75-jarige Tom Poes met spiegelbeeldige Olivier B. Bommel - Postzegelblog

75-jarige Tom Poes met spiegelbeeldige Olivier B. Bommel

1

TomPoes logoHet is 75 jaar geleden dat de eerste Tom Poes-strip met zijn vriend annex tegenpool Olivier B. Bommel in De Telegraaf van zondag 17 maart 1941 verscheen. Beide jubilarissen hebben ieder een plaats op de gelegenheidspostzegel weten te verwerven met een citaat:

Tom Poes: “Hm, echt een dag voor avonturen!”
Olivier B. Bommel: “Als je begrijpt wat ik bedoel…”

“Spiegelbeeld vertel eens even . . .”

NVPH 2716dNVPH 2716d spiegelbeeld

Ontwerper Frank Janse is bij het ontwerpen van de Tom Poes-emissie uitgegaan van één originele tekening uit het dagblad-stripverhaal Tom Poes ontdekt het geheim der blauwe aarde, dat in De Telegraaf is verschenen. In de oorspronkelijke illustratie liepen de twee stripfiguren van links naar rechts naast elkaar. Om het contrast tussen beide hoofdfiguren duidelijk te laten uitkomen heeft hij ze losgesneden en elk een andere kant op beide postzegels laten oplopen! Hij heeft hierbij misschien wel aan de inhoud van het lied van de dochter van Willy Alberti, zangeres Willeke Alberti, gedacht: “Spiegelbeeld vertel eens even . . .” en meteen de daad bij het woord gevoegd en een deel van de striptekening met daarop Olivier B. Bommel omgedraaid, waardoor de de tegenstelling tussen beide hoofdfiguren met gemak beeldtechnisch is gerealiseerd.

TomPoes

Ontwerper Janse heeft hierbij op een fantasievolle wijze de staande uitdrukking ‘dichterlijke vrijheid’ veranderd in ‘ontwerpkundige vrijheid’! De looprichtingen van beide stripfiguren lopen niet parallel (zoals in de oorspronkelijke tekening), maar kruisen elkaar, waarmee de ontwerper de verbondenheid van beide strippersoonlijkheden overduidelijk accentueert. Of striptekenaar Marten Toonder (1912-2005) zich in deze ‘benadering’ zal kunnen vinden, betwijfel ik (ik denk hierbij aan zijn zielenrust), of zoals het karakteristieke gedrag van Tom Poes in het PostNL-persbericht wordt omschreven: “Zoiets zou Tom Poes nooit doen. Die houdt wel van avonturen, maar blijft binnen de lijntjes.”

Op aanvraag van grafisch ontwerper Frank Janse heeft Toonder Compagnie voor het ontwerpen van een Tom Poes-emissie illustraties beschikbaar gesteld. Zij hebben gezien de eindontwerpen geen (doorslaggevend) protest aangetekend. Met de begrippen ‘fantasie’ of ‘artistiek verantwoord’ heeft de Compagnie het wellicht goedgekeurd.

Velletje Tom Poes 75 jaar

Contrastrijke striphelden

Frank Janse heeft zich terdege verdiept in Tom Poes en Olivier B. Bommel door strips & boeken te lezen, documentaires over & interviews met Marten Toonder te bekijken. Contrast tussen beide striphelden als twee-eenheid is door deze studie het sleutelwoord én uitgangspunt voor de postzegelontwerpen betreffende karakters, taalgebruik en verschijningsvorm geworden:

1) Olivier B. Bommel als Heer van stand

Tom Poes 75 jaar - Olivier B. Bommel

  • Karakters: [a] impulsief, [b] gevoelsmens, [c] kortzichtig, [d] dikdoenerig en [e] antiheld, die zich overal onnadenkend in stort.
  • Taalgebruik: Marten Toonder heeft de Nederlandse taal met tal van woorden en uitdrukkingen verrijkt door die in de mond van Olivier B. Bommel te leggen als ‘zielknijper’, ‘denkraam’ en ‘minkukel’, maar ook met gevleugelde uitdrukkingen: ‘een heer van stand’, ‘geld speelt geen rol’, ‘een kleine, doch voedzame maaltijd’ en ‘als je begrijpt wat ik bedoel’.
  • Verschijningsvorm: onbesuisd lopend; hij imponeert met omvangrijk lichaam en met wijd uitgespreide, ruimte innemende armen.

