Druktechnieken in onze hobby ( 2) - Postzegelblog

Druktechnieken in onze hobby ( 2)

1

Waar gehakt wordt vallen spaanders. Zo ook in de grafische wereld. Maar we maken wel onderscheid, Plaatfout of druktoevalligheid.
We spreken van een plaatfout als er tijdens het fabriceren van de beelddrager een onregelmatigheid is ontstaan. Dit heeft een gevolg op de afdruk. Of er staat te veel of te weinig op de zegel. Hoe ontstaat die onregelmatigheid?

Wat is een plaatfout?

Ik heb al verteld dat er met negatief-films of positief-films wordt gewerkt. Alles wat op de zegel wit moet worden is in het negatief zwart, geen licht doorlatend. Als er in dat zwarte vlakje een heel klein gaatje is ontstaan door een vuiltje bij de fotografie dan wordt er bij het belichten op de plaat ook daar een klein puntje van de gevoelige laag verhard en zal dus een afdruk geven. Als er in het transparante deel van het negatief een vuiltje blijft kleven zal de gevoelige laag niet behandeld worden en een wit vlekje in het gekleurde vlak geven.
Kijk bij de afbeelding 983, in de film voor de rode kleur zat een gaatje. Bij afb. 895 heeft er een vuiltje in de gele film gezeten hierdoor ontstaat er een blauw vlekje in de het groene vlak.
Bij boekdruk zien we nog wel eens een vuile rand om het zegelbeeld zitten. Dit kan veroorzaakt zijn door een vuile drukvorm. De kraalrand naast het zegelbeeld is zo groot geworden dat het mee gaat drukken.

Of er is iets beschadigd aan de drukvorm bij de fabricage of tijdens het druk-proces door iets scherps dat op de vorm is gekomen. Zegel in boekdruk, dit is een druktoevalligheid. Er ligt een vuiltje op de drukvorm, de inktrol kan er niet bij om rond het vuiltje inkt af te geven. 

Bij Offset zien we vaak gekleurde stippen in de witte vlakken of witte stippen in de volvlakken met kleur. Soms een groot vlak in één van de kleuren. Dit komt omdat er op dat moment niet voldoende vocht op de drukplaat aanwezig was (een droogloper).


Soms zien we ook vlekken met een witte rand eromheen, we weten direct dat het offsetdruk is. Dit noemen we als drukkers een “spanjool”. Die is ontstaan doordat er een vuiltje op de plaat blijft plakken. De zachte rubber rol die de inkt moet aanbrengen hobbelt over dat vuiltje heen maar kan de drukplaat ernaast niet raken. Hier heeft een vuiltje op de drukplaat gezeten. Tijdens het drukken draait de plaatcilinder eerst langs het vochtwerk om de plaat te bevochtigen. Dit gebeurde met rollen die bekleed waren met molton.

Soms liet er wel eens een pluisje los wat op de plaat bleef plakken. Direct daarna gaat de drukplaat langs de inktrollen. En inderdaad de inktrol kan weer net niet de drukplaat raken. Hij kan met een heel klein stipje beginnen en uitgroeien tot deze vlek. Om het vuiltje weg te halen moet de drukker eerst de pers stoppen en de drukplaat schoonmaken. Soms verdwijnt het vuiltje spontaan en heeft de drukker het niet in de gaten. Anders zouden de drukvellen met zo’n vlek worden vernietigd.

Bij diepdruk komen ook verschillende puntjes voor net als bij offset. Maar nu niet door pluisjes maar door putjes in de drukcilinder. Ook kunnen er rakelstrepen ontstaan, dit gebeurt als er een klein vuiltje onder de rakel komt. Die rakel is een uiterst dunne stip die langs de cilinder schaaft om de overtollige inkt te verwijderen. Als het vuiltje vast komt te zitten kan er inkt tussendoor lekken en die streep vormen. Rakelstrepen kunnen dus alleen maar een echte rechte lijn vormen, het mag ietsje/pietsje schuin lopen doordat de rakel ook een hele kleine zijwaartse beweging maakt. Of links/rechts of onder/boven. Linksboven naar rechtsonder is dus niet mogelijk. Dat is een beschadiging van de drukplaat. Een rakelstreep geeft dus ook altijd de drukrichting aan. De drukrichting is soms ook te zien aan een rasterpuntje aan één kant zie je soms een iets donkerder randje aan dat napje (alsof ze overlopen). Bij meerkleurendruk kan dus een foutje in één van de kleuren voorkomen. Hierdoor ontstaat dan een andere kleur ondergrond.

Plaatfout of Druktoevalligheid, het blijft een moeilijk begrip

Voordat we iets kunnen vaststellen is het belangrijk dat we eerst de toegepaste druktechniek weten. Door de techniek te weten kunnen we verder zoeken. Die techniek kunnen we vinden in de standaard-catalogus bij de omschrijving van de zegel of serie. Dit geeft al een indicatie wat we zouden kunnen vinden. Is het boekdruk of offset dan hoeven we niet naar rakelstrepen te zoeken.

Ik hoop dat velen weer even met een nieuwe kijk binnen onze hobby naar onze postzegels kijken. Eerlijk waar u zult versteld staan van de nieuwe gegevens.

Bron: Gebruikte afbeelding afkomstig uit cat. N.V.P.H. en Mast.
Auteur:  Hans van Oosterom.

Gratis online postzegelcatalogus

Kijk in onze catalogus voor meer postzegels
Druktechniek



Nieuwsgierig naar de nieuwste postzegel- en postzegelproducten?

Kijk dan bij Collect Club.

Beoordeel met 1 sterBeoordeel met 2 sterrenBeoordeel met 3 sterrenBeoordeel met 4 sterrenBeoordeel met 5 sterren (3 stemmen, gemiddeld: 4,33 uit 5)
Loading...
PrintSchrijf een reactie

Tags bij dit artikel

Reacties (1)

  • Hennepnetel op 16 juni 2016 om 09:57

    Leuk initiatief Hans!

    Rakelstrepen bij rakeldiepdruk zijn toevalligheden.

    Het komt echter ook voor dat wat ogenschijnlijk een rakelstreep lijkt te zijn in werkelijkheid een “plaatfout” is!

    Jammer dat ik hier geen afbeelding kan plaatsen anders had ik wat voorbeelden van Argentina gegeven!

Schrijf een reactie

(registratie is niet nodig)