De Berlijnse Luchtbrug 1948-49 - Postzegelblog

De Berlijnse Luchtbrug 1948-49

12

berlijn.jpgEen halve eeuw geleden lag Berlijn, Duitsland’s grootste stad met een oppervlakte gelijk aan onze provincie Utrecht, 175 km diep in de Russische bezettingszone. De tijdens de oorlog zwaar gebombardeerde stad met zo’n 2½ miljoen inwoners was verdeeld in een Sovjetrussische sektor (Oost-Berlijn) en een Westelijke sektor (West-Berlijn). In 1948-49 was de Berlijnse muur er nog niet, dus verkeer tussen Oost- en West-Berlijn en tussen stad en Russische zone was mogelijk.

Echter, al een tijd probeerden de Sovjetrussen de Westelijke machten – Amerikanen, Engelsen, Fransen – uit (West-) Berlijn weg te treiteren.
De enige schriftelijke overeenkomst met de Sovjets was een regeling over drie luchtcorridors tussen Berlijn en de Westelijke zones, de latere Bondsrepubliek. Voor wegverkeer, spoorverkeer en binnenvaart bestond geen regeling: de Westmachten hadden daar al vele malen met Russische plagerijen te maken gehad.

Blokkade
De grote klap kwam op 24 juni 1948 met de muntsanering. Alle toegangsland- en waterwegen werden afgesloten zogenaamd wegens ‘onderhoud’. Ook levering van water, gas en electriciteit aan de Berlijnse Westsektor hield op. Dat laatste lukte niet helemaal want dan zou Oost-Berlijn daar ook onder hebben geleden.

Wat te doen?
Wat te doen? Westelijke regeringsleiders kwamen in crisisberaad bijeen in Washington en Londen. Berlijn opgeven was politiek ondenkbaar: Duitsers en andere West-Europeanen zouden het vertrouwen in Amerikaanse bescherming verliezen. In dezelfde tijd werden immers Sovjet-regimes aan de macht gebracht in alle Oost-Europese landen. In Frankrijk en Italië kregen de door Moskou aangestuurde communistische partijen zowat 30% van de stemmen terwijl in Griekenland een burgeroorlog tegen communistische partisanen aan de gang was. Berlijn door de lucht bevoorraden? De generaals waren tegen want ze wilden niet de schuld krijgen als het misging.

Iedereen herinnerde zich dat de Luftwaffe in de winter 1943 jammerlijk had gefaald bij het bevoorraden van het ingesloten Duitse 6e leger bij Stalingrad. Slechts 300 ton per dag was daar nodig maar de Luftwaffe had hooguit 90 ton kunnen aanvoeren en dat maar gedurende een korte periode. Naar West-Berlijn moest minstens 4000-5000 ton per dag worden aangevoerd voor een bestaan op nulniveau. De 2½ miljoen West-Berlijners – een derde ven hen leefde van de bijstand – ontvingen vóór de blokkade 25000 ton goederen per dag, daaronder begrepen industriegrondstoffen, olie en de nodige steenkolen voor gas, electra en huisbrand. Berlijnse voedsel- en brandstofvoorraden waren er niet, het distributiesysteem was gebrekkig, zwarte handel tierde welig, 50% van de woningen lag in puin.

De Berlijnse mini-vliegveldjes Tempelhof en Gatow waren te klein, te beschadigd en niet ingericht voor nachtelijk gebruik. De organisatie van een luchtbrug moest bij nul beginnen. Vliegtuigen, ervaren piloten, grondpersoneel, goederen aan en afvoer naar vliegvelden, brandstofvoorziening en onderhoud, niets was er. De kosten zouden gigantisch zijn. Maar president Truman zette door. De luchtbrug zou er komen. Geld speelde geen rol. Alle hulpbronnen en het beste organisatorische talent werden uit de kast gehaald.

