Erg in trek was ook knikkeren. Uit sentimentele overwegingen heb ik nog een pot met knikkers op de logeerkamer staan, je weet nog wel, van die grote met die “kattenogen”.

Een volgens mij totaal vergeten activiteit was het hoepelen, waarvoor we oude wielen van fietsen gebruikten. Daarvoor hadden we zelfs een parkoers uitgezet op een zandvlakte met geulen en hobbels.  Wie zijn hoepel het langst kon laten lopen was de winnaar.

De meisjes hadden andere bezigheden. Touwtjespringen was het meest geliefd. “In spin de boog gaat in, uit spuit de boog gaat uit”. De jongens mochten af en toe ook mee doen, maar dan voornamelijk omdat ze beter konden draaien met het touw.

Op iets latere leeftijd werden de spelen stoerder. Rolschaatsen, wielerwedstrijden.

En natuurlijk voetballen. Heerlijk ravotten in het rulle zand. Vallen deed geen pijn.

En in de herfst was het vliegeren. Toen moesten we onze vlieger nog zelf maken! Je kocht alle onderdelen, houtjes, touw en speciaal vliegerpapier in een bazaar. Met allerlei gekleurd papier kon je prachtige ontwerpen maken, vooral gezichten op de vlieger, een clown, een Dracula, een spin……… We lieten de vliegers gaan op een pas afgemaaid graanveld. Daar kon je lekker lang rennen.

Het geheim van het stabiliseren van de vlieger bleek in de staart te zitten. Een lange staart met een bosje gras aan het uiteinde bleek wonderen te doen. Stond de vlieger mooi stil op de wind,  dan het touw verlengen tot soms wel 50 meter lang. Torenhoog!

Als opgroeiende puber hoeft je moeder je niet meer aan te sporen. Tenminste niet in mijn geval, want ik ging bij de “verkenners”. Tegenwoordig heet dat “scouting”. Ik denk met veel vreugde terug aan die periode. Toen kon je nog vrijelijk kamperen in de natuur (met toestemming van de boer natuurlijk).

Zelf eten koken op een houtvuurtje en heerlijk (zwartgeblakerd) brood bakken boven de as van een kampvuur.
En vooral de trektochten door de Brabantse bossen, de Belgische Kempen en het Duitse Eiffelgebergte staan nog steeds in mijn geheugen gegrift.

Tijden veranderen en buiten spelen wordt een probleem voor de opgroeiende jeugd. Ruimte is schaars. Het “Nationaal Jeugd Fonds Jantje Beton” zet zich in voor kinderen zodat zij vrij buiten kunnen spelen. Alle activiteiten die dit fonds initieert, zelf uitvoert of ondersteunt hebben tot doel het vrije buitenspelen te promoten. En hierbij moet men vooral denken aan het creëren van goede speelruimtes voor kinderen in de volgebouwde betonnen omgeving van de grote steden.

En in de winterperiode? Helaas, veel binnen blijven.  En dan natuurlijk POSTZEGELEN!

Op een bord naast de toegangsdeur van een van de hoektorens van het House of Parliament was aangekondigd, dat er een rondleiding zou plaatsvinden in het House of Commons, het Britse Lagerhuis.

Deze kans moesten we niet voorbij laten gaan. We hebben inderdaad met enkele andere toeristen een aantal zalen, kamers en gangen bezocht. We hebben op de bank gezeten van de premier en gekeken naar de wolzak onder de stoel van de ‘Speaker’. En ook de lessenaar met de twee kisten waar de ellenlange betogen werden gehouden.

Maar in een van de gangen zagen we een postkantoor. Naast een van de loketten stond een kaartenmolen, dus enkele kaarten gekocht en postzegels uit de automaat. Maar toen we de kaarten wilden laten stempelen werd ons gewezen op de brievenbus die verderop stond. Dat was niet de bedoeling! Ik wilde graag een stempelafdruk van dit postkantoor. Dus een nieuwe kaart uit de molen gehaald, beschreven en: als aangetekend poststuk aangeboden.

Dat kostte me wel 52p, maar dat had ik er graag voor over. Zoals gebruikelijk werden twee blauwe strepen op het poststuk geplaatst: een vakje voor de postzegels, een vakje voor de aantekenstrook en eventueel de afzender en een vakje voor de geadresseerde. Omdat de stempelafdruk op de postzegels niet goed overkwam heb ik gevraagd om nóg een afdruk, in het vierde vakje. Dat werd netjes gedaan.

Na afrekening van de 52p kreeg ik ook nog een bewijs van terpostbezorging en na thuiskomst moest ik de kaart op het postkantoor gaan afhalen. Toch een mooi souvenir van onze eerste reis naar Londen. Gaat u ook wel eens naar een postkantoor als u op vakantie bent?

De envelop was een zogenoemd postwaardestuk met een in blauw opgedrukte waarde van 20 cent en een afbeelding van Koningin Wilhelmina in gekroond ovaal, maar via een opdruk gewijzigd in 12½ cent. Deze waren verkrijgbaar vanaf 15 april 1930. Alleen het vreemde is, dat deze envelop zonder opdruk van 12½ cent niet verkrijgbaar is geweest! Dit is te herkennen aan de bedrukking van de binnenzijde. De ‘gewone’ enveloppen waren bedrukt met type A en deze envelop met type B.