2) Tom Poes is in alles het tegenovergestelde

Tom Poes 75 jaar - Tom Poes

  • Karakters: [a] behulpzaam, [2[ bedachtzaam, [3] zoekt de oplossing, [4] maakt de wereld niet te groot.
  • Taalgebruik: is beperkt. Het is kort en krachtig. Hij zegt alleen maar: “Hm.”
  • Verschijningsvorm: kordaat en doelbewust lopend en daarbij klein, weinig opvallend.

Contrastrijke vormgeving

Beide stripfiguren als tegenpolen hebben Frank Janse doen besluiten dat ook in de vormgeving door te voeren. Met andere woorden kenmerken van het postzegelonderwerp hebben de vormgeving van de postzegels bepaald, waarmee het ene het andere tot een harmonisch geheel op het postzegelvel ondersteunt:

  • Loop- en kijkrichting: naar links – naar rechts.
  • Posities waardeaanduiding ‘1’: links & hoog – rechts & laag.
  • Citaten: op onderste velrand links – op bovenste velrand rechts.
  • Afbeeldingen: ingekleurde lijntekening – oningekleurde lijntekening.
  • Kleur typografie: grijsblauw verwijst naar nuchterheid – rood verwijst naar impulsiviteit.
  • Bommel bedekt onnadenkend gedeeltelijk het cijfer ‘1’ en staat met zijn voet grensoverschrijdend boven op de eerste letter van het citaat. Tom Poes daarentegen neemt duidelijk afstand van beide overtredingen. Hij is letterlijk ver verwijderd van cijfer en tekst: “Hij blijft keurig binnen de lijntjes.”
  • De afbeeldingen krijgen diepte door de grof gerasterde schets van de weg, waarop beide helden lopen.
  • Dit raster verwijst naar het krantenraster van de dagbladen, waarin de avonturen van Tom Poes in zwar-wit werden afgedrukt.
  • De rasterschets loopt over de perforatie door. Met dit beeld-doorlopers-effect verwijst ontwerper Janse naar het vervolgtraject van het stripverhaal, waarvan elke dag een aflevering in de krant verschijnt.

Tom Poes geheim

1996 Strippostzegels

nvph-1677

In 1996 is ook aandacht aan de striptekeningen van Marten Toonder op postzegels gegeven middels twee verhalen:

  • Heer Bommel ontvangt een brief.
  • Heer Bommel gaat op reis.

Spiegelbeeld vertel eens even…

Voor meer spiegelbeeldige postzegelafbeeldingen zie het postzegel-blogartikel van 28 januari 2007.

Gratis online postzegelcatalogus

Kijk in onze catalogus voor meer postzegels
Thematisch Nederland Nederland



Nieuwsgierig naar de nieuwste postzegel- en postzegelproducten?

Kijk dan bij Collect Club.

Beoordeel met 1 sterBeoordeel met 2 sterrenBeoordeel met 3 sterrenBeoordeel met 4 sterrenBeoordeel met 5 sterren (8 stemmen, gemiddeld: 3,25 uit 5)
Loading...
PrintSchrijf een reactie

Bate Hylkema schrijft vanaf 1980 artikelen over filatelie en woont in het Friese Beetsterzwaag.

Reacties (1)

  • Bate Hylkema op 30 mei 2016 om 15:14

    Pas in 1998 is de zwart-wit lijntekening met daarop Olivier B.Bommel ingekleurd. Wie van Tom Poes-fans kan me per mail de zwart-wit tekening zenden, zoals die in 1941 in De Telegraaf stond? Bij voorbaat dank(batehijlkema@hetnet.nl).

Schrijf een reactie

(registratie is niet nodig)