Achter iedere postzegel schuilt wel een tijdgebonden verhaal - Postzegelblog

Achter iedere postzegel schuilt wel een tijdgebonden verhaal

3

Zoals u uit mijn bijdrage van 3 februari (recessieperiode 1919 – 1923) hebt kunnen opmaken, zijn economische invloeden (in bepaalde periode dominerend aanwezig) op postzegels terug te vinden. Door postzegels in een breder perspectief (van economische en/of sociaal-maatschappelijke aard) te plaatsen, bestaat de kans dat ook sturende ‘omstandigheden/factoren’ op de wordingsgeschiedenis van de postzegel uit de verf komen. Het zicht op een postzegelafbeelding wordt door deze invalshoek nog ruimer, meer gevarieerd en aantrekkelijk.

134.jpg

Geven en nemen/ontvangen op de Tooropzegels (nvph 134/35)

Op termijn kunt u nog een aantal perioden op het blog verwachte (als vervolgverhaal op die van 3 februari en onderstaande), aangevuld met kenmerkende en sterk tijdgebonden invloeden.

Aan de orde komen nog
• periode III: 1930 – 1939 crisisperiode
• periode IV: 1940 – 1946 oorlogperiode en na-oorgse periode

Periode II (1924 – 1929)

Vanaf 1924 (toen de schulden van de Eerste Wereldoorlog in onze buurlanden grotendeels waren afgelost) kwam er weer geld onder de mensen van Europa. Er brak een tijd van ongekende bloei aan (hoogconjunctuur). Handel en industrie van de gehele westerse wereld floreerden en breidden zich snel uit. De voorraden namen door overproductie in omvang toe. Dit leidde in 1930 naar dalende prijzen. De economische crisis van de dertiger jaren (1930 – 1939) hield de mensen tien jaar in zijn greep (zie deel III van het vervolgverhaal).

Pas in deze periode van hoogconjunctuur achtte de overheid de postzegel (naast de frankeerfunctie) ook geschikt voor de inzameling van gelden (overigens na herhaald verzoek in voorgaande jaren). Er was weer voldoende geld onder de mensen. Het verzoek (initiatief) van de burgerij belangen van behoeftige kinderen te behartigen met postzegels met een bijslag, werd door de liberale ministerraad (van aristocraten/aanzienlijken’ uit de burgerij) in 1923 goedgekeurd. In het Koninklijk Besluit (KB) van 8 december 1923 (afgedrukt in het Staatsblad) staat o.a.:
“. . . om jaarlijks, gedurende een daarvoor telkens vast te stellen tijdvak, voor het publiek weldadigheidspostzegels verkrijgbaar te stellen”. Nader verduidelijkt:
“. . . bijzondere postzegels, welke worden verkocht met een door hem te bepalen toeslag boven de frankeerwaarde en waarvan de opbrengst, na aftrek van die frankeerwaarde, de kosten van aanmaak , administratiekosten en eventuele andere kosten uit de uitgifte voortvloeiende, . . .”,

In begrijpbaar Nederlands samengevat betekent het bovenstaande o.a. dat de ontwerpkosten, drukkosten, administratiekosten, distributiekosten en vernietigingskosten (alle bijslagpostzegels worden niet verkocht) door de aanvrager van de weldadigheidpostzegels met een menslievend karakter (kinderpostzegels) zélf moeten worden betaald. Regeringssteun en/of subsidie voor geldverslindende onkosten was (is!) de liberalen vreemd. Het “particuliere initiatief” (hét liberaal credo) moest duur worden betaald. Met andere woorden de lusten én de lasten zijn voor de postzegelaanvragende partij, namelijk de Kinderbescherming . De uitgave van ‘Weldadigheidszegels Voor het Kind’ voor het “bescherming- en hulpbehoevende kind” ging met een hoog kostenplaatje gepaard.

