft bijv. de theepot zwevend gemaakt.) hij kan ook prima meedenken over bijv. het perspectief van de kast en over wat licht kan doen. Dit was lastig omdat de twee zegels identiek moeten zijn en ik toch wilde dat het geheel één foto lijkt te zijn.

De styliste denkt mee over de lokatie en de rekwisieten. Ze heeft aan de hand van mijn briefing  rekwisieten (zoals de vitrinekast zelf maar ook de spullen erin) verzameld, die ik dan vervolgens goedkeurde.

Het model is inderdaad de zoon van de fotograaf. Hij heet Scott. Het was heel handig omdat dit model totaal op zijn gemak was. Zo’n fotosessie duurt toch een hele dag. Ook hij heeft het heel goed gedaan. Samen breng je het geheel op een hoger niveau!”

Met veel genoegen en plezier heb ik de informatie en de ontwerpactiviteiten van Barlock trachten weer te geven, zodat ook anderen hopelijk met genoegen naar dit feestelijke velletje van vijf jubilarissen (dat met veel liefde, betrokkenheid én vindingrijkheid is samengesteld) zullen kunnen kijken. Niet iedereen kon de lezing van Helene Bergmans in het Museum voor Communicatie in ’s-Gravenhage op 9 juni bijwonen.

Gratis online postzegelcatalogus

Kijk in onze catalogus voor meer postzegels
Bruggen



Nieuwsgierig naar de nieuwste postzegel- en postzegelproducten?

Kijk dan bij Collect Club.

Beoordeel met 1 sterBeoordeel met 2 sterrenBeoordeel met 3 sterrenBeoordeel met 4 sterrenBeoordeel met 5 sterren (Breng als eerste je stem uit.)
Loading...
PrintSchrijf een reactie

Bate Hylkema schrijft vanaf 1980 artikelen over filatelie en woont in het Friese Beetsterzwaag.

Reacties (1)

  • dolores op 28 juni 2009 om 16:07

    Bizonder leuk artikel Bate! Ik vind het ontwerp tussen 4 en 5 overigens ook wel heel leuk door de ruimtelijkheid.

    Wat ik niet vaak doe: ik heb meerdere boekjes aangeschaft, en op de eerste dag van uitgifte een aantal mensen in buitenland een enveloppe gestuurd met eerste dags afstempeling. Die werd erg gewaardeerd! En vooral voor de mensen die vogels verzamelen is de verrekijker met ei een bizonder leuke en originele toevoeging. De maat van de postzegel waardeer ik erg. Verder kan je met het pakketje een maximumkaart maken (is er al iemand op het idee gekomen?) en bovendien steun je er nog goede doelen mee ook.

    Wat ik wel enig gepuzzel vond: als je ze gebruikt op post valt het totaalbeeld uit elkaar. (net als bij de jubileumzegels).En ik wilde de collega-verzamelaar in het buitenland toch ook wat indruk geven van het gehele velletje.

    Maar al met al creatieve en originele uitgifte die door mij nog vaker gebruikt zal worden.

Schrijf een reactie

(registratie is niet nodig)