Daarnaast een opgeplakte postzegel, ook van 20 cent en voorzien van een opdruk, eveneens van 12½ cent. De opdrukzegel was uitgegeven in 1930 en had een oplage van 27 miljoen stuks. Niks bijzonders dus.

Van de serie postzegels Jeugdzorg, uitgegeven vanaf 1 december 1930, was een exemplaar opgeplakt van 5 cent. Van deze zegel zijn slechts 172.182 stuks verkocht. Dus al iets meer bijzonder.

Als vierde zegel was een cijferzegel opgeplakt van 2½ cent, uitgegeven in 1922. Hiervan moeten miljoenen stuks gedrukt zijn.

De vier waarden bij elkaar opgeteld bedroeg totaal 32½ cent. Maar is dit wel juist? Zou kunnen, want er is ook een expresstrookje geplakt. Het tarief voor een brief naar het buitenland bedroeg 12½ cent, dus was de opdruk op de envelop zelf voldoende. Maar het expresse recht was 25 cent, dus 37½ cent bij elkaar! Dit klopte dus niet.

De geadresseerde was de heer P.W. Broekman te Amsterdam. Doorgewinterde verzamelaars van poststukken kennen de naam van de heer P.W. Broekman als maker van vele honderden ‘bijzondere’ enveloppen en kaarten. Maar het adres was doorgehaald en daaronder was geschreven: per adres M.G. de Bie, Batavia. Dus de envelop was NIET naar Amsterdam gezonden (dan had er toch een afdruk van een aankomststempel op moeten staan en een vertrekstempel bij terugzending uit Amsterdam naar Batavia).

En er zijn VIER dezelfde afdrukken van het dagtekeningstempel van Batavia aangebracht, met de datum 30 december 1930. Gestempeld tussen 11 en 12 uur voormiddag.

Maar wat doen die twee portzegels op de envelop? Een van 2½ cent, al verkrijgbaar vanaf 1914, en een van 37½ cent. In de catalogus is vermeld, dat deze laatste portzegel in 1931 werd uitgegeven! Hoe kan dat dan? En waarom die 40 cent port?

Het raadsel wordt nog groter als de achterzijde van de envelop wordt bekeken. Voorzien van twee stempelafdrukken, een van het Gouvernements Hoofdmagazijn Batavia Post- Telegraaf & Telefoondienst. Daaronder M.G. de Bie…..

Wie lost het raadsel van de portzegels op deze envelop op?

Grenzeloos Nederland – Suriname bestaat uit drie velletjes die elk een aspect van de historische banden met Nederland uitbeelden. De uitgave omvat daarmee zes unieke postzegels. De twee postzegels die aansluiten op het speciale extra deel van de velrand beelden steeds het thema uit van het velletje. Op het extra deel van de velrand is ook veel plaats ingeruimd voor het thema. Alle postzegels hebben de nieuwe frankeeraanduiding en zijn bestemd voor post met wereldwijde bestemmingen.

Grenzeloos Nederland wordt uitgegeven naast de serie Mooi Nederland. Deze al langer bestaande en enthousiast ontvangen serie brengt interessante Nederlandse plaatsen voor het voetlicht. Grenzeloos Nederland voert het thema tot over de grenzen en geeft een nieuwe visie op bekende en minder bekende historische banden met telkens weer een ander land. Daarmee maken de postzegels verrassende wetenswaardigheden zichtbaar over deze landen én over Nederland.

Ariënne Boelens ontwierp de drie postzegelvellen Grenzeloos Nederland – Suriname. Ze was ook verantwoordelijk voor de eerdere postzegels in de serie, over Brazilië en de Antillen. Het lettertype en de kleur van de titel en de teksten op het Surinaamse vel zijn dan ook identiek aan de eerdere postzegelvellen. Daarmee blijven de vormtaal en eenheid van de serie behouden.

Toch kostte dit postzegelvel haar meer moeite, geeft ze toe. “Ik heb gezocht naar interessante culturele aspecten die beide landen met elkaar verbinden. Je zou denken dat Suriname en Nederland op dat punt veel overlap hebben. Maar niets is minder waar. Suriname is een multicultureel land. De Nederlandse invloed is slechts een van vele in die mix van culturen, en beslaat voor een aanzienlijk deel de koloniale periode, terwijl ik juist dat element minder wilde benadrukken. Ik heb veel onderwerpen in mijn hoofd de revue laten passeren en vervolgens weer verworpen, ik heb veel Surinamers en Nederlanders gesproken, kortom: het was een lastige opgave. Maar ook een uitdagende.”

Agricultuur

In het eerste postzegelvel komt de geschiedenis van Suriname op diverse plaatsen terug. De achtergrond toont hout, diverse soorten vruchten, gekleurde vogelveren, groente én zure augurkjes en uitjes. De Surinamers namen de gewoonte van het in zuur bewaren namelijk over van de Nederlanders.

