Brandkastzegels - Postzegelblog

Brandkastzegels

4

We kennen die van Nederland en Ned. Indië uit 1921. Verder zijn er die uit 1928 van Çuraçao en Suriname welke zijn overdrukt met de tekst ”Frankeerzegel” en een frankeerwaarde om als gewone postzegel gebruikt te worden.
Geen enkel ander land ter wereld heeft brandkastzegels uitgegeven, ze zijn dus wel bijzonder.

brand5.jpg
SS Vondel (5900 ton, 1906-30) van de Stoomvaartmij Nederland

Waarvoor dienden brandkastzegels?
In 1921 ging alle post tussen Nederland en Ned.Indië per mailschip, gewoonlijk met de lijnschepen voor vracht en passagiers van de Rotterdamse Lloyd vanuit Rotterdam, of de Maatschappij Nederland vanuit Amsterdam. In 1921 waren dat (naar onze maatstaven) vrij kleine stoomschepen, pas na 1928 werden ze groot en luxueus zoals de huidige cruiseschepen. Hoe dan ook, als extra service werd na lang onderhandelen tussen de uitvinder, de PTT en de rederij op het bovendek van enige ”Maatschappij Nederland” Indiëlijn-schepen een speciale Blaaderen-brandkast geplaatst die niet alleen waterdicht was, maar ook kon drijven. De brandkast dreef niet alleen, maar gaf zijn locatie automatisch aan door middel van licht- en geluidssignalen. Post, vervoerd in zo’n brandkast kon dus gered worden als het schip zou zinken. Plaatsing en onderhoud gebeurde door iemand van de daartoe opgerichte ”NV tot Exploitatie van van Blaaderen’s Drijvende Brandkasten”.

brand4.jpg

Van Blaaderen drijvende brandkast, 1921

De uitvinder was de ondernemer Cornelis van Blaaderen (1875-1933), de man die al vanaf 1913 met het idee bezig was en die zijn vriend Bronsing, direkteur van de Maatschappij Nederland, zover kreeg om de PTT over te halen accoord te gaan met het systeem en mee te werken aan de exploitatie.
Bronsing’s concurrent, de Rotterdamse Lloyd, zag van deelname aan het experiment af.
Om de kosten te dekken en Van Blaaderen een bescheiden winst te bezorgen, moesten poststukken voor vervoer in de drijvende brandkast extra gefrankeerd worden, dus bovenop de standaard frankering met gewone frankeerzegels. Voor de extra frankering mochten alleen brandkastzegels worden gebruikt welke door de PTT op postkantoren in Nederland en Ned.Indië verkrijgbaar werden gesteld. Deze zegels waren in opdracht en op kosten van Van Blaaderen bij Enchede ontworpen en gedrukt: ze mochten niet op gewone frankeerzegels lijken. Van de opbrengst van de zegels bij verkoop ging 3/8 naar PTT en 5/8 naar de Van Blaaderen NV.

brandkastzegel.jpg

En zo ging het systeem in 1921 feestelijk van start.

Helaas, het gebruik was teleurstellend, een strop voor PTT en vooral voor van Blaaderen. Al in 1923 werd de service met stille trom beëindigd. Niet meer dan 600 poststukken waren in de Blaaderen-brandkast naar Indië vervoerd, niet meer dan 450 van Indië naar Nederland, terwijl men per reis op duizenden poststukken had gerekend. Klaarblijkelijk vonden de klanten de dienst te duur en onnodig, want het was vrede en zeer onwaarschijnlijk dat een mailschip op de Indiëlijn zou zinken. Tja, hadden de heren Van Blaaderen en Bronsing maar eerst een degelijk marktonderzoek moeten verrichten…

De brandkastzegels – een serie met zeven frankeerwaardes vanaf 15 cent tot f. 7,50 – waren in 1921 uitgebracht zowel in Nederland als in Ned.Indië. Ze werden september 1923 ingetrokken. Van de tot 1923 verkochte aantallen voor Nederland zou je theoretisch 1351 series kunnen maken. In latere jaren heeft PTT nog 3244 Nederlandse series bij inschrijving verkocht, totaal theoretisch maximum dus 4595 Nederlandse series. Hieruit blijkt dat de Nederlandse filatelisten hadden zitten slapen, want juist bij schaarse zegels moet je zorgen dat je er vroeg bij bent. Ter verontschuldiging: het was lange tijd onduidelijk of het om verzamelwaardige postzegels ging. Immers omdat Van Bladeren ze had laten drukken zou je ze ook als particuliere plakzegels kunnen beschouwen, dus voor filatelisten te min.

