Natuurlijk kun je winst maken met postzegels. Er is in ons land immers een aantal postzegelhandelaars, velen met eigen winkel. Zolang die er zijn,  weet je zeker dat postzegelhandel winstgevend mogelijk is. Hoe doen ze dat dan? Wel, ik denk door ‘en gros’ in te kopen (een hele verzameling in één koop) en dan ‘en detail’  te verkopen: per stuk of per serie.

‘En gros’ en ‘en detail’

En hoe doet de klagende filatelist het? Precies omgekeerd. Hij/zij koopt ‘en detail’ in, jaar in jaar uit zegeltje na zegeltje, serie na serie. En eens wordt het postzegels verzamelen beëindigd. Bijvoorbeeld omdat de filatelist is overleden. Wat gebeurt: de verzameling wordt ‘en gros’, dus in haar geheel in één keer verkocht. Lijkt me logisch dat de opbrengst een schijntje is vergeleken met wat er tijdens vele jaren is geïnvesteerd.

De kudde: nieuwtjes, FDC’s, thema’s

De opbrengst is vaak ook een schijntje denk ik, omdat de doorsnee verzamelaar de kudde volgt en zo de verkeerde postzegels spaart. Verkeerd met het oog op waardevastheid. Bijvoorbeeld Nederland postfris van na 1945, of 1960. Fout, fout. De oudere postzegels vindt hij/zij veel te duur, zodoende. Wel, met Nederlandse naoorlogse postfrisse postzegels kan men grachten dempen, het aanbod is enorm. De meeste handelaars geven er dus niets voor, of een heel dun prijsje om de klant te vriend te houden. Postzegels uit dubbeltjesboeken hebben in de handel evenmin waarde, incomplete series idem. En als klap op de vuurpijl: gezien de ervaring, kan men (op een paar nummers na) op FDC’s en maximumkaarten ook alleen maar geld verliezen.

Dan zijn er nog de thema’s die worden verzameld. Vlindertjes, Rode Kruis, bloemetjes, schepen, locomotieven op de zegel afgebeeld. Leuk, maar van een themaverzameling  weet je bijna zeker dat die aan het eind van de rit zowat onverkoopbaar is. De handel kan er niks mee, behalve dan als gehele verzameling doorverkopen, en misschien lukt dat niet. Handen af dus. Er zijn maar een paar uitzonderingen die de regel bevestigen, bijvoorbeeld thema ‘Europa’, maar dat is de waan van de dag.

En wat hierboven staat, had elke postzegelverzamelaar kunnen weten.

Wat houdt zijn waarde?

Wat heeft dan wel waarde voor de handelaar?  Waarde hebben die zaken die hij/zij vlot kan verkopen.  Dat zijn bijvoorbeeld nette landenverzamelingen waarin de dure oudjes goed aanwezig zijn, of specialistische, redelijk complete collecties, b.v. kleinrond- of puntstempels, en natuurlijk losse topnummers of betere series, bijna altijd van vóór 1945.

Investeren en de veiling

Investeren in postzegels heeft slechts zijdelings met verzamelen te maken. Een doorsnee investeerder verzamelt niet.  Hij/zij koopt een paar topstukken als belegging, die gaan de brandkast of bankkluis in. Topstukken, dat zijn de postzegels en stukken als afgebeeld op advertenties  en catalogusillustraties voor internationale veilingen. Wacht u voor vocht, schimmel en bacteriën. De toppers moeten heel lang worden bewaard, want zowel inkoop als verkoop gaan gewoonlijk via een veiling.

Veilingkosten zijn dezelfde als bij antiek- en muntenveilingen, dus fors. Iets wordt bij opbod geveild voor 100 euro. Helaas krijgt verkoper niet meer dan 80 euro, en moet de koper 120 euro betalen. Het verschil van 40 euro is BTW + inkomsten voor de veilinghouder, die immers hoge kosten heeft. Dus voordat je als belegger dat verschil er uit hebt, zijn we vele jaren verder, en dan maar hopen dat de catalogusprijs in die tijd flink is gestegen. Onderdehands verkopen aan een andere belegger of handelaar brengt mogelijk meer op in kortere tijd, maar die kopers moet je wel eerst vinden, en een taxateur moet je betalen.

Sommige mensen investeren in eigen werk. Voor een dun prijsje een ‘partij’ postzegels kopen, en daarvan een of meer fraai opgezette verzamelingen maken. De computer biedt een helpende hand.  Dat zou al binnen een jaar winstgevend kunnen zijn, of niet natuurlijk.

Voor de belegger: NVPH nrs 129-131 pfr, nr 127A pfr  (NP Veiling okt 2011)

Wat Tante Pos doet is onbelangrijk

Het klinkt vreemd, maar wat Tante Pos in dit land doet of laat, heeft m.i. niets met uw verzameling te maken. Zelfs als de papieren post er helemaal mee stopt, is dat voor een geharde filatelist geen punt. Gaat alles straks per pakketdienst en e-mail, so what, u verzamelt postzegels gewoon door (Tip: verzamel dan ook poststukken, die zijn ooit uitgestorven). Er zijn bosjes mensen die antiek, oude meesters, en andere dingen van eergisteren verzamelen. Die hoor je ook niet klagen dat hun spullen niet meer worden gemaakt. Er wordt wat afverzameld. Mensen die ik ken sparen Romeinse gouden munten, Willemienmunten, 18e-eeuwse Perzische bidkleedjes, aanstekers, oldtimers, camera’s, buizenradio’s, 17e-eeuwse boeken, antieke landkaarten, horloges, affiches, modeltreintjes, vulpennen, orchideeën, fietsplaatjes, muziekdoosjes, vingerhoedjes.  Je kan het zo gek niet bedenken. U en ik sparen postzegels. Ieder diertje zijn pleziertje, en wie weet is het nog lucratief ook.

In ‘en gros’ en uit ‘en gros’.

Zij die meerdere landen sparen, hebben de meeste daarvan ooit als verzameling op een veiling  gekocht, hoe moet je er anders aankomen. Achteraf betekent dit een goede kans  om die ooit met winst van de hand te doen, zij is immers ‘en gros’ voor een zacht prijsje gekocht. Verkoop wel vele jaren later, gezien de prijsstijging die u nodig heeft om de veilingkosten er uit te halen.

In eigen land zijn de prijzen het hoogst, maar je kan hier relatief goedkoop topstukken en verzamelingen van andere landen zoals Polen, Oostenrijk, Zwitserland, Hongarije, India, USA  enzovoort aanschaffen. In het vliegtuig maakte ik eens kennis met een handelaar.  Hij vloog enige keren per jaar naar Toronto in Canada, en verkocht daar met mooie winst zijn in Europa gekochte verzamelingen Canada en USA. Dat was zijn beroep. Het prijsverschil tussen verschillende markten kan dus fors zijn.