De Surinaamse producten op het postzegelvel gaan naadloos over in de eerste twee postzegels. Boelens: “In de zeventiende eeuw raakten veel Europese landen zeer geïnteresseerd in Suriname. Het verhaal ging dat in het land zeer veel goud in de grond zat. Maar het lukte de kolonisten niet om het te vinden, en velen van hen verlieten het land weer. De Nederlanders bleven en zagen wél handel, bijvoorbeeld in de bovengenoemde goederen en in tabak, cacao en orleaan, een rode vrucht waarvan de kleurstof voor veel doelen kon worden gebruikt.”

Streekdracht

Het tweede postzegelvel toont klederdrachten uit Suriname en Nederland. “Ik vond de kotomisi, de enorme Creoolse jurk met opvulling, fascinerend”, vervolgt Boelens. “Er bestaan verschillende theorieën over de herkomst van deze jurken. De meest plausibele verklaring is dat ze uit de slaventijd stammen en dat slavinnen ze droegen om zich onaantrekkelijk te maken voor de avances van de plantage-eigenaar. Dat zou dan een parallel opleveren met de Nederlandse klederdracht, die vaak ook heel verhullend en vroom is.

Daarnaast heb ik op de postzegels de hoofddeksels extra afgebeeld. Zoals de angisa, de Surinaamse hoofddoek. De patronen en vouwwijze van een angisa bevatten boodschappen. Ze staan bijvoorbeeld symbool voor een politieke uiting, een gebeurtenis in de familie of een sociale status.”

Architectuur

Het derde postzegelvel concentreert zich op de architectuur. Vooral houten huizen hebben een lange geschiedenis in Suriname, vertelt Boelens. “Veel van die panden zijn bewaard gebleven. Ik wilde graag deze houten bouwstijl benadrukken, omdat die veel meer kenmerkend is voor Suriname dan de koloniale baksteenarchitectuur. Tegelijkertijd zijn Europese invloeden wel degelijk aanwezig. Je ziet ze onder meer in de gietijzeren ornamenten, die ik op de postzegels naar voren heb gehaald als een lamp en een trapleuning. Dergelijke bouwdetails werden namelijk vaak in Nederland besteld. De bewoners plaatsten ze uiteraard bij hun huis, maar niet als vaste onderdelen. Sterker nog: ze namen de ornamenten meestal met zich mee als ze gingen verhuizen.”

Ariënne Boelens heeft diverse postprojecten op haar naam staan. Ze ontwierp niet alleen de eerdere postzegels uit de serie Grenzeloos Nederland, maar bijvoorbeeld ook de postzegel Weken van de Kaart en het boek Kunst per post. Volgens haar is het maken van een postzegel ‘een snoepje voor de ontwerper’. Overigens heeft ze ook een familieband met ‘post’: haar vader werkte zijn hele leven gewerkt voor de PTT, de voorloper van TNT Post. Ariënne Boelens woont en werkt in Rotterdam. Zij is opgeleid als grafisch ontwerper aan de Willem de Kooning Academie in Rotterdam, en was van 1996 tot 1999 medeoprichter en lid van het ontwerperscollectief Flink. Sinds 1999 is ze zelfstandig ontwerper en werkt voor de culturele sector, de kunstwereld, musea, bedrijven en overheden. Zo werkt ze samen met kunstenaars als Jeroen Allart, Wapke Feenstra, Frank de Bruijn en Jeanne van Heeswijk.
Onlangs ontwierp ze de tentoonstelling De wereld van Carsten Höller voor het Museum Boijmans van Beuningen en Darwinkast en De gelukkige klas, twee tentoonstellingen van het Nationaal Onderwijsmuseum. Daarnaast deed ze projecten voor Witte de With (centrum voor hedendaagse kunst), de Centra Beeldende Kunst in Rotterdam en Delft, het Architectuurcentrum Aorta, MuseumgoudA en het Instituut Collectie Nederland. Ook ontwierp ze websites, zoals Myvillages.org en de kunstsite van het stadsdeel Westerpark.

De postzegel is, zolang de voorraad strekt, verkrijgbaar bij de Collect Club in Groningen, via de Onlinewinkel op www.tntpost.nl/collectclub en bij de reguliere verkooppunten. De geldigheid van de postzegel voor de frankering is onbepaald.

Vanaf 1 juli 2010 staat er geen euroaanduiding op de postzegels meer maar een cijfer. Op deze postzegels staat een 1 en ze zijn bedoeld voor wereldwijde bestemmingen.