De vliegtuigen
Vliegtuigen beschikbaar voor de luchtbrug waren de Douglas DC-3 Dakota, de Douglas DC-4 Skymaster, de Engelse York – een omgebouwde Lancaster bommenwerper -, en een paar Sunderland vliegboten in staat op Berlijnse stadsmeren te landen. Bijna alle waren passagiersmachines waar inderhaast de stoelen uit waren verwijderd, de vloeren versterkt en soms de laaddeuren vergroot. Standaardpallets, luchtvrachtcontainers en laadbanden waren in 1948 nog niet uitgevonden: laden, stuwen en lossen was handarbeid en afzien.

ber1.jpg

Per DC-4 kon per vlucht 10 ton worden overgebracht, per ander vliegtuig hooguit 4 tot 6 ton.

Succes
Maar de Berlijnse luchtbrug werd toch een succes dank zij Amerikaanse organisatie, geld en materiaal en ondanks de sombere Duitse winter met langdurige mist, regen, sneeuw en laaghangende bewolking. Tempelhof en Gatow werden tijdens vol bedrijf met spoed voorzien van verlichting en verharde startbanen, de laatste van gebroken baksteen uit ruïnes afgedekt met asfalt uit Berlijnse straatwegen.

Een derde vliegveld, Tegel, werd in recordtijd opgebouwd en in bedrijf genomen. Na een aarzelend begin ging het steeds beter. Op de eerste dag werd 80 ton gebracht, op de vierde dag 384 ton, na enige maanden was dat 1500 ton, op het einde soms 5500 ton per dag: voedingsmiddelen, steenkolen, benzine, dieselolie, geneesmiddelen, wegenzout, papier, hooi, noem maar op. Zware machines werden in handzame stukken gesneden, vervoerd en in Berlijn weer in elkaar gelast. Zo kwamen er bulldozers, wegenbouwmachines, dieselcentrales, waterzuivering, machines voor de Berlijnse industrie, enzovoort. Alle luchtbrugvliegtuigen werden met spoed van radar en nachtvliegapparatuur voorzien.

September 1948 werden twee radarsystemen in Berlijn geinstalleerd die het mogelijk maakte s’nachts te vliegen en de vliegtuigen binnen te praten met GCA (Ground Control Approach). Tegenwoordig kunnen vliegtuigen bij nacht en ontij landen en opstijgen met een tussenruimte van minder dan een minuut, maar in 1948 was men zo ver nog niet.

Elk vliegtuig maakte op het laatst vijf of zes vluchten per etmaal, vliegend op een van drie standaardhoogtes met 150 m onderling hoogteverschil en drie minuten na elkaar landend op een van West-Berlijn’s drie vliegvelden. Ze vlogen van en naar de Westduitse vliegvelden Wunschtorf, Fassberg, Celle, Schleswigland, Fuhlsbüttel, Lübeck, Wiesbaden en Rhein-Main. Ook die Westduitse vliegvelden waren in hoog tempo van de grond af opgebouwd en geschikt gemaakt.
Als de landing in Berlijn mislukte moest worden doorgestart en met lading teruggevlogen naar West-Duitsland. Laden en lossen kon in 1949 plaatsvinden in twintig minuten door de goederen in handzame verpakking aan te leveren.

ber2.jpg

Een tweede luchtvloot Skymasters vloog heen en weer tussen de USA en Duitsland voor goederenaanvoer. Nijpende problemen met onderhoud en reservedelen werden opgelost.
Eskaders Amerikaanse atoombommenwerpers werden dreigend in Engeland, Italië en Turkije gestationeerd.

Standvastige Berlijners
De Westberlijners bleven unaniem standvastig en gingen niet in op Sovjetrussische verleidingen en oproepen. Integendeel, vele Oostduitsers vluchtten naar de belegerde stad om van daaruit naar Westduitsland te kunnen vliegen, de enige mogelijkheid om in het Westen te komen. Op het laatst konden de vliegtuigen zelfs grondstoffen meenemen voor Berlijnse fabrieken en vervolgens de fabrieksprodukten – machines, gloeilampen, onderdelen – naar West Duitsland vliegen. De bevolking in Oost Europa genoot van het Sovjetrussische gezichtsverlies.