Topstukken

Tja, topstukken. Die moeten worden gekocht, of geruild tegen andere topstukken of een stuk verzameling. Niets aan te doen. Hier natuurlijk opletten wat je betaalt en wat je krijgt. Kwaliteit, kwaliteit… desnoods een geld kostend certificaat van echtheid. Wie een verzameling ter verkoop aanbiedt, weet dat de bladerende klant – meestal een handelaar – eerst kijkt of er topstukken aanwezig zijn. Zo niet, dan zal de rest wel niet veel soeps wezen: een laag bod of geen interesse.

De mode: onvoorspelbaar

Dan is er de mode. China en India zijn nu gewild, waarom? We weten het niet. Mogelijk is de rijke bovenklasse daar nu genegen postzegels van eigen land te gaan sparen, of Aziatische speculanten met diepe zakken hebben zich op postzegels gestort, wie weet. Vele jaren waren verzamelingen en series China en India aan de straatstenen niet kwijt te raken, en dat geldt nog steeds voor andere Aziatische landen.

Tot voor kort gewilde landen zitten nu in het slop. Daar zitten diverse West-Europese landen bij, want de economie kwakkelt. Afgesloten verzamelgebieden doen het vanouds bijna altijd matig: Memel, Ned.  Nieuw Guinea, Ned. Indië, Danzig, Saargebied. Eigenlijk vreemd want postaal zijn daar interessante zaken te ontdekken.

Dan heb je de keus tussen postfris, ongebruikt met plakker, en gestempeld. Gestempeld Nederland van na de oorlog wordt nauwelijks verzameld, dus lage catalogusprijzen hoewel het spul bepaald schaarser is dan postfris/ongebruikt.
In de NVPH catalogus zien we voor Nederland tot 1940 drie prijskolommen: postfris, ongebruikt  met nette plakker, gestempeld. Na 1940 twee kolommen: postfris en gestempeld. Conclusie: vanaf 1940 is ongebruikt met plakker niet meer gecatalogiseerd, dus moeilijker verkoopbaar. Teken van de grotere invloed van de belegger, en van de typisch Nederlandse postfris fobie.    Zo maak je van nagommen een bloeiende bedrijfstak. Postfrisse NL zegels van vóór 1940 zijn van nature prijzig door gering aanbod en grote vraag.  Wel vervelend voor hen die een prachtig ogende NL collectie hebben, helaas alle zegels 1940-1975 ongebruikt met plakker.  Ben benieuwd wat de handelaar daarvoor over heeft.  Na 1975 zijn de plakkers uitgestorven.

Uit de tijd? Had je gedacht!

Tenslotte zeggen zwartkijkers: postzegels verzamelen raakt uit de tijd, het aantal verzamelaars daalt. Ik zeg: het aantal mensen neemt af dat Nederland postfris spaart vanaf 1945 of 1960, of dat bloemetjes en autootjes op postzegel spaart. Zij die dat doen, worden ouder, en jongeren hebben andere bezigheden. Het aantal mensen dat ‘oud’ Nederland spaart (of ‘oud’ van andere landen) inclusief beleggers, neemt echter helemaal niet af. Dat neemt zelfs toe, getuige de vraag naar, en de stijgende prijzen van, topstukken op de veiling. Voor andere landen dezelfde trend. Het klootjesvolk trekt weg, de grote spelers blijven. En landgenoten die probleemloos 20.000 euro of meer voor een nieuwe auto neerleggen, zouden zich makkelijk bij de grote spelers kunnen aansluiten. Een beetje postzegelkavel voor 2500 euro moet voor hun liefhebberij toch kunnen. Kijk eens aan, Nederland in een klap half compleet, of portzegel P2 postfris en goed gecentreerd.

Koopje vergeleken met bijvoorbeeld pop-art van de Amerikaan Andy Warhol (1928-87), nu zeer gevraagd.  Zijn grootformaat zwart-wit afbeelding op canvas van een Coca Cola fles is bij Sotheby net afgehamerd voor …35 miljoen dollar.  Dat is vier keer zoveel als de opbrengst van een doorsnee Rembrandt. Mogelijk heeft een eerste eigenaar er in 1964 1500 dollar voor betaald.  A yellow submarine….  yeah yeah yeah.

1. Uit een tiental voorgeschreven zinnen moesten er drie gekozen worden en letterlijk op de kaart overgenomen. Men mocht dan nog maximaal 20 vrije woorden er bij schrijven, die echter gecensureerd werden.
2. Datum, aanhef en ondertekening waren verboden.
3. Voor Java – daar zaten veruit de meeste gevangen Europese vrouwen en kinderen – gold dat de kaart naar andere POW-kampen in het Maleis moest worden geschreven. Slechts weinige gevangenen beheersten de Maleise schrijftaal en op de kaart mocht geen enkele doorhaling voorkomen. Het Maleis is overigens de basis van Bahasa Indonesia, de officiële Indonesische taal sinds de oorlog.
4. Ondanks beloftes, kwam het neer op één briefkaart per gezin per jaar. Na de oorlog bleek bovendien dat de meeste nooit waren aangekomen. Als ze wel aankwamen, was dat zes tot 24 maanden na de verzenddatum (die niet op de kaart vermeld mocht worden).

Hieronder enige voorgeschreven zinnen waaruit moest worden gekozen:

• We internees are permitted to write home by the generous government of Nippon.
• My health is excellent
• We have plenty of food and much recreation
• The Japanese treat us very well, so don’t worry about me and never feel uneasy
• We are permitted to grow our own vegetables and flowers which we like and enjoy working in the open air
• Nothing is lacking in this camp and we are satisfied with our life here.
• All officials in the camp are kind and generous, so there is no need for you to worry about me
• This is a land of perpetual summer, full of natural beauty, with plenty of bananas, pineapples, mangistano and coconuts.

Geen sprake van dat de Japanse autoriteiten de bovenstaande zinnen humoristisch hebben bedoeld, nee het was dodelijke ernst. Wie weet geloofden ze zelf wat er stond. Deze teksten tonen hoe weinig begrip de bezetters voor Westerlingen hadden, het was of ze op een eigen Japanse legerplaneet leefden.