Technische gegevens:

Uitgiftedatum: 17 augustus 2010
Zegelformaat: 36 x 25 mm
Tanding: 14 ½ : 14 ½
Papier: normaal met fosforopdruk
Gomming: synthetisch
Druktechniek: offset
Drukkerij: Joh. Enschedé Security Print, Haarlem
Drukkleuren postzegel: geel, magenta, cyaan en zwart
Oplaag: 350.000 velletjes
Artikelnummer: 301262
Soort zegels: 3 velletjes met op alle velletjes dezelfde 6 verschillende postzegels

Copyrightvermeldingen:
© vogelveren: Ask A Biologist, Arizona State University School of Life Sciences
© klederdracht Hindeloopen, Nationale Beeldbank/Klara Schreuder
© klederdracht Suriname: Hollandse Hoogte, Amsterdam
© Surinaamse angisa: Getty Images, Amstetrdam
© Architectuur en bouwcultuur in Suriname, KIT, Amsterdam
© gebouw Coronie: Klaaas-Douwe B. Dijkstra, Leiden
© detail trapleuning: Architectuur en bouwcultuur in Suriname, KIT, Amsterdam
© De Waag: www.cityofparamaribo.nl
© Sluis: Hollandse Hoogte, Amstetrdam
© Kruithuis: Architectuur en bouwcultuur in Suriname, KIT, Amsterdam

1938 prinses Beatrix als baby (nvph 2233): Beatrix is 0 jaar

De trotse ouders prinses Juliana (met opgestoken haar) en prins Bernhard op een gedateerde zwart-wit foto.

1943 prinsessen Beatrix en Irene op de schommel (nvph 2234): Beatrix is 5 jaar

Op een ongedwongen foto staan Beatrix met haar zus tijdens het spel op schommels in Canada (algemeen menselijke activiteit).

1946 prinses Beatrix (nvph 458/59): Beatrix is 8 jaar

De levendig kijkende prinses met springend haar is frontaal op de postzegel geplaatst. Er ontstaat daardoor meteen een aansprekend persoonlijk kontact met haar. Zie voor meer informatie mijn bijdrage van 23 mei 2010.

1951 prinses Beatrix met paard (nvph 2235): Beatrix is 13 jaar

Prinses Beatrix in de hobby-rol als paardenliefhebster (ook een algemeen menselijke activiteit).

1964 prinses Beatrix in de bibliotheek (nvph 2236): Beatrix is 26 jaar

Op een eigentijdse kleurenfoto (waarmee de toekomstige taakvoorbereiding wordt verbeeld) staat de prinses al bladerend in een boek in een bibliotheek.

1965 de verloving van prinses Beatrix en prins Claus (nvph 2237): Beatrix is 27 jaar

Op deze verlovingsfoto staat het intermenselijke kontact centraal door het ooglijk contact tussen beide geliefden aan weerskanten  van een tafel. “De zwart-wit foto accentueert (zonder van de hoofdzaak afleidende kleuren) de aandacht voor elkaar”, aldus ontwerper Wouter van Eyck.

1966 25-jarige huwelijksfeest (nvph 1466) Beatrix is 28 jaar

Prinses Beatrix en prins Claus op het balkon van het Paleis op de Dam als specifiek startmoment van het 25-jarige huwelijksleven van het koninklijke paar.

1967 prinses Beatrix en prins Claus met de pas geboren Willem-Alexander (nvph 2238): Beatrix is 29 jaar

Pril geluk van het prinselijke paar bij de eerste gezinsuitbreiding. Niet alleen staat het intermenselijke kontact op deze foto centraal, maar ook een grote hobby van de prins, namelijk fotograferen.

1975 het complete gezin van Beatrix en Claus (nvph 2239): Beatrix is 37 jaar

Het jonge gezinsleven van het prinselijk paar (aan de waterkant in een weiland) vraagt op deze foto de aandacht.

1980 Inhuldigingspostzegel (nvph 1200): Beatrix is 42 jaar

Een ongedwongen, informeel en persoonlijk portret van prinses Beatrix, gefotografeerd door prins Claus in de tuin van kasteel Drakesteyn op haar 41e verjaardag op 31 januari 1979. Op de achtergrond de Nieuwe kerk in Amsterdam. Sinds 1814 hebben alle inhuldigingsplechtigheden van Nederlandse vorsten daar plaatsgevonden.

1980 inhuldigingsplechtigheid van koningin Beatrix (nvph 2342a): Beatrix is 42 jaar

De koningin zweert bij haar inhuldiging als koningin in de Nieuwe Kerk in Amsterdam trouw aan de wet als staatsrechtelijk hoogtepunt. Het is een onderdanig fotoportret van de koningin.

1980 inhuldiging van koningin Beatrix (nvph 1537): Beatrix is 42 jaar

De start van de regeringsperiode valt treffend en raak te karakteriseren met een afbeelding van de inhuldiging van Beatrix tot koningin in Amsterdam. Deze afbeelding is in grijzige tinten uitgevoerd. Hiermee wil ontwerpster Joke Ziegelaar aangeven dat het koningschap nog niet is ‘ingekleurd’.

1990 Honderd jaar Oranje-vrouwen op de troon (nvph 1455): Beatrix is 52 jaar

De vier koninginnen zijn ook in vierkantjes terechtgekomen, die alle ombiest zijn door een rood-wit-blauw kader. Op de foto’s staan de koninginnen “charmant, vrouwelijk en niet statig”, aldus ontwerpster Jolijn van de Wouw. “De drie niet meer regerende vorstinnen heb ik uit het beeld laten kijken in tegenstelling tot koningin Beatrix, die frontaal is afgebeeld. Het oranje kroontje met jaartallen geeft de regeerperiodes aan, terwijl de gouden handtekeningen het zeggingschap van de koninginnen uitdrukken. ”

1991 uitspreken van de troonrede (nvph 2342b): Beatrix is 53 jaar

De koningin introduceert tijdens de troonrede de regeringsplannen voor 1991 in de Ridderzaal in Den Haag. Het is een ernstig fotoportret van de koningin.

