Zie je wel wat je ziet? - Postzegelblog

Zie je wel wat je ziet?

4

Altijd lachen: bij de open dag van de school werd steevast een reeks experimenten gedaan die berusten op gezichtsbedrog. Het motto was: “zie je wel wat je ziet?” Een lichte ironische verwijzing naar het feit dat je bij een open dag altijd een heleboel kon waarnemen wat je verder je hele schoolloopbaan niet meer zou zien.

Uiteraard was de titel van de experimentenreeks een knipoog naar het ‘imagopoetsen’ van de school. Het handelde om vrij simpele biologische principes bij de verwerking van de lichtsignalen door het oog (fysiologische illusies) en door je hersenen (psychologische illusies). Je ziet namelijk niet met je ogen maar je ziet met je hersenen. Ogen zijn slechts een hulpmiddel om de signalen naar je hersenen te krijgen. De verschillende onderdelen van het traject van het licht en de omzetting daarvan in zenuwsignalen, kan voor opmerkelijke afwijkingen zorgen.
De Belgische Post heeft van deze verschijnselen gebruik gemaakt bij de uitgifte van een reeks zegels met als onderwerp “illusies”. De uitgave werd ontworpen door ontwerpbureau ‘De Indianen’, een samenwerkingsverband van Andreas Depauw, Steven Holsbeeks en Tim Knapen uit Antwerpen. Overigens is er in Gent een “Illuseum “ geopend, een museum dat een grote reeks artistieke vormen van gezichtsbedrog tentoonstelt. Ik weet niet of dit de aanleiding was tot de uitgifte van deze postzegelreeks. Er is op internet maar moeilijk informatie over te vinden. Je hersenen geven aan de informatie die via je ogen je brein bereikt altijd een eigen draai. Het zal wel meevallen, zal je zeggen.

Maar men heeft berekend dat maar liefst 70% van de informatie die je hersenen geven bestaat uit een eigen invulling van de informatie die van buiten af komt. Dat gebeurt vanwege de bouw van de retina, de lichtgevoelige laag, achter in je oog en de verwerking van de signalen aldaar of vanwege het transport via de zenuwbanen en natuurlijk bij de tot standkoming van het beeld in de optische zenuwcentra in je hersenen. Daar wordt het beeld gebouwd en vergeleken met eerdere ervaringen en oude informatie.
Dit maakt dat informatie, die mensen, zoals bijvoorbeeld getuigen bij een misdrijf, geven, altijd met de grootste voorzichtigheid genoten moet worden omdat tien getuigen de gebeurtenis op tien totaal verschillende manieren gezien kunnen hebben en interpreteren.
Bij dit velletje begint het ‘bedrog’ al bij de rand!

Een voorbeeld van laterale inhibitie. De letterlijke vertaling van het begrip ‘Laterale inhibitie’ is ‘zijdelingse remming’. Dat is dan ook precies wat er in het oog, in de retina, gebeurd. Wanneer er licht op een zenuwcel in het oog valt, zal deze een signaal zenden naar de hersenen. De zenuwcel die ernaast ligt zal precies hetzelfde signaal door middel van inhibitie of te wel remming onderdrukken. Dit zorgt ervoor dat zenuwcellen minuscule verschillen kunnen waarnemen (“HermannRaster”)

Als je jezelf ergens op fixeert wordt ervoor gezorgd dat de contrasten daar het grootst zijn. Mocht er ergens anders in je gezichtsveld hetzelfde contrast aanwezig zijn dan zorgt de laterale inhibitie ervoor dat je toch verschillen ziet. In de afbeelding hierboven zullen je zenuwcellen die de omgeving registreren overwegend zwart zien. De zenuwcellen die wit zullen waarnemen worden onderdrukt. Op die manier krijg je een heel onrustig beeld. Dit effect wordt weer ongedaan gemaakt op het moment dat je je ogen fixeert op een kruispunt van vier zwarte bolletjes. Als je naar een boerenbonte tafelkleedje kijkt, heb je hetzelfde effect, je kunt je er zelfs heel misselijk van gaan voelen. Overigens heeft de ontwerper er hier de tekst “illusies” in verwerkt, die slechts met moeite te ontdekken is vanwege de onrust die het beeld in je ogen veroorzaakt.
Een optische illusie is simpel gezegd het foppen van je brein, ook wel gezichtsbedrog genoemd. Je ogen nemen iets waar wat de hersenen anders interpreteren dan de werkelijkheid. De informatie die via de ogen verkregen wordt, zal in je brein namelijk maar voor 30% gebruikt worden om een beeld te vormen. De rest wordt door de hersenen zelf aangevuld. Dit doen ze door middel van eerdere ervaringen, verwachtingen en andere zintuigen.
De volgende optische illusies laten zien hoe gemakkelijk het brein ons voor de gek kan houden. Bij de eerste indruk lijkt de figuur te kloppen. Pas na een aantal seconden zal de ‘onmogelijkheid’ beginnen te dagen. De zegels bestaan voornamelijk uit psychologische illusies.

