31 juli en 1 augustus, de tuinvlindertelling

Omdat dagvlinders snel reageren op milieufactoren en klimaatveranderingen zijn ze een goede graadmeter voor de kwaliteit van ons leefmilieu. Informatie over de soorten en hoeveelheden vlinders in Nederlandse tuinen is dus belangrijk. De Vlinderstichting roept daarom op om in het weekend van 31 juli en 1 augustus mee te doen aan de tuinvlindertelling. Door vlinders in je tuin te tellen ontdek je niet alleen meer over de rijkdom van je eigen tuin, je draagt dan ook bij aan meer kennis over de natuur en je helpt de Vlinderstichting. Over een aantal veel in Nederland hieronder meer.

Atalanta – admiraalvlinder (Vanessa atalanta)

De atalanta werd zowel in 2002 als in 2009 door Azerbeidzjan op een postzegel afgebeeld. Zoals goed op deze zegels te zien is, is de atalanta grotendeels zwart, met een brede roodoranje band op elke vleugel en witte vlekken op de toppen.

Je komt ze tussen april en november vrijwel overal in Nederland tegen. Op plaatsen met veel nectarrijke planten leven ze vaak in grote aantallen. Atalanta’s zijn trekvlinders. Ieder jaar vliegen grote aantallen van deze soort vanuit Zuid-Europa naar Nederland. De vlinders die hier geboren worden trekken in het najaar weer naar het zuiden. Vooral aan de kust worden vaak groepjes trekkenende atalanta’s waargenomen. In Zuid-Europa kan deze vlinder in alle stadia overwinteren. In Nederland sterven de meeste rupsen in de late herfst. Bij de tuinvlindertelling in 2009 eindigde de atalanta op de derde plaats.

Citroenvlinder (Gonepteryx rhamni)

De geel gekleurde citroenvlinders, hierboven afgebeeld op postzegels van Guernsey en Duitsland, vind je verspreid over heel Nederland. De mannetjes doen hun naam eer aan en zijn felgeel gekleurd. De vrouwtjes zijn wat bleker geel tot crèmekleurig. De onderkant van de vleugels is groenachtig van kleur. Citroenvlinders leven op zonnige plaatsen in open bos, langs bosranden en braakliggende percelen, maar ook in parken en tuinen. Ze zijn vooral te vinden op plaatsen waar veel nectarplanten groeien. In 2009 werd de citroenvlinder het meest in Drenthe, Overijssel en Friesland waargenomen.

Dagpauwoog (Inachis io)

Buzin bracht de dagpauwoog in 1993 op prachtige wijze in beeld. Ook op de postzegel van Oostenrijk uit 2005 is het mooie kleurenpalet van de dagpauwoog duidelijk te zien. Het is een onmiskenbare soort met een dieprode kleur en een grote blauwe oogvlek op elke vleugel. De onderkant van de vleugels is zwart. De vlinders voeden zich met nectar van verschillende soorten planten. Jonge rupsen leven in groepen in spinselnesten op de grote brandnetel (Urtica dioica). De volwassen rupsen leven solitair.

Ook deze vlinder komt verspreid over heel Nederland voor. Vooral in ruige graslanden, bloemrijke randen van bos- en heidegebieden, dijken, parken en tuinen. De dagpauwoog overwintert als vlinder op een vochtige plaats in een boom of gebouw en komt in het voorjaar als een van de eersten weer tevoorschijn. In 2009 werd deze vlinder na de distelvlinder het meeste geteld bij de tuinvlindertelling.

Gehakkelde aurelia (Polygonia c-album)

De gehakkelde aurelia werd tot de jaren tachtig van de vorige eeuw weinig waargenomen in het noorden en westen van Nederland. Nu komt de vlinder in heel Nederland voor, vooral in parken, tuinen en open plekken in het bos. De rupsen leven op de bovenkant van bladeren, waar ze niet opvallen omdat ze net een vogelpoepje lijken. De vlinders zelf zijn gemakkelijk te herkennen aan de ‘gehakkelde’ vleugels.

Op de zegel van Iran zit er meer kleurverschil in de vleugels van de vlinder dan in werkelijkheid het geval is. Equatoriaal-Guinea beeldde de gehakkelde aurelia perfect af op zijn postzegel. Overigens zit er aan de onderkant van de vleugel een kleine, opvallende witte C. De vlinder overwintert vlak bij de grond, bijvoorbeeld aan de onderkant van boomwortels, tussen takkenbossen of afgevallen bladeren en in holle bomen.