Illustratie: een POW card, voor en achterzijde, in het Maleis geschreven vanuit een kamp op Java. De stempels (chops) met Japanse lettertekens zijn van de censuur. Beschouw ze maar als vertrekstempels. Van POW cards als deze zijn er maar weinig overgebleven.
Lit.: Dr D.v.Velden, De Japanse burgerkampen

Grote Amerikaanse UAV-types (klasse III) zijn bijvoorbeeld de RQ-4A Global Hawk, de MQ-9 Reaper en de MQ-1B Predator maar andere landen zoals Israël hebben ook klasse III UAVs ontwikkeld. Van de mogelijkheden wordt je stil. De door UAV’s van grote hoogte gemaakte beelden zijn dusdanig dat men in die bunker in Washington zelfs het kenteken van een rijdende auto kan lezen. Standaard acties doen UAV’s zelfstandig. Een Global Hawk vliegt probleemloos non-stop van Californië naar Australië en kan 24 uur boven het doelgebied rondjes draaien. Wel andere koek dan de in WOII, Korea- en Vietnamoorlogen gebruikelijke luchtvloten bemande viermotorige B-24s, met ‘domme’ bommen geladen, die hele steden in de as legden om een enkele fabriek te treffen.
Hoe kwam ik daarop? O ja, de wereld verandert en de boer, hij ploegde voort. Wij filatelisten gaan ook gewoon voort, en als de briefpost niet meer bestaat blijven we verzamelen want het is een prachtige hobby. Hoe zit het tegenwoordig met de albums? Diverse filatelisten hebben alleen stockboeken, dat spaart geld. Ikzelf spaar landen en als het kan in voordrukalbums want gemak dient de mens. Die albums bestaan nog steeds, halleluja. Ik heb ze van diverse merken maar de meeste zijn van Schaubek, een merk uit Leipzig, Duitsland. Schaubek bestaat al minstens een eeuw en is een van de weinige merken die extra voordrukbladen aanbiedt voor variëteiten in tanding, kleur, watermerk. Deze zomer heb ik mijn oudste verzameling – Nederland – in nieuw gekochte Schaubeks overgezet, een hele klus. Het zijn dikke albums geworden want ik voeg poststukken en briefstukjes toe (op blanco Schaubek bladen) om het geheel op te leuken.

Als voorbeeld hier de oorlogsjaren: Ik open met twee poststukken. De ene een brief met vlagstempel ‘Vakantie in Vredig Vaderland’ gedateerd twee weken voor de Duitse invasie. De ander een kaart van mijn tante in Nunspeet, poststempel 15 mei 1940 aan haar Duitse studievriend, met daarop een PTT strookje ‘Terug afzender. Postverbindingen met het Buitenland tijdelijk verbroken’. Deze vriend overigens, uiterst links en door de Gestapo gezochte dienstweigeraar, heeft de hele oorlog ondergedoken op haar zolder in Nunspeet doorgebracht, levensgevaarlijk voor haar en hem, maar het is goed afgelopen.

Verdere stukken: eentje uit 1944 met vlagstempel ‘Frontzorg is Eereplicht, stort op giro …’, dan nog een aangetekende briefkaart met zeldzaam stempel naar Parijs van een gevangene uit kamp Westerbork, en een kaart van de Hollandsche Schouwburg in Amsterdam. Daar werden bij razzia’s opgepakte Joodse Amsterdammers ondergebracht, het voorportaal van de hel. Een poststuk (Groningen-Haarlem) ‘Deutsche Dienstpost Niederlande’ met Duitse frankeerzegel mag hier niet ontbreken.

Dan nog een stelletje bonnen van de toenmalige distributie, verder een PTT-luistervergunningkaart 1942 met 12 opgeplakte radiozegels, en een dienstbrief aan mijn oma van Gemeente ’s-Gravenhage, bureau Evacuatie-Vergoedingen. Zij was begin 1945 uit haar huis gebombardeerd met het beruchte bombardement op Bezuidenhout, een zeperd van Fighter Command die V-1 en V-2 afvuurstellingen moest treffen en er kilometers naast zat.

Deze toevoegingen maken in mijn ogen de verzameling waardevoller, misschien niet op de veiling maar wel in de huiselijke kring. Het maakt de postzegels tot meer dan plakplaatjes waarvan er al veel te veel zijn, met name van Nederland.

Kinderzegels 1924

De eerste Nederlandse kinderzegels van 1924 hebben zegelwaardes van 2+2 ct blauwgroen, 7½ +3 ½ ct bruin, en 10 + 2½ ct lichtrood, NVPH nrs 141-143. De 2 ct zegel was bedoeld voor binnenlands drukwerk, de 7½ ct voor binnenlandse briefkaarten, en de 10 ct voor binnenlandse brieven van de 1ste gewichtsklasse. Gedrukt bij Enschede in Haarlem, zijn het Nederlands eerste postzegels uitgevoerd in rotogravure (rasterdiepdruk). De toeslag van 3½ ct voor de 7½ ct zegel is niet logisch maar men wilde aan andere toeslag dan die voor de 10 ct zegel. Bovendien was het publiek niet gewend aan toeslagzegels en zou het verleid kunnen worden om binnenlandse brieven met de 7½ ct zegel te frankeren als de toeslag 2½ ct zou worden, immers 7½ + 2½ = 10 cent. De afmetingen en de tanding van de zegels zijn gelijk aan die van de gewone Wilhelmina-zegels type Veth en de vliegende duif-zegels type Lebeau. Ze waren te koop aan de loketten van 15 december 1924 tot 14 januari 1925, dus zijn ook op te vatten als Kerstzegels.

Op- en aanmerkingen

Hoewel Georg Rueter (1875-1966) waardering kreeg voor zijn onder sterke tijdsdruk gemaakte ontwerp, heb ik daar wel wat op aan te merken. Zo wordt wel de frankeerwaarde getoond, maar niet de toeslag. De symbolische beschermengelen vormen een onbedoeld contrast met het realistische kinderportret. De tekst ‘voor het kind’ hangt in de lucht als de toeslag niet vermeld wordt. Als verzachtende omstandigheid geldt dat postzegelvormgeving nog in de kinderschoenen stond.

De Opbrengst

De opbrengst van de toeslag kwam ten bate van de Kinderbescherming die daarom zelf de reclame verzorgde. Zo werden her en der – daaronder in alle postkantoren – affiches opgehangen, ook ontworpen door Georg Rueber.

