Het koninklijk portret op (permanente) frankeerzegels - Postzegelblog

Het koninklijk portret op (permanente) frankeerzegels

1

nvph 129

Een verheven verering in het begin van de 20e eeuw van een koninklijk staatshoofd in het verzuilde Nederland komt duidelijk uit de verf op postzegel t.g.v. het 25-jarige regeringsjubileum van Wilhelmina (nvph 122, 129/31). Een sterk vereenvoudigde, gestileerde persoon (de vorstin als hoogwaardigheidsbekleder met scepter en rijksappel) troont letterlijk en figuurlijk op een verhoging onder een baldakijn. Ze wordt er als een onaantastbaar en goddelijk idool ‘opgediend’ en gezien.

Munt en postzegel
• Deze weinig menselijke afstandelijkheid komt ook naar voren op alle permanente frankeerzegels met afbeeldingen van Willem III en Wilhelmina.
• Op de permanente Nederlandse frankeerzegels hebben in de loop der tijden verschillende staatshoofden van koninklijke bloede een plaatsje gekregen: [1] koning Willem III, [2] koningin Wilhelmina, [3] koningin Juliana en [4] koningin Beatrix. Een persoonlijke gelaatsuitdrukking van Willem III en Wilhemina was niet toegestaan. Alle zijn in een onpersoonlijke reliëfuitvoering (overeenkomstig het muntportret) uitgevoerd.
• Het vooraf kopen van een postzegel voor de bezorging van een poststuk door PTT/TPG/TNT Post wordt al ruim een eeuw gegarandeerd. Een symbolische (wettige) garantie daarvoor vormt de afbeelding van het staatshoofd op de postzegel. Bij een munt verzekert de afbeelding van de vorst de waarde en de koopkracht als wettig betaalmiddel.

Koning Willem III (vier series) en koningin Wilhelmina (vijf series)
• Het staatshoofd (als bindende factor van de bevolking) kijkt of naar links, of naar rechts. Bij deze en-profil-stand is het gezicht dus van de kijker afgewend. De koning(in) als hoogwaardigheidsbekleder leefde zijn/haar eigen leven. Met de onpersoonlijke en stijve afbeelding van de vorst was oogkontact onmogelijk. Koning en volk (onderdanen) leefden in gescheiden werelden, ieder met zijn geëigende functie.

1 5 10 19

• De statige beeltenissen van het staatshoofd op de postzegel zijn gebaseerd op de vormtraditie van munten en gebeeldhouwde bustes, die op hun beurt weer afgeleiden zijn van de Romeinse keizers. De postzegel werd in de beginperiode als een papieren plaatsvervanger van een munt gezien. Ze bezitten dezelfde uiterlijke kenmerken. Het regerende staatshoofd bevindt zich in een cirkel (opgebouwd uit parels) of een afgeleide daarvan, namenlijk een ovaal (uitgerekte cirkel). Dit cartouche past beter bij een verticaal postzegelformaat.

35 71 160 343 483

• De statige koningsportretten van Willem III en Wilhelmina (behalve de op één na laatste serie) zijn alle met overdreven drukke en ingewikkelde versieringen (ornamentiek) uit voorgaande eeuwen omringd. Met deze uiterlijke, bepaald niet eigentijdse opsmuk werd ook waardigheid, verhevenheid en staat van de vorst verbeeld en gesymboliseerd.
• Alle portretten van Willem III en de eerste en tweede serie met afbeeldingen van Wilhelmina zijn gegraveerd. De staatshoofden krijgen hierdoor en hiermee ook een passende hoogwaardige allure.

Koningin Juliana: drie series

527

• Koningin Juliana verschijnt na de tweede Wereldoorlog als eerste vorst in een frontale afbeelding (en face) op een postzegel. Dit is een postzegelafbeelding waarop ooglijk kontact met een staatshoofd (betrokken en persoonlijk) mogelijk is. Haar aanzien en aanspreken was bij wijze van spreken moelijk. “Haar aanzien spreekt je aan!” Nog een andere primeur is een persoonlijk herkenbaar portret van een vorst. Het essentieel karakteristieke van de koningin met menselijke gelaatstrekken staat nu levensgroot centraal op de postzegel. Op de achtergrond is – nog weinig opvallend – (als decoratieve opsmuk) twee maal ‘JR (Juliana Regina) met kroon’ zichtbaar.

628

In beide volgende postzegeledities van Juliana is niet meer sprake van vooruitstrevendheid, maar van een terugkeer naar een traditionele vormgeving van weleer. Beide series tonen een en-profil-portret in een gestileerde reliëfuitvoering. De achtergrond is of sober, of rechthoekig en donker met rondom een tekst. Deze terugval heeft temaken met de behouden instelling van de esthetische adviseurs van TNT Post en niet met de tijdgeest.

Koningin Beatrix: één portretserie in drie variaties

In verband met het beeldrecht van Peter Struycken is geen afbeelding van het puntjesportret van koningin Beatrix opgevoerd.

• Met de komst van Beatrix als koningin wordt de identificatie met de koningin menselijker en persoonlijker. De stijve afstandelijke statigheid is geheel verdwenen. De koninklijke waardigheid zetelt niet meer hoog op een troon, maar in een vriendelijk en herkenbaar gezicht dat je aankijkt.
• De koningin met haar (door de televisie) overbekende haarlakcoupe is herkenbaar. Ze is tot een eigentijds gestileerd beeld, logo of icoon verheven. Het onveranderlijke, algemeen individueel-karakteristieke beeld van de koningin dat niet tijdgebonden is, staat op de postzegel. Het sterk vereenvoudigde, geabstraheerde en tijdloze puntjesportret past bij het heden en de toekomst. Het bezit nog een zekere vaagheid en distantie, geheel passend bij het karakter van waardepapier.

1455

Op de postzegel ‘100 jaar Oranjevrouwen op de troon’ (nvph 1455) kijken alle vier koninginnen de kijker aan. Het rechtstreekse oogkontact staat hierbij voorop. Op deze zegelafbeelding staan de vrouwen niet als koningin-in-functie (perioden 1880-1890, 1889-1948, 1948-1980 en 1980-20**) met een statige uitstraling centraal, maar als persoon. De handtekeningen symboliseren de persoonlijkheid en zeggenschap van de vrouwen tijdens hun regeringsperioden.

Bronnen: Nederlandse Koning- en Koninginnezegels van 1852  – 1981, Paul Hefting

Gratis online postzegelcatalogus

Kijk in onze catalogus voor meer postzegels
Nederland



Nieuwsgierig naar de nieuwste postzegel- en postzegelproducten?

Kijk dan bij Collect Club.

Beoordeel met 1 sterBeoordeel met 2 sterrenBeoordeel met 3 sterrenBeoordeel met 4 sterrenBeoordeel met 5 sterren (1 stemmen, gemiddeld: 4,00 uit 5)
Loading...
PrintSchrijf een reactie

Bate Hylkema schrijft vanaf 1980 artikelen over filatelie en woont in het Friese Beetsterzwaag.

Tags bij dit artikel

    Reacties (1)

    • R.A.Huurman op 24 augustus 2010 om 14:56

      Zegel NVPH 1455 Nederland “100 jaar oranjevrouwen” ontwerp Jolijn van de Wouw. Helaas kan ik nergens de verschillende jaartallen vinden waarop de 4 prachtige foto’s zijn genomen. Mevrouw van de Wouw is helaas in 2001 overleden. Wie kan mij helpen?

    Schrijf een reactie

    (registratie is niet nodig)