Op Nederlandse postzegels: overal waarneembaar, bedreigd, uitgestorven

In 1993 bracht Nederland drie postzegels uit met vlinders erop. Op een zegel is het koolwitje afgebeeld. Ik denk dat het hier gaat om het kleine koolwitje. De kleur op de zegel komt volgens mij niet helemaal overeen met de echte kleur. Het koolwitje kan een wat gelige gloed hebben, maar zo geel als op deze postzegel is hij niet. De postzegel vermeldt ‘overal waarneembaar’ en dat is hij nu nog steeds. De vlinder op de tweede zegel hierboven, is de grote vos. Bedreigd en kwetsbaar staat erbij. Helaas staat de grote vos op dit moment op de Rode Lijst en zal waarschijnlijk binnenkort als standvlinder uit Nederland verdwijnen

De vlinder die op de derde postzegel staat is de zilvervlek. Deze soort werd vooral gezien in het Maas- en IJsseldal, maar is sinds 1969 uit Nederland verdwenen. De Rode Lijst van Dagvlinders, waarop bedreigde en verdwenen vlindersoorten staan, groeit gestaag. Hopelijk kan het werk van de Vlinderstichting deze groei een halt toeroepen.

Een ijsbeer op de losse ijsschots, Verenigde Naties Genevè (1997) en een zegel uit 1995 van Groenland.

Ijsbeer, bedreigde diersoort

Door de klimaatverandering worden de ijsmassa’s steeds kleiner. Hierdoor kan de ijsbeer zijn jachtgebied steeds moeilijker bereiken. Bovendien vriest het water later dicht en smelt het ijs vroeger. Hierdoor wordt het jachtseizoen korter. De ijsberen kunnen dus verzwakt raken door voedselgebrek. De stijgende temperatuur van de aarde zorgt er ook voor dat er steeds vaker sneeuwholen instorten. De jonge ijsberen worden hierdoor bedolven onder de sneeuw en overleven dit meestal niet. Zoals op de website van WNF te lezen is, veroorzaken slinkende ijsmassa’s niet alleen op de Noordpool maar ook op de Zuidpool problemen. Het broedseizoen en de planning van de pinguïns komt in het gedrang. Meer informatie en mooie postzegels van pinguïns? Klik hier.

Een knuffelbeer zoals op deze zegel van Noorwegen (1996) of  een gevaarlijk roofdier zoals op de postzegel van Roemenië (2007)?

Kolossale knuffelbeer

Kolossaal ja, knuffelbeer nee. Ze zien er zo schattig uit, zeker een moeder met welpjes. Maar de ijsbeer is levensgevaarlijk voor mensen. Het is een van de weinige diersoorten die mensen als een prooi beschouwt. Een ijsbeer die wanhopig op zoek is naar voedsel zal er niet voor terugdeinzen om een mens te doden. Zeker in de zomer als het ijs smelt en sommige ijsberen naar het vasteland trekken, is er een grote kans dat ze mensen aanvallen. Behalve wanneer je een geweer hebt om ze af te schrikken, zul je niet van deze reusachtige beer kunnen winnen. Hij is niet alleen heel groot en zwaar (tussen de 300 en 600 kilo), hij kan ook heel snel rennen en is slim.

De oudste postzegel met een ijsbeer erop die ik vond, Canada 1953, en de nieuwste van De Verenigde Staten uit 2009.

Voeding en jacht

IJsberen zijn de grootste roofdieren op aarde. Het zijn vooral zeehonden waar ze opjagen. Je kunt het je bijna niet voorstellen, maar hun reukvermogen is zo goed dat ze hun prooi al op 30 kilometer afstand kunnen ruiken. Zelfs door de gaten in het ijs kan een ijsbeer ruiken dat er een zeehond in de buurt is. Hij wacht dan geduldig totdat er door zo’n ademgat een zeehond boven water komt en slaat dan toe. Een andere jachttechniek is dat hij de zeehonden besluipt wanneer ze op het ijs liggen. En hoewel de ijsbeer nogal log aandoet, kan hij een snelheid van 55 kilometer per uur halen wanneer hij achter zijn prooi aan moet. Naast zeehonden eet hij ook kleine knaagdieren, zeevogels en vis en in de zomer soms plantaardig voedsel zoals bessen en grassen.

Een mooie gedetailleerde postzegel uit 2009 (Hongarije) naast een eenvoudige uit 1966 (Bulgarije).

Gedrag

IJsberen leven meestal alleen, maar soms, op plaatsen waar veel voedsel is, in groepen. Ze zijn dan vrij tolerant, maar in de paartijd zijn mannetjes agressief tegen elkaar. De ijsbeer is overdag en ’s nachts actief en zelfs in de winter. Drachtige vrouwtjes houden een winterslaap. De andere ijsberen graven bij slecht weer vaak een tijdelijk hol of drukken zich tegen de grond. Ze worden dan bedekt onder een laag sneeuw, maar de ijsberenvacht is waterafstotend en met een dikke onderhuidse vetlaag houden ze hun lichaamswarmte vast.