Dank zij de reclame werden er zo’n 2,5 miljoen Voor Het Kind postzegels verkocht hetgeen aan toeslag bruto f. 59.000.- opleverde. Ook het bedrijfsleven kocht toen toeslagzegels. Er zijn zo’n 15 verschillende firmaperforaties bekend. De opbrengst voor het goede doel was echter heel wat lager dan die van het grote voorbeeld, de Zwitserse Pro Juventute postzegelserie. Zo werden in 1923 bijna zeven miljoen Pro Juventute zegels verkocht wat tot een opbrengst van SF 375.000 (f. 200.000) had geleid. Maar de kogel was door de kerk: voortaan zouden elk jaar Nederlandse Kinderzegels verschijnen en de opbrengst zou gestaag toenemen.

In onze tijd loopt de opbrengst van kinderzegels jaarlijks in de miljoenen. Er zijn echter in ons land nog maar weinig noodlijdende bleekneusjes over zodat een groot deel van deze opbrengst in het buitenland wordt besteed. Ik zet daar een vraagteken bij want m.i. is het niet de bedoeling dat de ‘Voor Het Kind’stichtingen aan ontwikkelingshulp doen.

Bronnen: NVPH catalogus en Handboek Postwaarden Nederland

Aan de betegelde wanden van de publieke ruimtes  zag je een grote wandklok en een mooi statieportret van Zijne Majesteit de Koning of Hare Majesteit de Koningin.  De PTT was een ongenaakbaar instituut met een monopolie. Als jongeman klaagde ik een keertje schriftelijk over de lange wachttijd  voor een telefoonaansluiting. Ik werd tien dagen later beloond met een antwoordbrief met daarin de gevleugelde woorden:  “LS:  Wij hebben nota genomen van uw klacht. Met uw belangen wordt naast die van anderen voortdurend rekening gehouden. Hoogachtend…   Daarmee was de discussie  gesloten, na zes weken kwam mijn telefoon.

Hoe het vroeger ging

PTT-beambten droegen een fraai uniform met koperen knopen, het buitenpersoneel met pet en zwarte dienstfiets. De PTT bood een baan voor het leven.  Gegarandeerd een zakhorloge na 25 jaren trouwe dienst, verzilverd voor het voetvolk, verguld voor het kader vanaf de rang commies 1^ste klasse.   In de personeelscantine (eigen bammetjes, roken toegestaan, pauzetijd 15 minuten) neurieden de mensen soms het bedrijfslied “…een vaste burcht is ons bedrijf…’  Ontwerp en uitvoering van postzegels waren een serieuze zaak, goedkeuring eiste een KB (Koninklijk Besluit).  De grap dat PTT stond voor: “” ..Putje graven, Tentje bouwen, Tukkie doen” sloeg op de telefoonmedewerkers, niet op de postbezorgers.  Postdienstverlening stond hoog in het vaandel, zo werd de bus meermalen daags geleegd, en werd in de stad tweemaal daags de post bezorgd. Bij post sorteren en bezorgen werd scherp gelet op slinkse klanten die te weinig porto plakten of dit deden met valse, ongeldige of reeds gebruikte postzegels. Straffen waren streng. Sommige van die klanten konden bajesklant worden.

De toestand nu

Ach, hoe anders is het nu. Via diverse reorganisaties, fusies en afsplitsingen hebben we sinds kort PostNL, alleen belast met de papieren post.  Geen staatsbedrijf, geen monopolie meer, maar concurrentie met Sandd en Select Mail.  De wereld is veranderd. Het merendeel der particuliere post en veel zakelijke post is vervangen door e-mail waar PostNL niet wijzer van wordt.  Steeds meer postzegels worden jaarlijks uitgebracht, postaal nodig of niet. Ze worden gemaakt door de goedkoopste drukker die te vinden is, en dat zie je. Maar dat helpt niet genoeg. Ondanks reorganisaties en bezuinigingen  -  postkantoren opgedoekt, dienstverlening uitgekleed, tarieven verhoogd, personeel ontslagen – blijft het bergafwaarts gaan. Helaas want als men op deze voet doorgaat is het faillissement (of het nederig aankloppen bij de minister voor staatssteun) niet ver weg.

Aloude spullen en werkwijzen

Volgens mij komt dit omdat men een aantal dingen zoals brieven, briefkaarten, postzegels, wijze van werken niet heeft veranderd sinds de 19^e eeuw. Het wordt tijd om te leren hoe het elders toegaat. Al eens aan sponsoring gedacht?

Het sponsorwezen

In de sportwereld en de wereld van publieke evenementen is sponsoring heel gewoon. Een evenement als de Tour de France wordt 100% door sponsors bekostigd, dus geen sponsors, dan ook geen Tour. ALLE publiektrekkende sportevenementen worden geheel of gedeeltelijk door sponsors betaald. Niet alleen evenementen, maar de meeste clubs in het betaalde voetbal zijn  geheel afhankelijk van sponsors. Een en ander geldt min of meer voor alle topsporten. Dan zijn er nog de muziek- en dansuitvoeringen, zelfs volksfeesten en tentoonstellingen die er zonder sponsors niet geweest waren. Dat sporters zoals wielrenners en renners volgeplakt zijn met reclamevignetten net als de raceauto’s,  motoren en schepen vinden we intussen normaal. Maar in de dagen van onze grootouders bestond dat niet, evenmin als miljoeneninkomsten van geslaagde sporters. Zo heb ik een heer gekend die in de jaren 30 Nederlands kampioen tennis en golf is geweest.  Miljonair geworden? Helemaal niet. Er was prijzengeld (een paar duizendjes) en dat was het. Reis en verblijf zelf betalen. Maar hij was verzekeringsman en deed het om relaties te krijgen en polissen af te sluiten, voor hem voldoende beloning. Als bekend gaan er nu wereldwijd honderden miljoenen dollars en euro’s  om in de sponsorwereld.  Het verschijnsel is sociaal geheel geaccepteerd.  Dus wat belet PostNL om haar postzegels en briefkaarten te laten sponsoren? Een kostenpost omzetten in een geldbron?

PostNL moet sponsors zoeken

Ik stel me voor dat PostNL enige grote spelers uit het bedrijfsleven uitnodigt om postzegels te sponsoren.  Reclame dus op de postzegel.  Bijvoorbeeld een zegel ‘een eeuw concours hippique’ krijgt het Shell embleem en de tekst ‘met Shell gaat het sneller’.  Of een zegel ‘steun het WNF’ met een toepasselijke tekst namens de Unilever, vul zelf maar in. Een variant is de zegel die geheel door de sponsor wordt verzorgd, denk aan Albert Heijn spaarzegels.  Wel denk ik dat de postzegels groter moeten worden dan ze nu zijn. Geeft niet want de gebruiker prefereert een grote zegel, zeg 2½  bij 4 cm  boven de  huidige kleine Trixsjes.  De maten voor een briefkaart zijn ooit in de 19^e eeuw internationaal afgesproken maar een en ander is allang verjaard.