Paternalistische opstelling van PTT (I)
pttDe samenwerking tussen de postzegeluitgevende instantie (PTT) en de postzegelaanvragende partij (Nederlandsche Bond tot Kinderbescherming o.l.v. Mr. M.J.E.B. Alting von Geusau) is van paternalistische aard geweest! Van gelijkwaardigheid was in het geheel geen sprake. Integendeel, het hoofdbestuur van het Staatsbedrijf der PTT (de heer Mr. J.F. Van Royen met zijn ambtenaren) traden bevoogdend op (regentenmentaliteit). Zonder inspraak van de Kinderbescherming bepaalde PTT het onderwerp én het uiterlijk (ontwerp) van de kinderzegel. Het ‘Tijdschrift voor Armwezen, Maatschappelijke Hulp en Kinderbescherming’ van jaargang 1934, blz. 4176, typeert het ‘PTT-gezag’ van destijds bijzonder treffend met het begrip ‘welwillendheid’: “Dank zij de welwillendheid van het Hoofdbestuur der PTT zijn wij nu al in de gelegenheid een afbeelding te geven van den postzegel, die 10 december a.s. zal verschijnen.”

Op een lichtvaardige wijze bepaalde PTT binnenskamers welke ontwerpers werden aangetrokken, welke druktechniek werd aangewend en in welk formaat de kinderzegel werd uitgevoerd. De Kinderbescherming stelde zich (vanwege haar ondergeschikte en afhankelijke positie) onderdanig, volgzaam en afwachtend (zonder inmenging) op. Getuige uitlatingen in het ‘Tijdschrift voor Armwezen, Maatschappelijke Hulp en Kinderbescherming’ van 8 December 1928 over de kinderzegelactie 1928, waarin de Kinderbescherming zonder medeweten vooraf op een te laat tijdstip werd geïnformeerd: “Eerst op het laatste oogenblik is bekend geworden dat dit jaar een iets grooter formaat kinderpostzegel wordt aangemaakt. De gebruikelijke rolperforatie voor de roltanding is daardoor onmogelijk. Betreurenswaardig is het in hooge mate, omdat de afnemers die zegels met roltanding gebruiken, gewoonlijk belangrijke aantallen koopen.” In de reactie is toch van enige (milde) kritiek sprake. De Kinderbescherming wilde haar ‘broodheer’ niet te zeer tegen het hoofd stoten.

Praktische uitwerking

1923 Tooropzegels (nvph 134/35):
135

Door de te korte voorbereidingstijd en gebrek aan organisatie, inzicht en reclamevoering werden de Tooropzegels geen financieel succes. Tweederde deel van de oplage bleef onverkocht en moest worden vernietigd (op kosten van de Kinderbescherming).

1411924 kinderkopje tussen twee engelenfiguren (nvph 141/43):

Ontwerper Rueter heeft als model voor het kinderkopje zijn dochtertje Maria opgevoerd. Kinderzegel 1924 geeft een aansprekende afbeelding van het kind. Afbeelding en doel van de uitgifte ondersteunen elkaar over en weer.

1925, 1926, 1927 provinciale wapens versierd met bloemen (nvph 166/68, 199/02, 208/11):166

De afbeeldingen hebben niets met kinderen te maken. De keus van de provinciale wapenschilden is ontleend aan de Zwitserse Pro Juventutezegels, die in de aanvangsjaren wapens van Zwitserse kantons voerden. De spiegelbeeldige vlakverdeling van deze kinderzegels zijn in de Jugendstil uitgevoerd, waarin bloemmotieven een rol spelen. Ontwerper Molkenboer wilde een mooi versierde kinderzegel ontwerpen: “Een postzegel op een brief moet zijn als een bloem in het knoopsgat van een colbert.” In 1926 is bij de weldadigheidspostzegel voor het eerst een frankeerwaarde van 15 cent opgenomen voor internationaal briefverkeer. Het moest wel duidelijk zijn welk bedrag de frankering en welk bedrag de bijslag betrof. Nederland voorkwam dit probleem door alleen maar het frankeerbedrag te vermelden.