In deze figuur kun je twee verschillende zaken zien. Je hersenen moeten kiezen tussen een theeservies of een afbeelding van een hoofd van een tamelijk treurige clowneske figuur. De optische illusie wordt in stand gehouden doordat je ogen iedere seconde 50 keer van positie veranderen. De verwachting van beweging blijft dus duren. Als je echter naar een punt in de afbeeldingen blijft staren, zal je merken dat alles stilt komt te staan.

Een ander bekend voorbeeld:
Het beeld verkregen door onze ogen hebben we te danken aan miljoenen lichtgevoelige cellen in het oog. Deze zijn onderverdeeld in 120 miljoen staafjes en 6 miljoen kegeltjes. Staafjes zijn er om contrasten waar te nemen. Ze kunnen contouren onderscheiden aan de hand van contrasten. De kegeltjes nemen de drie hoofdkleuren rood, blauw en groen waar. Met deze drie kleuren kun je oneindig veel combinaties maken en dus ook oneindig veel kleuren zien.
Deze informatie is nodig om een nabeeld te kunnen begrijpen. Op het moment dat je naar een rood vlak kijkt zullen de kegeltjes gevoelig voor rood deze kleur waarnemen. Doen ze dit langer als normaal dan worden ze moe. De rode kegeltjes stoppen tijdelijk met het doorsturen van prikkels. Aangezien wit een combinatie is van alle kleuren, zullen de kegeltjes gevoelig voor blauw en groen licht waarnemen. De uitgeputte rode kegeltjes geven geen signalen door. Op deze manier zal je een combinatie van blauw en groen zien terwijl je in feite naar een wit kijkt. Wees gerust, na een paar seconden zullen je kegeltjes gevoelig voor rood licht weer aan het werk gaan en de kleur complementeren naar wit.
Dit effect kan ook bij de Belgische zegel gezien worden. Om een nabeeld te creëren dat realistische kleuren bevat moet je voor 20 seconden naar de linker afbeelding kijken. Een negatief bestaat uit wit minus de oorspronkelijke kleuren. Als je dan langdurig naar het beeld staart zal je wanneer je op een wit vlak kijkt het negatief zien en dus de complementaire kleuren (rechter beeld).
De volgende zegel is een voorbeeld van figuren van Thiéry. De Belgische chemicus, fysicus en psycholoog Thiéry, ontwikkelde tijdens zijn loopbaan een optisch dubbelzinnige figuur, die tot op vandaag wereldwijd bekend is gebleven onder de naam van de ” Figuur van Thiéry”: deze figuur lijkt zich het ene moment onder de waarnemer te bevinden, maar het volgende moment dan weer plotseling boven de waarnemer.


Waarnemingen die mogelijk fout geïnterpreteerd kunnen worden, zijn onder andere helderheid (contrastillusie), kleur (kleursubjectiviteit), afstand (3D-effect), dimensies (lengte, grootte), verplaatsing (snelheid), aard (herkenningsmisser, bijvoorbeeld ‘tante Julia’ roepen tegen een volslagen onbekende).


De zegel met de potloden geeft een foutieve interpretatie van een 3D beeld weer. Leg je een papiertje over de helft van het beeld is de andere helft volledig acceptabel, maar als je het gehele beeld bekijkt dan blokkeert je brein: dit kan niet.

De meester van de optische illusies is de Nederlander Maurits Cornelis Escher. Hij maakte uitbundig gebruik van de uitbeelding van onmogelijkheden in perspectief. Je ziet gebouwen of objecten die op het eerste gezicht normaal en natuurlijk lijken te zijn maar bij nadere bestudering volkomen paradoxaal zijn. De door Lionel Penrose ontworpen oneindige Pen-rose-Trap vormt de basis voor Eschers bekende waterval.