Briefkaartmaten zijn dus vrij. Op een fors bemeten kaart kan je zoveel reclame kwijt dat een vooruitziende sponsor wellicht bereid is zowel kaart als porto te betalen. Dan kost een kaartje uit Kerkrade naar Tante Mien in Delfzijl evenveel ais een e-mail terwijl PostNL toch aan haar trekken komt.  Dus wat let de PostNL directie? Hoppa, aan het werk!

Andorra met hoofdstadje Andorra la Vella is een ministaatje van 468 km2  (tweemaal de gemeente Amsterdam) daterend uit de vroege Middeleeuwen, de tijd van keizer Karel de Grote. Vanwege zijn ligging in de oostelijke Pyreneeën tussen Frankrijk en Spanje bestaat Andorra hoofdzakelijk uit rotsige bergen met een gemiddelde hoogte van 1996 m. De hoogste top is de Pic de Coma Pedrosa (gelegen in de westelijke streek Coma Pedrosa in La Massana) met 2946 m. De bergen worden van elkaar gescheiden door drie smalle valleien in een vorm van een Y die samenkomen op het punt waar de rivier de Valira, de belangrijkste waterstroom van het land, de grens met Spanje oversteekt. Dit is met een hoogte van 840 m tevens het laagstgelegen punt van Andorra.

La Massana bevat de vijf hoogste toppen van het land. In Encamp bevinden zich de grootste meren. De meest ongerepte natuur is te vinden in Grau Roig, in de parochie Encamp.

Het klimaat van Andorra komt grotendeels overeen met het gematigde klimaat van de buurlanden, maar vanwege zijn hogere ligging is er gemiddeld meer sneeuw in de winter en is het iets koeler in de zomer. De hoogste toppen van het land zijn in de zomer zelden met sneeuw bedekt  Andorra heeft 120,3 km aan grenzen: 56,6 km grenst Andorra aan Frankrijk en 63,7 km aan Spanje. Het is een belastingparadijs met ca 85000 inwoners, waarvan 55000 vreemdelingen, meest Fransen, Spanjaarden en Portugezen.  Belangrijkste inkomstenbron is het toerisme, maar er worden o.a  sigaren, sigaretten en meubels  gemaakt en geëxporteerd.

De officiële landstaal is het Catalaans, de taal die ook gesproken wordt in de aangrenzende Spaanse autonome regio Catalonië, waarmee Andorra vele culturele trekken deelt. Naast het Catalaans worden ook het Spaans en het Frans veel gesproken en het Portugees en Engels zijn belangrijke immigrantentalen. Hasta la vista.

De munt is uiteraard de Euro, maar Andorra geeft zelf geen euro’s uit.  Toen er nog geen euro bestond  kon je naar believen betalen met Franse francs of Spaanse peseta’s.  Andorra is geen EU-lid maar voor Eurogebruik is dat geen beletsel.  Montenegro, Kosovo, Monaco, San Marino  en Vaticaanstad gebruiken ook de Euro zonder EU lid te zijn.

Andorra is sinds 1278 een prinsdom onder twee (co-)prinsen, een in het huidige Frankrijk, een in Spanje. Dat waren destijds de Franse hertog van Foix en de Spaanse bisschop van Urgell.

Tot voor kort kende Andorra’s politieke stelsel geen duidelijke scheiding van de uitvoerende, wetgevende en rechtsprekende macht.  De in 1993 aangenomen grondwet vestigt Andorra als een soevereine parlementaire democratie die de co-prinsen als staatshoofden behoudt, maar het regeringshoofd de uitvoerende macht geeft. De twee co-prinsen regeren gelijkwaardig met beperkte bevoegdheden die geen veto over overheidshandelingen omvatten. Zij worden in Andorra vertegenwoordigd door een afgevaardigde.

De manier waarop de twee prinsen worden gekozen maakt Andorra tot een van de politiek meest afwijkende landen op aarde. Een van de co-prinsen is de president van Frankrijk, op dit moment Nicolas Sarkozy (het is historisch om het even welk staatshoofd van Frankrijk het betrof, ook koningen en keizers van Frankrijk zijn co-prins geweest). De andere co-prins is nog steeds de katholieke bisschop van de Spaanse stad La Seu d’Urgell, op dit moment Joan Enric Vives i Sicília. Omdat geen van beide prinsen in Andorra woont, is hun rol bijna volledig symbolisch.

Het belangrijkste wetgevende orgaan van Andorra is de eenkamerige Algemene Raad van de Valleien (Consell General de les Valls), die 28 zetels telt. De helft van de parlementsleden (14) wordt verkozen via een stelsel van evenredige vertegenwoordiging, de andere helft volgens een districtenstelsel. Bestuurlijk is Andorra verdeeld in zes parochies (districten),

De defensie van het land valt onder de verantwoordelijkheid van Frankrijk en Spanje.

Zowel de Spaanse als de Franse posterijen geven Andorra-zegels uit.  Binnen Andorra wordt de post portvrij bezorgd, Met Spaans-Andorreese zegels gefrankeerde post (peseta) was voor post naar het buitenland die via Spanje werd vervoerd, Frans-Andorreese zegels  (Franse francs) waren bestemd voor poststukken richting Frankrijk.  Nu zijn het eurozegels, maar er staan nog steeds Spaans-Andorreese en Frans-Andorreese brievenbussen.

Die ‘Andorra’ zegels zijn er sinds 1928, eerste (nu schaarse) series zijnde de toenmalige reguliere Franse en Spaanse zegels voorzien van opdruk ‘Andorra’.  Vóór die tijd gebruikte men Franse en Spaanse zegels zonder opdruk, gebruik in Andorra te zien aan het poststempel.  Het uitgiftebeleid is sympathiek. Jaarlijks komen er ca. 10 Spaans-Andorreese en 15 Frans-Andorreese postzegels uit, en dat is voor de filatelist te doen.

Rest nog de vraag: waarom, o waarom ben ik Andorra gaan sparen?  Wel, sinds jaar en dag spaar ik Frankrijk, en met enig recht kan je Andorra als een Franse satelliet beschouwen.  Inderdaad nog geen reden om het te sparen, maar via via kreeg ik een partijtje Frans-Andorra in handen, dus…nu  spaar ik  de uitgaven Principat d’Andorra  of Andorre, postfris tot 1991. Spaans-Andorra uitgaven spaar ik niet omdat ik Spanje ook niet spaar. Een slap verweer, maar het is zoals het is. Ik denk dat de meeste Andorra verzamelaars  Fransen zijn.  Franse handelaren hebben altijd een mooie stock Andorra zegels.