Einde blokkade
Op 12 mei 1949 gaven de Russen het daarom op. Alle blokkades werden opgeheven, de toegangswegen waren ‘hersteld’. De luchtbrug, een enorm succes, had zijn werk gedaan en 2,3 miljoen ton goederen overgebracht in 270.000 vluchten. Nu konden treinen, auto’s en schepen West-Berlijn weer bereiken. Desondanks werd de luchtbrug nog enige maanden in stand gehouden om een reserve van 300.000 ton levensmiddelen en brandstoffen aan te leggen.

Tijdens al die Berlijn-vluchten door 225 Amerikaanse en 100 Engelse vliegtuigen – bijnaam ‘Rosinenbomber’- in elf maanden tijd waren slechts 24 vliegtuigen verloren gegaan en 50 doden te betreuren. De Russen hebben nooit gepoogd de luchtbrug te hinderen, maar goed ook want wie weet wat er dan gebeurd was.

Postzegels
ber4.jpg In de Westduitse zones werd een 2 pfennig ‘Notopfer Berlin’toeslagzegeltje uitgegeven, verplicht voor elke binnenlandse brief. De opbrengst was bestemd voor goederen voor West Berlijn. Er werden van 1948 tot 1956 20 miljard stuks van verkocht in acht oplages.

Berlijn bracht in 1959 en in 1974 een luchtbrug-herdenkingspostzegel uit met afbeelding van het op Tempelhof opgerichte luchtbrug-gedenkteken wat de oneerbiedige bijnaam ‘Hongerhark’ draagt.

Ondergetekende is in latere jaren enige malen op Tempelhof geland en was iedere keer verbaasd dat dit kleine vliegveldje midden tussen hoge gebouwen alsmaar in gebruik bleef: een situatie zoals op het oude vliegveld van Hongkong. Het is nog voor kleine vliegtuigjes in gebruik maar men wil het nu sluiten.

Nasleep
De luchtbrug had grote gevolgen. West-Duitsland kwam definitief in het Westerse kamp en werd omgezet in de Bundesrepublik, een land waar de communistische partij werd verboden. NAVO en NATO werden opgericht als reaktie op de Sovjetrussische dreiging. Het Westen begon zich te herbewapenen. Oost-Duitsland werd door de Russen omgezet in de DDR, een land onder Russische bezetting. West-Berlijn bleef veertig jaar een lichtend baken van vrijheid in de communistische duisternis.

ber3.jpg

Veertig jaar lang werd een subsidiestelsel gehandhaafd om ervoor te zorgen dat Berlijnse industrie op voet van gelijkheid met West-Duitse industrie kon concurreren, dit ten bate van de West-Berlijnse werkgelegenheid.

Een grote spontane volksopstand in de gehele DDR werd in 1953 door Russische tanks gewelddadig onderdrukt. In solidariteit bracht West-Berlijn twee postzegels uit ’17 juni 1953’ voor welke het in Leipzig gedrukte Schaubek-voordrukalbum Duitsland geen plaats mocht inruimen. Bijna 3,5 miljoen Oost-Duitsers vluchtten na 1949 via West-Berlijn naar het Westen tot in 1961 de Berlijnse Muur dit onmogelijk maakte. Dat was zowat 10% van de bevolking, bijna 20% van de werkende bevolking, en 35% van de intellectuelen. Mede naar hen verwijzen de Bundespostzegels 1955 ‘10 Jahre Vertreibung’ en 1965 ’20 Jahre Vertreibung’. Voor deze twee postzegels is ook geen plaats in het Schaubek voordrukalbum want beide werden in de DDR niet erkend. Pas na 1961 kon de DDR langzaam uit het dal krabbelen maar nog steeds, zelfs in 2008, is het Oosten een achtergebleven gebied.