De Ned.Indische brandkastzegels, een serie van zeven stuks met de zelfde frankeerwaarden als die van Nederland, zijn nog schaarser. Van de tot 1923 verkochte aantallen kan je theoretisch 558 series maken, daarbij komen nog 2600 series die de PTT later bij inschrijving verkocht, totaal theoretisch maximum 3158 Ned.Indische series.

Intussen is men van mening dat brandkastzegels echte postzegels zijn, immers ze dienden voor postfrankering en werden exclusief door PTT verkocht. Dat het met de aanmelding bij de UPU niet helemaal kosher zat werd op de koop toe genomen. Ze staan dus al jaar en dag vermeld in de NVPH catalogus en in navolging daarvan, in alle buitenlandse catalogi.

Echt gebruikte brandkastzegels – laat staan brandkastzegels op brief – zijn rariteiten die je maar zelden ziet op veilingen of bij de betere handelaar. Ongebruikte brandkastzegels zijn gezien de oplages, zeer schaars maar elke postzegelhandelaar is het aan zijn eer verplicht om een of twee series op voorraad te hebben, meest ongebruikt met plakker. De prijzen zijn fors.

Hoewel zowat alle leden van onze vereniging Nederland sparen, en een aantal ook de voormalige overzeese gebiedsdelen, maak ik me sterk dat hooguit drie leden beide brandkastseries bezitten, wie weet is er maar één zo’n lid.

Een typisch vraag-en-aanbod verschijnsel is dat volgens de NVPH catalogus de Nederlandse serie ongebruikt met plakker 2,25 maal zo duur is als de Ned.Indische serie terwijl er anderhalf maal zoveel van zijn. Vreemd.

Na het brandkastzegelfiasco op de Indiëlijn bleven PTT en Van Blaaderen NV in 1923 zitten met een voorraadje brandkastzegels die waren aangemaakt voor Çuraçao en Suriname, dus voor gebruik op scheepvaartlijnen naar de West. Gezien het fiasco op de Indiëlijn begon PTT daar niet aan. Die zegels werden dus jaren later door de PTT overgenomen en met waardeopdruk vanaf october 1927 opgebruikt in de West als gewone frankeerzegels. Ditmaal lieten de filatelisten zich niet verrassen. De belangstelling van Nederlandse verzamelaars was dusdanig groot dat deze brandkastzegels ”Suriname” en “Çuraçao” met opdruk ”Frankeerzegel” en een frankeerwaarde in een mum van tijd waren uitverkocht. Iedere verzamelaar hoopte dat ze even schaars en duur zouden worden als de ”echte” brandkastzegels voor de Indiëlijn. Maar dat gebeurde niet, gezien de veel grotere oplages: 18500 series voor Çuraçao en 36000 series voor Suriname, en daar bovenop een hoop extra zegels van lagere waardes. Jammer maar helaas. Ach, je moet ook als filatelist maar denken: nooit geschoten is altijd mis.

brand2.jpg

Aanget. FDC(?) oct. 1927 Curaçao met overdrukte brandkastzegels

Dit artikel van Philip Levert is eerder verschenen in ‘Onder de Loupe’ van postzegelvereniging Haarlemmermeer

Gratis online postzegelcatalogus

Kijk in onze catalogus voor meer postzegels
Curaçao Nederlandse Antillen Nederland Nederlands Indië



Nieuwsgierig naar de nieuwste postzegel- en postzegelproducten?

Kijk dan bij Collect Club.

Beoordeel met 1 sterBeoordeel met 2 sterrenBeoordeel met 3 sterrenBeoordeel met 4 sterrenBeoordeel met 5 sterren (Breng als eerste je stem uit.)
Loading...
PrintSchrijf een reactie

Philip Levert van Postzegelvereniging Haarlemmermeer schrijft verhalen over postzegels waarin de geschiedenis en de reizen die hij gemaakt heeft een grote rol spelen.