Is Andorra sparen leuk?  Ach ja, maar wel een beetje saai. Per slot is er in het bergstaatje al tien eeuwen niks spannends gebeurt, en dat merk  je aan de postzegels. Natuur, bloemetjes, Mariabeelden, en veel zegels die in identieke vorm al voor Frankrijk zijn verschenen. Maar het is vriendelijk voor de portemonnaie. Ben wat dat betreft nog steeds blij dat ik nooit begonnen ben aan die andere Franse satellietstaat: Monaco.

Welwillendheidsstempel

De onverkochte voorraad werd vervolgens onbruikbaar gemaakt door een ‘welwillendheidsstempel’, de aldus afgestempelde zegels ter beschikking gesteld aan de Vereniging. Die liet de voorraad verkopen door de Amsterdamse postzegelhandelaar M.Z.Booleman. De grootrondafstempeling is ‘Amsterdam 31 jan 07 10-12N’. Ik wed dat de meeste oud-Nederland verzamelaars de serie met dit stempel in hun album hebben, immers de catalogusprijs is slechts een tiende van die van een regulier gebruikte serie.

Tering en vliegende tering

Volksvijand no 1, Tuberculose (je kan het in de longen krijgen maar ook elders in het lichaam) was destijds een gevreesde en wijdverspreide volksziekte, met name voor de slecht gehuisveste armen. Een afdoend geneesmiddel was er niet. De ziekte was besmettelijk en chronisch, maar wie de variant ‘vliegende tering’ kreeg was in korte tijd dood. Men probeerde zieken te genezen met bedrust, frisse lucht, een zuivere omgeving en goede voeding: velen knapten daar van op. Uiteraard was daarvoor veel geld nodig.

Deense Julen-zegels

Koningin-Moeder Emma, Beschermvrouwe van het Centrale Comité tot bestrijding van de Tuberculose, had via haar staf het initatief voor de toeslagzegels genomen. Als voorbeeld dienden Deense plakzegels zonder frankeerwaarde, z.g. Julen –zegels (Kerstzegels). Te koop in de Kersttijd op alle Deense postkantoren waren die een groot succes:. Van de 6 miljoen aangemaakte Julenzegels werden er 4 miljoen verkocht.

Leeuwen en beren

De PTT en het kabinet waren voor, maar enige belangrijke parlementariërs niet. Men zag leeuwen en beren, was bijvoorbeeld bang voor precedentwerking, en wilde een deftig instituut als de PTT niet belasten met ordinaire goede-doelen promotie. Het plan ging echter door. De tuberculosezegels kregen het dubbele formaat van de toenmalige cijfer- en bontkraagzegels en mochten qua afbeelding niet op deze zegels lijken. Een speciaal KB was nodig want de wet schreef voor dat alle postzegels van 3 ct en hoger een afbeelding van het staatshoofd, dus koningin Wilhelmina moesten dragen. De bekende kunstenaar en graficus prof. Antoon J. der Kinderen (1859-1925) had aangeboden het postzegelontwerp belangenloos te maken: hij kreeg dus de opdracht.

Gunstig ontvangen

Wat deze eerste Nederlandse toeslagserie betrof, was de uitvoering succesvol, en werd ze door pers en publiek gunstig ontvangen. De netto opbrengst ten bate van de tuberculosebestrijding bedroeg na aftrek dus van alle kosten, f. 22.315,20. En daar doe je het voor. Pas in 1923, dus zestien jaar later, kwam de volgende toeslagserie uit. Dat werden de beide Tooropzegels, genoemd naar hun ontwerper.
Gegevens en illustraties uit Handboek I, Postwaarden Nederland.

Voor de Spelen 1928 werd het Amsterdamse Olympisch Stadion  voor  31.600 toeschouwers gebouwd  (ontwerp architect Jan Wils) met de fraaie marathontoren als blikvanger. Voor het eerst zou tijdens de Spelen een Olympische vlam branden. Die vlam werd aangestoken niet door een atleet, maar door een medewerker van het Amsterdamse gasbedrijf.  Motto bij de ingang ‘Citius, Altius,  Fortius’ hetgeen betekent ‘sneller, hoger, sterker’.

Tja, sport was destijds nog wat elitair, beroepsatleten mochten niet meedoen,  sportmiljonairs bestonden niet. Er waren 3014 deelnemende atleten (daaronder 290 dames) uit 46 landen. De Spelen begonnen op Hemelvaarsdag 17 mei met hockey en voetbal. Na de voetbalfinale op 13 juni (Uruguay-Argentinië) werden de Spelen onderbroken en pas op 28 juli voortgezet. De sluitingsdag was 12 augustus. Gestreden werd  bij  14 sporten (16 disciplines). 327 medailles werden uitgereikt. Nederland werd achtste met 19 medailles waaronder zes goud. Voor verdere bijzonderheden, zie Wikipedia. Alles liep op rolletjes, de Spelen waren een groot succes, en de verkregen goodwill voor Nederland was groot.

Acht Olympiade zegels

Al in 1926 was bekend dat er per maart 1928 speciale Olympiadezegels zouden verschijnen. Het Nederlands Olympisch Comité (NOC) vroeg om een serie van zeven toeslagzegels. De aanmaakkosten zouden voor rekening van het NOC zijn, en de opbrengst van de toeslag  zou naar het NOC gaan. Het duurde nog een paar maanden van overreding want de minister van financiën was tegen. Hij vond dat toeslagzegels alleen voor een ‘door allen erkend goed doel’ konden worden uitgebracht.  Maar eind september 1926 werd toch toestemming van de Ministerraad verkregen. Het werden uiteindelijk acht zegels, dus inclusief de nauwelijks gebruikte waardes 2 cent (spoeddrukwerk tot 50 g) en 10 cent (internationale briefkaarten).

Boze tongen fluisterdan dat de heer J.F.van Royen, algemeen secretaris P&T, daarmee zijn vriend P.W.Waller, groot filatelist en penningmeester van het NOC een plezier wilde doen. De beurshandelaar Waller, een van Nederlands grootste filatelisten, had kort tevoren zijn kostbare studieverzameling Nederland aan de staat geschonken. Deze Wallercollectie is zoals bekend, tot op de huidige dag de kern van de postzegelverzameling in het Haagse Postmuseum.