Gratis online postzegelcatalogus

Kijk in onze catalogus voor meer postzegels
Duitsland



Nieuwsgierig naar de nieuwste postzegel- en postzegelproducten?

Kijk dan bij Collect Club.

Beoordeel met 1 sterBeoordeel met 2 sterrenBeoordeel met 3 sterrenBeoordeel met 4 sterrenBeoordeel met 5 sterren (2 stemmen, gemiddeld: 2,50 uit 5)
Loading...
PrintSchrijf een reactie

Philip Levert van Postzegelvereniging Haarlemmermeer schrijft verhalen over postzegels waarin de geschiedenis en de reizen die hij gemaakt heeft een grote rol spelen.

Tags bij dit artikel

Reacties (12) Schrijf een reactie

  • Dolores op 23 mei 2008 om 11:51

    Gompie, wat een tijd, kosten noch moeite gespaard voor een luchtbrug. Er zal dus veel post in de vliegtuigen meegegaan zijn neem ik aan?

    Jammer genoeg worden nog steeds worden muren gebouwd en mensen uit elkaar gehouden. Werd post van Oost- naar West-Berlijn en andersom toegelaten, of werd deze gecontroleerd/gecensureerd?

  • Henny op 23 mei 2008 om 14:34

    En dat historische vliegveld willen ze nu slopen? Zonde, oke de Nazi,s hebben het gebouwd gebruikt,maar wij beginnen toch ook in te zien dat je niet alles weg moet doen zie de bunkers.

  • Rein op 23 mei 2008 om 16:31

    @Philip

    gooi je hier niet enkele navrante gebeurtenissen uit de Duitse geschiedenis op de zelfde grote hoop???

    1. De luchtbrug met alle bijbehorende toeslagzegels e.d.

    2. De hardhandige verdrijving van miljoenen Duitsers uit het toen Pools geworden gebied van Silezië? 1955-10 = 1945 en 1965-20 = 1945???

  • Jean Vermeer op 15 oktober 2012 om 14:55

    Amerika “bashing” is tegenwoordig in de mode.
    We mogen niet vergeten, dat:
    De Duitsers in de eerste wereldoorlog werden verslagen dank zij de Amerikanen
    Aan de tweede wereldoorlog een einde gemaakt werd wederom dank zij de grootse inzet van de Amerikanen.
    Dat het overleven van Berlijn ook grotendeels mogelijk was dank zij de Amerikanen.

  • Henny op 15 oktober 2012 om 15:47

    @ Jean Vermeer,

    Denkfout dankzij de Amerikanen 2 wereldoorlogen gewonnen, fysiek heb je gelijk. De 1e kwamen de heren pas eind 1916 in actie, gaat te ver om het uit te leggen. De 2e idem dito eind 41 en Hitler verklaarde de Amerikanen de oorlog ( en zijn eigen ondergang )dus ze hebben ” maar 3 jaar ” meegedaan. Het Amerikaanse volk had er na de 1e WO geen zin meer in. En de VS keek de kat uit de boom, had Hitler gewonnen hadden ze zoals gewoonlijk zaken gedaan, maar nu moesten ze wel. Tuurlijk veel dank aan de VS maar nuanceer, ook bij deze heren is het hemd nader als de rok. 200.000 VS doden is niet niks tegen 13 miljoen Russen. Patton wilde doorstoten met de Duitsers naar Rusland Churchil zag het ook wel zitten maar Roosevelt niet. Beter kunnen doen de Russen liepen op hun tandvlees, was het anders gelopen, of het een goed idee was we zullen het nooit weten.

  • aadb op 15 oktober 2012 om 16:46

    Tsjoh laat ik nu weten dat de russen op hun tandvlees Berlijn verovert hadden en er geen amerikaan te vinden was in de wijde omgeving Maar zo zie je maar weer hoe de geschiedenis vanuit het westerse standpunt bekeken wordt .En of die atoombom nu echt nodig was !!!! Een bijkomstigheid is dat nu nog steeds 70 jaar later gehandicapten ter wereld komen maar ja daar liggen ze in amerika niet wakker van .