Deze postzegel van Rusland (2006) vind ik prachtig en die van Polen uit 1978 erg aandoenlijk.

Voortplanting

De paringstijd is van maart tot juni, maar het embryo komt waarschijnlijk pas tot ontwikkeling in oktober of november. Hierdoor duurt de dracht 200 tot 250 dagen. Een drachtig vrouwtje overwintert in een sneeuwhol dat ze zelf graaft. In dit hol worden de jongen in december of januari geboren. Het zijn er meestal twee. Ze verlaten pas voor het eerst het hol als ze ongeveer drie maanden oud zijn. De mannetjes ijsberen worden gemeden omdat deze de welpjes kunnen doden. Het vrouwtje zorgt alleen voor haar jongen. Ze worden lang gezoogd en zijn pas na 24 tot 28 maanden onafhankelijk. IJsberen kunnen in het wild 32 jaar oud worden en in gevangenschap 42. Zal ijsbeertje Knut deze leeftijd halen?

Knut

Knut werd op 5 december 2006 in een dierentuin in Berlijn geboren en verstoten door zijn moeder. De in 2008 overleden Thomas Dörflein werd de vaste verzorger en opvoeder van het ijsbeertje. Nadat Knut in maart 2007 voor het eerst aan het publiek werd gepresenteerd, ontstond er een enorme mediahype en een golf aan merchandising. Knut heeft notabene een eigen website. Duitsland bracht in 2008 een postzegel uit ter ere van Knut en Azerbeidzjan een jaar eerder zelfs twee.

Lars de kleine ijsbeer

Zelfs Lars de kleine ijsbeer (Little Polar Bear) heeft een eigen postzegel. Zwiterland zette in 2008 dit aandoenlijke ijsbeertje op een postzegel. Lars  is een tekenfilmfiguur ontworpen door een tekenaar met een wel heel toepasselijke naam,  Hans de Beer. Het oorspronkelijke verhaal is al in 25 talen vertaald.  De verhalen van Lars zijn populair. Lars is geen held. In het leven zoekt hij zijn eigen weg. Daarbij mag hij best fouten maken. Niemand verwacht dat hij alles weet. Soms alleen, soms met een vriend beleefd hij allerlei verhalen. Het eerste prentenboek werd in 1987  in Zwiterland gepubliceerd. Daarna volgden er nog veel meer. In 2001 werd er zelfs een film over Lars gemaakt.

Aandacht voor de ijsbeer.

Canada besteedde in 1998 en 2003 ook weer aandacht aan de ijsbeer met deze postzegels. Wat mij betreft kan de aandacht niet vaak genoeg gevestigd worden op bedreigde diersoorten. Misschien een idee voor WNF; een serie persoonlijke postzegels met bedreigde diersoorten.

Op 9 februari 1924 werd de Autonome Socialistische Sovjet Republiek Nachitsjevan opgericht, nadat het op 16 maart 1921 bij de Socialistische Sovjet Republiek Azerbeidzjan was toegevoegd. Tijdens het uiteenvallen van de Sovjetunie ging, op 17 november 1990, de ASSR over in de huidige Autonome Republiek Nachitsjevan.

De republiek hoort nog steeds bij Azerbeidzjan, maar het ligt niet in Azerbeidzjan zelf. Het is een enclave die ligt tussen Armenië en Iran.

Om te vieren dat Nachitsjevan nu 85 jaar Autonoom is, heeft de Azerbeidzjaanse post een velletje uitgegeven met daarin 8 verschillende postzegels en een aanhangsel.

Op de zegels staan gebouwen afgebeeld die zich in Nachitsjevan bevinden. Van links naar rechts en van boven naar beneden zijn dat:

- Mausoleum van Huseyn Javid.
- Heydar Aliyev School.
- Ministerie van Financiën.
- Bibliotheek van de Nachitsjevan Staats Universiteit.
- Conservatorium van de Nachitsjevan Staats Universiteit.
- Centrum voor Physiotherapie.
- Hotel ‘Tebriz’.
- Diagnostisch Medisch Centrum.

Kenmerken
Uitgiftedatum: 7 februari 2009
Frankeerwaarde: 8 zegels van 20 qəpik
Druktechniek: Offset
Tanding: 14¼ : 14
Afmetingen: zegel 28 x 40 mm, velletje 104 x 139 mm
Ontwerper: Khasay Mirzoyev
Oplage: 4000 velletjes