1991 25-jarig huwelijksfeest (nvph 1467): Beatrix is 53 jaar

De foto van het paardrijdend koninklijke paar op het landgoed het Oude Loo is een verbeelding van een meer gewoon, alledaags moment (genieten van een hobby in de privésfeer) in hun 25-jarig huwelijksleven.

1992 12½-regeringsjubileum van koningin Beatrix (nvph 1537): Beatrix is 54 jaar

Een hoogtepunt uit het openbare leven van de koningin is zonder meer een foto van de viering van Koninginnedag. Deze actuele foto met allerlei kleuren, tinten en nuances is tijdens de viering van Koninginnedag in Rotterdam in 1992 genomen. De kleurige afbeelding verbeeldt niet alleen de rijk geschakeerde invulling van het koningschap door Beatrix in de afgelopen jaren, maar geeft door de zelfverzekerde tred van de koningin ook invulling en richting aan het koningschap in de toekomst.

1998 koningin Beatrix en prins Claus op de dansvloer (nvph 2240): Beatrix is 60 jaar

Temidden van anderen dansen prins en prinses. Links op de achtergrond zijn prinses Margriet, prinses Juliana en prins Maurits (zoon van Margriet) te herkennen. “Een unieke afbeelding van drie generaties van de koninklijke familie op een postzegel”, volgens ontwerper Van Eyck.

1999 koningin als gastvrouw (nvph 2342c): Beatrix is 61 jaar

Een persoonlijk onder onsje met Nelson Madela tijdens het staatsbezoek. Een innemend en opgewekt fotoportret van de koningin.

1999 koningin tijdens een staatsbezoek aan Antillen en Aruba (nvph 2342d): Beatrix is 61 jaar

Een aandachtig, bezorgd en betrokken fotoportret van de koningin na de verwoestingen van de orkaan Lennie op de eilanden.

1999 koningin Beatrix en prins Claus met hun volwassen zonen (nvph 2241): Beatrix is 61 jaar

Koningin Beatrix en prins Claus met  drie zonen : prins Willem-Alexander (27 april 1967), prins Johan Friso (25 september 19680) en ps Constantijn (11 oktober 1969). “Het koninklijk paar met volwassen zonen loopt niet alleen de fotograaf, maar ook de toekomst tegemoet.”

2000 koningin Beatrix in het Stedelijk Museum (nvph 2242): Beatrix is 62 jaar

De koningin als kunstkenner en gastconservator van het Stedelijk Museum in Amsterdam vraagt zich af bij de inrichting van háár tentoonstelling ‘De Voorstelling’ (een breed overzicht van de naoorlogse Nederlandse  schilder- en beeldhouwkunst uit het bezit van het Stedelijk): “Waar zal ik het driedimensionale werk van Suzan Drummen (zonder titel [1990], 200 x 150 cm, zwarte balletjes van verschillend formaat) een plaatsje geven?”

De kunstwerken, die alle door de koningin zijn geselecteerd voor deze expositie, staan nog op de vloer, waar deze postzegelafbeelding een deel van is. Op deze grote foto staat museumdirecteur Rudi Fuchs de koningin bij bij de inrichting van deze tentoonstelling.

2004 toespraak in het Europees Parlement (nvph 2342e): Beatrix is 66 jaar

Een open en vriendelijk portret van de koningin tijdens de speech.

Schrijver Simon Vestdijk

De schrijver Simon Vestdijk (1898 – 1971) schrijft naast romans ook korte verhalen, waarin een wisseling van werkelijkheid en onwerkelijkheid valt te bespeuren. De schrijver-dichter hangt een spiritueel-magische werkelijkheid aan door een zichtbare aardse realiteit en een bovenaardse niet waarneembare werkelijkheid met elkaar te combineren tot een onwerkelijke realiteit (echter in de geest van de schrijver én verwoordt in Fantoche). Zie daarvoor het tekstgedeelte van de Simon Vestdijk-postzegel (nvph 1771).

Schilder René Magritte

Een onverwachte aanvulling komt in de schilderkunst ook voor. Hierbij denk ik aan de Belgische schilder René Magritte (1898 – 1967). Hij weet als fijnschilder én aanhanger van een stroming in de schilderkunst, namelijk het ‘surrealisme’ en/of ‘magisch realisme’, op zijn schilderijen een realiteit te schilderen die tegelijk werkelijk en ook onwerkelijk overkomt. Het mogelijke wordt er onmogelijk en het onmogelijke wordt er mogelijk.

Samenspel 1: tekst (literatuur) – beeld (schilderkunst)

In 1998 was het honderd jaar geleden dat Simon Vestdijk was geboren. Ter gelegenheid daarvan is een herdenkingspostzegel uitgegeven met daarop een portret van Vestdijk en de tekst van de eerste bladzijde van het essay

‘Fantoche’. Volgens Vestdijk-kenners bevat dit korte verhaal, afkomstig van het op een na kortste verhaal van tien uit de bundel ‘De fantasia en andere verhalen’, de meest spiritueel-magische kenmerken van zijn schrijverstalent.