Tags bij dit artikel

Reacties (4) Schrijf een reactie

  • J.C.J. Groenweg op 1 februari 2009 om 14:54

    Geachte Heer,Mevrouw.
    Bij het ordenen van de postzegelverzameling van mijn vader (geboren 1907, overleden 1977) kwam ik de brandkastzegels Suriname met opdruk tegen.Zoekend naar informatie kwam ik op Uw website . Met hartelijke dank.
    Jos Groeneweg.

  • J.S. op 1 februari 2009 om 16:23

    Een leuk en interessant bericht. Bovendien met een grote actualiteitswaarde. Immers worden de persoonlijke postzegels niet op een gelijke wijze als indertijd deze brandkastzegels als filatelistisch niet relevant en minderwaardig afgedaan?

    De parallel is even opmerkelijk als evident: De persoonlijke postzegels worden door de handel en Bond afgedaan als particulier maakwerk, terwijl toch evident is dat de zegels worden uitgegeven door TNT Post. In tegenstelling tot de bandkastzegels zijn de persoonlijke postzegels inmiddels bij het grote publiek enorm aangeslagen. Wat te denken van ruim 150.000 bestellingen in de periode van 10 november 2008 tot eind januari 2009?

    TNT is er ongetwijfeld erg blij mee, evenals grote massa’s Nederlanders die gretig gebruik maken van de mogelijkheid om kinderen, kleinkinderen, huisdieren of wat dan ook op een postzegel te laten afdrukken.

    Filatelistisch zijn deze zegels meer dan interessant, als men zich realiseert dat er inmiddels een groot scala aan verschillende typen zegels is verschenen, waarbij sommige typen slechts gedurende enkele dagen (zoals de op StampPassion vervaardigde zegels) of enkele weken (de OKI zegels uit Nijmegen van 2006) verkrijgbaar zijn geweest, met als gevolg extreem lage oplagen!

    Filatelisten laat u zich derhalve niet op een dwaalspoor houden door nvph an KBFV en neem de persoonlijke postzegels serieus als filatelistisch zeer interessant materiaal. Beide organisaties komen op termijn ongetwijfeld op hun schreden terug, helaas dan vele filatelisten achterlatend met een kater van het niet of slechts tegen zeer hoge prijzen verkrijgbaar zijn van een groot deel van dat materiaal.

    J.S.

    P.S. Voor een overzicht van persoonlijke postzegels en een zeer uitgebreid aanbod van persoonlijke postzegels zie: http://www.postman600.eu
    (of klik op de website verwijzing hierboven)

  • aadb op 1 februari 2009 om 17:50

    Persoonlijke zegels is de zg nieuwe filatelie ik ben daar een groot voorstander van omdat de persoonlijke zegels een enorme inpact kunnen hebben op het verzamelen van postzegels in het algemeen .De doelgroepen zijn legio voorhanden ,zie de janneke brinkman 3fm etc die door mensen gekocht zijn die normaal niets met postzegels hadden ,schaatsliefhebbers hebben vele prestige boekjes in thialf aangeschaft ,duizenden hebben het frans bauer boekjes gekocht en ga zo maar door .Dit zijn toch aantallen die aanspreken . Het verschijnen van persoonlijke postzegel met behoorlijke aantallen even als de niet genummerde prestige boekjes zouden dan ook in wat voor catalogus moeten verschijnen .Zelf heb ik de zg SPAARPOSTZEGEL bedacht die inmiddels door honderden mensen worden verzamelt het mooie van de zegels is dat ze gratis zijn ,dus dat moet heel wat postzegelaars aanspreken Bij de artikelen die ik aanbied o.a prestige boekjes op ebay ontvangt men gratis SPAARPOSTZEGELS vr gr aad beglinger ab-collect-edison lid nvph

  • Rein op 1 februari 2009 om 19:59

    @Johan en Aad

    Leve de promotie van de vast-kader zegels! Met een zo groot mogelijke variatie aan invulling!

    TNTpost doet het – slechts de georganiseerde filatelie laat het afweten of doet chagrijnig…

Schrijf een reactie

(registratie is niet nodig)