Kinderzegels 1925 t/m 1928 zijn ‘navolgers’ van de Zwitserse Pro Juventutezegels. De navolging bestond niet alleen in het overnemen van de ‘geldinzamelingsmethode’, maar in het begin ook uit de navolging van onderwerpen, namelijk het opvoeren van wapenschilden en wetenschappers.

kinderzegels.jpg

1928 wetenschappers (nvph 220/23):220

Uit de aanduiding ‘Voor het Kind’ is op te maken dat het kinderzegels betreft. De ontwerpen komen overeen met de Zomerzegels uit de periode 1935 – 1947. Deze serie is niet in roltangsuitvoering verschenen, omdat (in tegenstelling tot voorgaande én latere jaren) de perforatie in lijntanding is aangemaakt vanwege het iets grotere formaat van de zegels. Roltandingszegel werden met behulp van kamtanding geperforeerd. Het was aanvankelijk wel de bedoeling dat ook deze serie in twee kleurendruk zou worden uitgevoerd blijkens de in penseel uitgevoerde ontwerptekeningen (uitgevoerd in kleurstellingen: 1½ cent groen & violet, 5 cent groen & grijs, 7½ cent rood & groen en 12½ cent blauw & groen ) van de expressionistische schilder Jan Sluyters.
Evenals de drie kinderzegelseries met provinciale wapenschilden zijn ook de kinderzegels 1928 ‘navolgers’ van de Zwitserse Pro Juventute postzegels, die in die tijd ook Zwitserse wetenschappers afbeeldden.

1929 kind & dolfijn (225/28):

225.jpg

De dolfijn (symbool van vriendschap, trouw en veiligheid) loodst het naakte op z’n rug (te midden van de gevaren van het leven) naar zijn bestemming. Er is zelfs een passend gedichtje bij deze postzegels gemaakt:

Naakt schaap op vis
Hoe koud het is
In deze sombere tijden

Jij mist geen doel
Want wat ik voel
Is innig medelijden

En ook de wens
Dat menig mens
Je helpt te bevrijden

In onderstaand overzicht een samenvatting van matige én overmatige toepassing in ontwerp- en drukkosten:

schema.jpg

Door de toepassing van twee kleurendruk, meerdere ontwerpen per serie en de aanmaak van roltandingszegels blijkt dat het vanaf 1925 ook ons land economisch goed gaat.

Gratis online postzegelcatalogus

Kijk in onze catalogus voor meer postzegels
Nederland



Nieuwsgierig naar de nieuwste postzegel- en postzegelproducten?

Kijk dan bij Collect Club.

Beoordeel met 1 sterBeoordeel met 2 sterrenBeoordeel met 3 sterrenBeoordeel met 4 sterrenBeoordeel met 5 sterren (Breng als eerste je stem uit.)
Loading...
PrintSchrijf een reactie

Bate Hylkema schrijft vanaf 1980 artikelen over filatelie en woont in het Friese Beetsterzwaag.

Tags bij dit artikel

    Reacties (3) Schrijf een reactie

    • Henk Wiersema op 7 augustus 2017 om 13:00

      Hallo
      Ik ben bezig met wat research over de kinderpostzegels van 1929 en kwam uw bericht tegen over het gedicht dat blijkbaar Nav de postzegel is gemaakt (kind op dolfijn) kent u de herkomst van het gedicht? Waar/wanneer is het gepubliceerd? Ter ere van wat?
      Alvast bedankt voor uw reactie, met vriendelijke groet Henk Wiersema

    • bate hylkema op 7 augustus 2017 om 15:49

      Henk, ‘k Heb mijn archief erop nageslagen. In het Maandblad van december 1979 staat dit rijmpje. Helaas zonder naamsvermelding.
      In de Philatelist van 1930, blz. 116, staat interessante en lezenswaardige info uit de klassieke oudheid over deze dolfijnbereider [Hyankynthos].

    • Henk op 7 augustus 2017 om 17:23

      Hallo bedankt! Ik ga op zoek naar de uitgave van de Philatelist uit 1930
      Groet Henk

    Schrijf een reactie

    (registratie is niet nodig)