Maximumkaart

In die tijd is een maximumkaart aangemaakt, waarop een schilderij van de magisch-(sur)realistische schilder René Magritte staat. Dit werk, ‘Een man van orde’, lijkt het korte verhaal ‘Fantoche’ te ondersteunen. Schrijver Vestdijk en schilder Magritte zijn leeftijdsgenoten. Ze zijn beiden in hetzelfde jaar 1898 geboren.

Eerste bladzijde essay Fantoche

De tekst van de eerste bladzijde (gereproduceerd op de Vestdijk-postzegel en met een vergrootglas voor een groot deel leesbaar) luidt:

“Fantoche

Nooit had ik geweten, waarom de donkere sparrenlaan mij zo beklemde. Voor een landschap moeten eigen wetten van vreugde en droefheid gelden, want denk ik mij de laan een ogenblik los van haar omgeving, dan onderscheidt zij zich in geen enkel opzicht van de eerste de beste oprijlaan, – gewezen oprijlaan dan nog – met geen hek of pilaren meer om van vroegere grootheid te getuigen. Zo oud was het kasteel ook niet. Het duurde vrij lang , voor ik tot de ontdekking kwam, dat het de laatste jaren als sanatorium werd gebruikt. Maar toen had zich het seigneurale beeld in mij reeds vastgezet: het huis op zijn met hoge naaldbomen bekroonde heuveltop, trots en wit van binnen de zwarte vakken van de buxushagen, – vervolgens, aan weerskanten van de oprijwegen, , die het golvende grasveld omvatten, de idylle van linden en laag hout en naar blauwe vergezichten voerende zijpaden, kronkelend tussen hei en berken van de ene vermolmde bank naar de andere, – en tenslotte, van het verenigingspunt der oprijwegen af, waar een oude, eens gele slagboom nauwelijks de doorgang versperde, die sparrenlaan, in al haar raadselachtige somberheid.

Overgang van dag naar nacht met een wolkenhemel bij klaar lichte dag. De gelijktijdigheid van dag en nacht belet geen van beide om duidelijk aanwezig te zijn.

Bij het kasteel had ik zelden iemand ontmoet; van dag tot dag waagde ik mij er dichter bij, en op een late middag met zachte regen ontdekte ik ze, de zieken. Vlak bij het huis vormden de buxushagen met struik en boomgroepen een besluiteloze wirwar, waaruit men zich alleen bevrijden kon door zo onbescheiden te zijn als in vroeger jaren door eigenaar of huisknecht nooit zou zijn geduld. Ter vermijding van het knerpen van het grind op een grasrand voortsluipend, had ik na een aantal passen het witte vierkant van een zijgevel voor mij. Daar hoorde ik het gekuch. Zoals bij andere kastelen vogelstemmen, zo hadden mij hier mensenkelen naderbij gelokt. Ik overzag zes ramen, en achter elk dezer ramen lag een man of een vrouw te lezen of te sluimeren; ik zag hun gezichten, hun nachtgoed, hun plaids, en een gedeelte van de kamers, die alle op dezelfde wijze waren ingericht, met delfde platen op het lichte behang en dezelfde nikkelen bedden. Het leek op een groot poppenhuis, waarvan een wand was weggenomen, zoals men wel in een museum aantreft.”

Samenspel 2: ‘Fantoche’ – ‘Een man van orde’

Tussen de tekst van Simon Vestdijk en het schilderij van René Magritte zijn opvallende [beeld]overeenkomsten aan te wijzen:

1. een donkere sparrenlaan,
2. het donkere groen van dennen en sparren dat al zwart lijkt,
3. een gewezen oprijlaan met geen hek of pilaren meer om van vroegere grootheid te getuigen,
4. een in het zwart geklede man,
5. een zwarte hoed beschaduwde gezicht.

Korte inhoud essay Fantoche

Een korte inhoud van het essay Fantoche: In een doolhof van een kasteeltuin loopt de schrijver op een donkere avond ‘evenwijdig’ – twee buxushagen verder – op met een hoed dragende persoon. Het lichaam komt voor de helft boven het groen uit. Aan het begin van de oprijlaan en het einde van het doolhofheg blijkt de persoon niet meer aanwezig te zijn. Hij is spoorloos verdwenen: “Geruime tijd stond ik besluiteloos . . .!”

Beeldinformatief/-illustratief document

Tracht schilder Magritte het (on)bestaande verschijnen en verdwijnen, de (on)waarschijnlijke aan- en afwezigheid van de man met de hoed (aan het einde van het doolhof en bij het begin van de oprijlaan) zichtbaar te maken? Hoe het ook zij tussen het in de tekst verbeelde en het op het schilderij afgebeelde is niet geheel juist. Er kan onmogelijk een visuele overeenkomst bestaan tussen tekst en afbeelding. Zie het daarom als een ‘omzetten in’ of een ‘vertaling van’. Het werkt beeld-informatief verruimend als een beeld-illustratief document.