  • Henny op 15 oktober 2012 om 20:14

    Ja correct de Rus liep zo naar de Rijksdag, de Duitsers bogen diep en rolde de rode loper uit! Zjoekov stond met 2.5 miljoen manschappen tegenover 750.000 oude mannen en jongens die paar echte soldaten die er nog waren voor de defense bezorgden Zjoekov hoofdpijn en uitslag ( zijn kop ging eraf als hij niet opschoot ). Die Duitser vocht op 2 fronten weet je nog, als dat niet het geval was geweest en ze hadden al vroeg een pact gesloten was die Rus teruggedrongen tot Wladiavostok. Dat verzin ik niet dat komt van militaire historica. Die a-bom was een keus of ca 250.000 GI de pijp uit met een landing of fat boy op hun kanis, tja zeg het maar liever hun rare kindjes als Joe en co. En kijk eens naar Holland doc op internet, wat de heren met onze vrouwen en kinderen gedaan hebben in Indie, 23.000 vermoord zonder reden exc de mannen. Die Rus Yank en Jap kunnen mijn rug op, tig x de wereld in de rondte geweest, dus weinig noord-oost-west-zuidblikken of tunnelvisie. De eerste zwart-witoorlog moet nog gevoerd worden. Dat grijse gebied snappen er maar weinig!! Kom je helpen in Srebinica krijg je een lendetrap van die moslims en de wereld omdat een Franse opperbevelhebber weigert luchtsteun te geven, die karremans was nou niet bepaald het toonbeeld van een echte soldaat, maar om daar een bataljon de schuld van te geven gaat mij te ver…zo kunnen we wel door blijven gaan, een mens leert het nooit op naar de volgende het is alweer bijna 70 jaar geleden tijd voor een nieuw feestje!!

  • Reintejdevos op 15 oktober 2012 om 21:03

    Nieuw feestje – we hebben de Nobel prijs voor de Vrede toch!!!

  • Henny op 15 oktober 2012 om 21:11

    Verrek, das waar ook…nou ik neem er nog eentje!!

  • Joop Eppenga op 4 mei 2015 om 20:45

    Beste Mensen,
    Ik ben een oorlogskind. Geboren in juni 1945. Mijn ouders (van mij in verwachting)zijn door de hongerwinter gekomen. Bij het sluiten van het vliegveld Tempelhof, was ik een van de laatste die daar mocht landen. Met respect heb ik de hongerhark bekeken. Daarna heeft een speldje van de hongerhark altijd het revers van mijn mijn jasje gesierd.
    Helaas…het speldje is verloren gegaan. Ik word straks 70 jaar, graag had ik deze week naar Berlijn gegaan om een nieuw speldje van de hongerhark te kopen. Helaas…de duitse spoorwegen staken. Als er iemand is die mij het speldje van de hongerhark kan bezorgen. zal ik heel erg ontzettend blij zijn. Uiteraard worden alle kosten vergoed.
    Ik hoor graag.
    mvg. joop.eppenga@ziggo.nl

  • Stampertje op 5 mei 2015 om 07:45

    Het is geen speldje, maar deze kwam ik wel tegen:

    http://www.trollbeads-laden.de/Berlin-Beads/Berlin-Bead-Luftbrueckendenkmal-Hungerkralle-Silber::639.html

    Is via deze webshop online te koop.

  • Joop Eppenga op 13 juli 2015 om 22:24

    Wie heeft voor mij het speldje, voor op de rever van een jasje, van de hongerhark te koop.
    Voor mij heeft het een speciale herinnering. Ik betaal er graag € 25,00 voor.
    mvg. joop.eppenga@ziggo.nl

Schrijf een reactie

(registratie is niet nodig)