Twee ontwerpers, vele problemen

Na enig uitzoekwerk werden medio 1927 niet een, maar twee ontwerpers aangesteld die elk een helft van de serie zouden ontwerpen. Zowel aansturing als uitvoering onder tijdsdruk waren nogal rommelig. De druktechniek stond niet vast – het werd uiteindelijk offset -, drukker Enschede had uit druktechnisch oogpunt bezwaar tegen enige voorontwerpen, ook de opdrachtgever vertegenwoordigd door de heren van Royen en Waller keurde ontwerpen af. Niet vast stond welke sporten afgebeeld zouden worden, de algemene opgave ‘sport, post en kunst tot een harmonieus geheel te smeden’ was voor de kunstenaars een welhaast onmogelijke taak. De ontwerpers professor L.O.Wenckebach (1895-1962) en F.A.Mees (1887-1968) hadden beide vele kunstwerken op hun naam, maar hadden uiteraard elk een eigen stijl zodat het moeilijk zou zijn een postzegelserie met eenduidig uiterlijk te krijgen. Het zouden bovendien geen postzegels worden met representatieve of symbolische beelden. Nee, het moesten figuren worden in actieve sportbeoefening, realistisch afgebeeld. De voorontwerpen zouden gebaseerd zijn op houtsnedes. Achteraf een knap staaltje dat het resultaat zo goed is geweest en ook tijdig is klaargekomen. De postzegels vormden uiteindelijk een eenheid en werden ook in het buitenland gunstig onthaald.  Overal wilde men van de symbolische beelden af en deze serie liet zien hoe dat kon.

Olympisch postkantoor

Er kwam gedurende de Spelen een tijdelijk Olympisch postkantoor ‘Amsterdam Stadion’, alleen toegankelijk voor personen met een geldig plaatsbewijs voor een van de wedstrijden. Dit kantoor,  bekend  als  het ‘Olympiahuisje’,  gebruikte een speciaal vijfhoekig dagtekeningsstempel en drie stempels. Ook was er een reclame vlagstempel IXe OLYMPIADE AMSTERDAM 1928.  Er werden officieel voorgedrukte Olympiade briefkaarten uitgebracht, daarnaast ook particulier bedrukte briefkaarten, de laatste alleen te koop in boekhandels.

Plaat- en andere fouten, winstgevende serie

De zegels in vellen van 10×20 stuks waren eenkleurig, papier watermerk cirkeltjes horizontaal, lijntanding 12, 11½x12, 11½, of 12×11½.  De velranden hebben kleurstrepen. Gezien de techniek zijn er kleurverschillen tussen de vellen. Er zijn nogal wat plaatfouten en druktoevalligheden bekend, en ook een paar druk- en perforatiefouten. De totale toeslagopbrengst bedroeg f. 60400.-,  de ontwerp- en fabricagekosten f. 10100.-,  dus het batig saldo voor het NOC  f. 50300.- . De Olympiade zegels waren te koop van 27 maart tot 15 september 1928 en bleven geldig tot 1 januari 1929.

Lit: NVPH catalogus, Wikipedia, Postwaarden Nederland. Illustraties uit Postwaarden Nederland.

Oorlog met de Friezen

Er waren in Willibrords tijd voortdurend grensoorlogen tussen Friezen en de Franken. Pas nadat de Frankische koning Pepijn de Friese hoofdman Radboud een keer vernietigend maar nog niet definitief had verslagen, begon  het christendom boven de rivieren  vaste voet te krijgen. Willibrord reisde twee maal naar Rome waar de paus hem in 695 tot aartsbisschop der Friezen benoemde.  Steun van de paus en de Frankische koning Pepijn bleef uit. Die hadden andere zorgen: in het Middellandse Zee gebied en Spanje rukten  moslimlegers op. Willibrord  vestigde zijn bisdom in Utrecht, destijds een voorpost van het christendom.  In het slecht toegankelijke Echternach in de Ardennen (Luxemburg) stichtte Willibrord in 698 een abdij die nog steeds bestaat. Van tijd tot tijd gingen heidense Friezen namelijk weer in de aanval  en was een strategische terugtocht naar Echternach  gewenst.

Willibrord en Bonifacius

Willibrord  en zijn discipelen gingen jaren door met het gevaarlijke zendingswerk, gesteund door een tijdgenoot,  de Engelse monnik en latere bisschop Bonifacius (672-754) die meer landinwaarts werkzaam was.  Zoals in onze schoolboekjes  vermeld, werd deze Bonifacius  door heidense Friezen jammerlijk vermoord bij  Dokkum .  Hij was niet de enige missionaris die een martelaar werd. Willibrord woonde de laatste tien jaar van zijn leven in Echternach waar hij ook overleed.  Zijn graf is nog steeds een bedevaartsoord .  Bonifacius en Willibrord waren goed geplaatst om de Friezen te bekeren want het toenmalige Engels en Fries was bijna dezelfde taal. Willibrord geldt als de eerste belangrijke apostel van het christendom in ons land.  Vanaf de 19e eeuw ontstond ook in protestantse kring waardering voor zijn werk. Daardoor is Willibrord in de 20ste eeuw een figuur van nationale betekenis geworden.  Voor bijzonderheden en meer gegevens: zie de encyclopedie.  Van Willibrord zijn helaas geen nagelaten geschriften of een portret bekend.

Willibrordpostzegels 1939

1939 zou het twaalfde eeuwfeest worden voor de in 739 overleden Willibrord, en een nationaal herdenkingscomité  van alle christelijke gezindten met als erevoorzitter Dr H.Colijn,  minister van Staat en Algemene Zaken, wenste naast een manifestatie en tentoonstelling de uitgave van twee herdenkingspostzegels.  Uiteraard gingen de minister van Binnenlandse Zaken en de PTT-direktie direkt accoord. Het zouden zegels worden van 5 ct (groen, brieven binnenland) en 12½ cent (blauw, brieven buitenland) zonder toeslag.  Als ontwerper werd  Hubert Levigne aangezocht .  Afgebeeld moest worden Willibrord.  Op de achtergrond van de 5 ct  zegel bij voorkeur een schip, immers Willibrord was per schip in ons land gekomen en bij Katwijk geland, destijds de monding van de Rijn.  De achtergrond voor de 12½ ct zegel lag voor de hand: de Utrechtse Domtoren.  Die 14e eeuwse toren dateert weliswaar van ver na Willibrords tijd  maar een andere keus was er niet. De zegels zouden eenkleurig zijn en vertikaal worden uitgevoerd, formaat gelijk aan dat van eerdere herdenkingszegels.  Aan de slag dus.

Hoe zag Willibrord er uit?