Een René Magritte op Nederlandse postzegel!

Op de herinneringsblok-postzegel ‘125 jaar Vereniging Rembrandt’ (nvph 2578) staat geheel rechtsboven een deel van het schilderij ‘Le modele rouge III’ (wellicht ook bekend onder ‘Le modele rouge’) van René Magritte, dat in 1979 door de Vereniging voor 2.400.000 gulden is gekocht.

Met een ongewoon scherpe waarneming schildert Magritte twee blote voeten die in schoenen overgaan. De ‘voet-met-schoen’ staat vervreemdend voor een houten schutting met nervatuur op de planken. Daarmee maakt de schilder het ‘mysterie’ van gewone dingen zichtbaar. Een klein deel van dit schilderij staat op de postzegel.

Een René Magritte op Franse postzegel!

Ook het raadselachtige schilderij ‘Le retour’ van René Magritte is op een Franse postzegel verschenen, waarop een ‘halfbewolkte’ vogel zweeft in de duisternis van de nacht boven haar nest met drie witte eieren en boven het verre bos, dat donker en rustig lijkt. Dit werk toont tegelijkertijd de tegenstelling dag en nacht, dat de kijker vastpint in een onbestemd dromerig moment.

Tentoonstelling ‘Beeld verplaatst’

In Museum Meermanno/Huis van het boek in Den Haag is tot en met 30 mei de tentoonstelling ‘Beeld verplaatst’ te bewonderen. Onder anderen gedichten van Zwagerman (van de Boekenweekpostzegel) vergezellen beeldend werk van kunstenaars als Rob Scholte en Rineke Dijkstra. Dus ook een ‘samenwerkingsverband’ van schrijver – schilder (beeldend kunstenaar) of schilder (beeldend kunstenaar) – schrijver overeenkomend met die van Magritte en Vestdijk.

We gaan even terug in de tijd en duiken in de geschiedenis van de Poolse perronpost. Deze service werd op 15 juni 1934 voor een proefperiode van zes maanden op 24 spoorwegknooppunten ingericht. De perronpost werd zo’n succes dat zij niet alleen de proefperiode overleefde, maar daarna ook aanzienlijk werd uitgebreid. Met het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog verdween de perronpost. Kort na de oorlog werd de perronpost echter weer opgepakt en werd er ook een aantal nieuwe perronposten ingericht. Ergens in de 50-er jaren werd de perronpost beëindigd.

Een Poolse perronpostbeambte liep rond met een kastje van triplex, dat hij aan riemen over zijn schouders kon dragen. Een exemplaar bevindt zich in het Muzeum Poczty i Telekomunikacji (Museum voor Post en Telecommunicatie) in Wroclaw. Een perronbeambte verkocht postzegels, briefkaarten, postpapier en enveloppen. Hij had ook pennen en inkt bij zich, zodat kaarten eventueel meteen geschreven konden worden. Het kistje diende dan gemakshalve als lessenaar. Kaarten waren vaak van tevoren voorzien van het stempel ‘Poczta peronova’.

Het gebruik was meestal dat de perronpostbeambte een klaptafeltje op het perron zette en dan daarachter plaatsnam. Alleen als er twee treinen tegelijk op het station stonden – en het dus moeilijk was om van het ene perron naar het andere te komen – liep de postbeambte met zijn kistje langs de hele trein om de passagiers zijn postale diensten aan te bieden.

De ontdekking van deze kaart betekent dat de heer Welvaart nu een tweede zeldzaam exemplaar in zijn bezit heeft. Zijn eerste kaart was eveneens een vooroorlogs exemplaar en werd op 26 november 1935 verstuurd van Bialystok naar Zaandam. Deze kaart is afgebeeld in de bundel artikelen ‘Op het spoor van Oost-Europa’ die in 1992 verscheen ter gelegenheid van het tienjarig bestaan van de Vereniging Filatelistische Contactgroep Oost-Europa (zie artikel ‘Poolse postgeschiedenis vanaf 1900′ van A. Welvaart). Die uitgave hebben we trouwens ook als bron gebruikt voor dit artikel.

Wil je meer lezen over Hertogpost, kijk dan hier.

De heer Van Dooren uit het Brabantse Geffen stootte, al zoekend in een verzameling oude kaarten, bij toeval op twee Poolse kaarten. Tot zijn verbazing zag hij dat het ging om ansichtkaarten die begin september 1939, dus enkele dagen na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, verstuurd zijn.

Dhr. Van Dooren bestudeert zijn bijzondere vondst

De eerste kaart werd op  op 5 september 1939 afgestempeld en verzonden vanuit het Poolse Chodorow naar Biel in Zwitserland.

We hebben het over een historische periode in onze geschiedenis. De Duitse troepen waren namelijk vijf dagen eerder, op 1 september 1939, Polen binnengevallen. Tegen die achtergrond is het opmerkelijk dat er in de tekst op deze kaart niet over de oorlogssituatie wordt gesproken.

De tweede kaart is enkele dagen eerder, op 2 september 1939, van Kielce naar Proszowice (allebei in Polen) verstuurd.

Op deze postkaart wel een uniek censuurstempel (het driehoekje in het midden van de kaart), een stempel dat slechts gedurende korte tijd gehanteerd is.

Ook in de tekst op op deze kaart wordt met geen woord gerept over de net uitgebroken oorlog.

Het censuurstempel

De tweede kaart zet bovendien de eerste kaart in een ander perspectief. De kaart met het poststempel van 2 september van het censuurstempel (zie afbeelding) voorzien. Logisch, omdat de censuur al op 28 augustus 1939, enkele dagen voor het uitbreken van de oorlog, was ingegaan. Maar de andere kaart is op 5 september gestempeld en niet van het censuurstempel voorzien.

Een historische vondst waar menig verzamelaar jaloers op zal zijn. Maar ook een vondst die vragen oproept. De brandende vraag is natuurlijk waarom de ene kaart wel en de andere niet gecensureerd is. Is er iemand die licht op deze zaak kan werpen? Of andere waardevolle informatie over deze periode heeft? Antwoorden, aanvullingen en andere reacties zijn van harte welkom!

Heb je zelf ook ooit zo’n bijzondere vondst gedaan dan is je verhaal hier van harte welkom!

Wil je meer lezen over Hertogpost, kijk dan hier.

Het Leidse stadswapen zien we in het stempel van de frankeermachine die gebruikt werd door de gemeente Leiden. De spreuk is afkomstig uit de eerste jaren van de 80-jarige oorlog toen zij als randschrift diende voor het noodgeld.

De sleutels symboliseren de beschermheilige van de stad, Sint Pieter.
Op 27 juni 1121 werd de Pieterskerk, oorspronkelijke naam: Sint Pieterskerk, door de Utrechtse bisschop Godebald gewijd aan de apostel Petrus, de heilige met de sleutels. Na de wijding van de Sint Pieterskerk werd de apostel Petrus niet alleen de patroon van de kerkelijke, maar ook van de burgerlijke samenleving. Daarom droeg het stadszegel oorspronkelijk ook de beeltenis van de apostel Petrus.

Het wapen van de stad Leiden veranderde vele malen, vooral sinds het begin van de Franse overheersing.

Vanaf 1950 wordt een wapen gevoerd, dat is omschreven als: “het schild gehouden door een rode leeuw, in de rechter voorklauw een ontbloot zilveren zwaard met gouden gevest opgeheven houdend, het geheel op een vestingwal van steen, waarin in zwarte letters de oude wapenspreuk “Haec libertatis ergo”.

De gekruiste Leidse sleutels vinden we ook terug in het 1e dag-stempel 3 October 1950.

Het werd door de P.T.T. aangebracht op de FDC bij de uitgifte van twee postzegels ter herdenking van het 375-jarig bestaan van de Leidse Universiteit

“Haec libertatis ergo” heette ook een gedicht van Joost van den Vondel. In dit gedicht kreet hij de Leidse burgemeester Jacob van Brouchoven uit voor: “…. een burgemeester soo boos als onbeschaemt”.

Van Brouchoven was namelijk een der rechters die in 1619 het doodvonnis uitsprak over Johan van Oldenbarnevelt.

In Leiden kunt u aan de Papengracht nog het mooi gelegen Brouchovenhof vinden, dat in 1640 is gesticht door burgemeester Jacob van Brouchoven.

Hierbij alvast één voorproefje met enige achtergrondinformatie in woord en beeld. Naderhand komt een vervolgartikel met afbeeldingen en achtergrondinformatie.

Na de bevrijding in 1945 bezat de koninklijke familie een grote populariteit bij de bevolking. Het bleek in 1945 niet mogelijk te zijn meteen de drie prinsessen op kinderpostzegels af te beelden. De voorbereidingen van de kinderzegels 1945 met het kinderkopje van ontwerper Fernhout waren al (te) ver gevorderd. Vandaar dat PTT Post een extra kinderzegelserie toezegde voor 31 augustus1946 (Wilhelmina’s verjaardag/koninginnedag). De bijslaggelden van deze emissie waren voor de kinderbescherming én de tbc-bestrijding bestemd.

De 8-jarige, levendig kijkende Beatrix met springend haar kijkt je rechtstreeks aan, waardoor er meteen een persoonlijk kontact ontstaat. Levendigheid is ook door de speelse krullen in de naam van prinses aanwezig in tegenstelling tot de zakelijke notatie van de landsnaam. De prinses is in tegenstelling tot de zomerzegelportretten met ernstig kijkende wetenschappers en kunstenaars uit de periode 1935 – 1947 niet representatief en monumentaal opgevoerd.

Aan dit definitieve ontwerp is o.a. een raak en levendig getroffen potloodtekening naar het leven getekend in tere overgangstinten vooraf gegaan. Links en rechts zijn de storende donkere vlekken van het eindontwerp nog niet aanwezig.

Een andere voorontwerp komt door de strenge lijnvoering in het gezicht meer afstandelijk en zakelijk over. Het definitieve ontwerp is tegengesteld aan deze afbeelding. Minder ruimtelijke nuances in het gezicht en meer in het haar.