Helaas nog een klein probleem:  niemand wist hoe Willibrord er uit had gezien.  Kort tevoren had Luxemburg een lange serie Willibrord postzegels uitgebracht (overigens ontworpen door de Nederlander S.L.Hartz en gedrukt bij Enschede te Haarlem)  maar de heilige was daarop zeer stilistisch en piepklein afgebeeld.

Geen nood: ontwerper Levigne bedacht een uiterlijk, een heilige waardig. Het comité was het daar mee eens en zo werden beide postzegels ontworpen: op de 5 ct een jonge apostel met monnikskap na aankomst met de boot, op de 12½ ct een wijze oude bisschop met mijter bij de kerktoren. Voor het Keltische zeilschip bestond een afbeelding op een eeuwenoud zegel van het wapen van de universiteit van Winchester, hoewel die afbeelding bij nader inzien wel iets heeft van een Vikingschip. Toen het ontwerp definitief was kwam er toch nog kritiek. Men vond dat de strijdbare Willibrord best wat opgewekter en meer vastberaden afgebeeld had kunnen worden. Helaas pindakaas. En daarom kijken we nog steeds naar een sombere en zorgelijke Willibrord in ons album.

Keltische koopvaarder

Letters en cijfers werden niet door Levigne, maar door postzegelontwerper Jan van Krimpen getekend. Er zijn zo’n 6,7 miljoen Willibrordzegels van 5 ct en 1,7 miljoen zegels van 12½ ct verkocht. De in plaatdruk uitgevoerde postzegels waren 15 juni tot 15 september 1939 verkrijgbaar. Geldig waren ze tot 1 januari 1940.

De beide Willibrord postzegels van 1939

Lit: Wikipedia, NVPH-catalogus, Handboek Postwaarden Nederland.

Het in Ceylon gevestigde geallieerde commando SEAC (South East Asia Command) onder bevelhebber Lord Mountbatten richt de RAPWI op: Recovery of Allied Prisoners of War and Internees. Deze dienst moet de gevangenen opsporen, voeden, kleden en evacueren, eerst naar bepaalde havenplaatsen, vandaar naar huis of thuisland.

Het is een succesverhaal. Ondanks soms onbeschrijfelijke toestanden – Soekarno heeft in Augustus de Indonesische Repoeblik geproclameerd waarna op Java de Bersiaptijd aanbreekt: rechteloosheid en gewapende aanvallen op vrouwenkampen – worden in zeven maanden tijd in Ned.Indië 223.000 mensen opgevangen, verzorgd en geëvacueerd door 10.000 RAPWI medewerkers. Enige Jappenkampen in Batavia en Bandoeng blijven het hele jaar 1946 bestaan voor onderdak van evacués uit andere kampen. RAPWI in Ned.Indië eindigt haar bestaan in April 1946. Het werk wordt voortgezet door het Nederlandse gezag: de NICA (Netherlands Indies Civil Administration), intussen omgedoopt tot AMA-CAB ( Allied Military Administration – Civil Affair Branch). Zoals u ziet, was er ook destijds geen gebrek aan burocraten.

Portvrije Luchtpost

Dit was de achtergrond. Nu de filatelie. Inzake de post had men in 1945 in Nederland besloten dat Indische kampelingen brieven en kaarten portvrij mochten aanbieden voor verzending, mits op de omslag geschreven was ‘Ex-POW’ of ‘On active service’.

Deze ongefrankeerde Indische post werd tot najaar 1946 gratis in Holland bezorgd, daarna werd bij de ontvanger 30 ct per brief of 20 ct per briefkaart in rekening gebracht.

De meeste post naar/van Nederland was luchtpost. Post uit Nederland naar Indië was niet gratis: porto 30 ct per brief of 20 ct per briefkaart. In november 1945 was de KLM (voor de gelegenheid omgedoopt tot NGAT: Netherlands Government Air Transport) met Engelse steun een dienst op Batavia begonnen, begin 1946 4x per week met Skymasters.

Wat passagiercapaciteit betreft kwam dat overeen met één huidige Jumbo per veertien dagen. Evacués reisden dus per boot, de post per vliegtuig. De meesten gingen vanaf Batavia of Medan rechtstreeks naar Holland, maar een aantal werd tijdelijk ondergebracht op Ceylon (Sri Lanka) of zelfs Australië.
In Ned.Indië verzorgde RAPWI hun post. Een RAPWI stempel op een poststuk kon zijn een verzendingsstempel, een portvrij stempel, of een aankomst en rerouting stempel, een kniesoor die dat storend vindt. April 1946 worden de RAPWI postkantoortjes aan het Nederlandse gezag, i.e. de heropgerichte Ned.Indische postdienst overgedragen.
Bijkantoor Tjideng-Kamp te Batavia

Zeer gezocht – althans door mij – zijn stempels van kampkantoren. Lang gewacht, stil gezwegen, niets gezegd, en toch gekregen. Op de Corinphila veiling januari 2011 gekocht poststukken met stempel Bijpostkantoor Tjideng-Kamp en Bijpostkantoor Kramat-Kamp. Nostalgisch want mijn familie heeft in Tjideng vast gezeten, het ergste Jappenkamp in Ned.Indië.

Tienduizend uitgehongerde vrouwen en kinderen zaten opgepropt in morsige woonhuizen, tien of meer mensen per kamer in de tropische hitte, één waterkraantje per vier kamers, eten 1200 Cal per dag, alle bezittingen geroofd, stank van open riolen en overlopende toiletpotten, urenlang dagelijks appèl in de brandende zon. Kampleider Sonei werd na de oorlog gevonnist en als een van de weinige Japanners ter dood gebracht. Zie illustraties. Alsof het gisteren was….maar het is 65 jaar geleden.

Poststuk ongefrankeerd luchtpost Batavia naar Semarang, vandaar naar Soerabaja, dan retour afzender want geadresseerde niet te vinden. RAPWI Batavia vertrekstempel 23 februari (achterzijde), RAPWI Batavia retourstempel 26 februari 1946. Envelop uit rijstpapier.

Poststuk ongefrankeerd luchtpost Tjideng – Wassenaar, vertrekstempel Bij-Postkantoor Tjideng-Kamp 1 april 1946. De brief van moeder en dochter aan opa en oma zit nog in de envelop. De envelop zelf is kunstig gemaakt van een affiche.

Poststuk luchtpost Eindhoven – Tjideng vlgs voorschrift met 30 ct gefrankeerd, retour afzender want geadresseerde was niet te vinden, ongefrankeerd, vertrekstempel Bij-Postkantoor Tjideng-Kamp 8 april 1946.