De Oostenrijkse postzegel uitgegeven ter gelegenheid van het wiskunde congres in 1981, is zo’n Penrose afbeelding. Esscher voelde zich meer verwant met wiskundigen dan met kunstenaars. Maurits Cornelis Escher vindt je op menige Nederlandse zegel terug..

De volgende zegel is hetzelfde als wanneer je naar een wolkenlucht staart. Je fantasie kan allerlei zaken zien, je herkent als het ware meerdere mogelijkheden. Hoewel, voor sommige mensen is het heel moeilijk, ze moeten echt wel wat langer turen. Misschien is het wat makkelijker als je naar de afdruk van het Eerste Dag Stempel kijkt.

Bij de laatste zegel is ook sprake van een combinatie van laterale inhibitie en fantasie. Pas na lang turen ontdek je een patroon in het lijnenspel. Welk cijfer vind je? Het is een Ebbinghaus illusie: In je hersenen worden verschillende beelden met elkaar in verband gebracht. Bij een vergelijking van de lengtes wordt een conclusie getrokken. Daarbij spelen de secundaire optische centra, als het ware het beeld documentatie centrum voor de beeldvorming door vergelijking, een belangrijke rol. Wat je tot nu toe in je leven gezien hebt beïnvloedt de waarneming van de werkelijkheid enorm.

 

Je ziet eerst een soort “Maori-motief”, maar als je wat nauwkeurige kijkt kun je ook een ander beeld zien. Er zijn mensen die alleen maar met de grootste moeite een ander beeld dan het “Maori-motief” kunnen zien. Jammer dat de ontwerpers slechts enkele van de vele mogelijkheden voor illusies steeds opnieuw gebruikt hebben. Er zijn veel meer mogelijkheden, die lopen van eenvoudige voorbeelden tot en met ingewikkelde tekeningen zoals bijvoorbeeld van Esscher.

Waarom is de volle maan, als hij opkomt aan de horizon zo groot als een enorme ballon, terwijl hij even later aan het firmament de grootte heeft van een voetbal? Wij weten nu dat het slechts een kwestie is van optische illusie, de maan blijft even groot!

 

Gratis online postzegelcatalogus

Kijk in onze catalogus voor meer postzegels
België Oostenrijk



Nieuwsgierig naar de nieuwste postzegel- en postzegelproducten?

Kijk dan bij Collect Club.

Beoordeel met 1 sterBeoordeel met 2 sterrenBeoordeel met 3 sterrenBeoordeel met 4 sterrenBeoordeel met 5 sterren (1 stemmen, gemiddeld: 5,00 uit 5)
Loading...
PrintSchrijf een reactie

Reacties (4) Schrijf een reactie

  • Pieter op 2 april 2015 om 12:21

    Mooi en leerzaam artikel! Helaas zijn dit soort zegels (net als in Nederland) niet bij de meeste gewone postkantoren te koop…

  • Lars op 2 april 2015 om 12:42

    Ik hoorde van iemand uit Antwerpen dat hij helemaal naar Brussel zou moeten om nieuwe zegels op de eerste dag te kopen.
    Jammer ook dat Bpost er wéér hogere waarden van moet maken ipv de gewone waarde ‘1’. Gestempeld niet te krijgen modern België op die zelfklevertjes na.

  • bate hylkema op 2 april 2015 om 17:51

    Met groot genoegen heb ik dit artikel doorgenomen. Aan het gerasterde stramien met daarin de tekst ‘ILLUSIES ILLUSIONS’ is interessante kennis te koppelen over de schilderwijze van Van Gogh, die met ‘dichtbij & veraf’ heeft te maken.
    * Als u met uw ogen dichterbij bovengenoemde tekst komt, is deze tekst slecht leesbaar. Neemt u er de natuurlijke afstand van op het scherm, dan neemt de leesbaarheid weer toe.
    * Bij een bezoek aan het Van Goghmuseum of Kröller-Müller moet u bij de schilderijen van Van Gogh eens uw aandacht richten op een deel van het gezicht, kleding of iets anders. Herkenning van wat er geschilderd is, is meteen benoembaar en redelijk concreet aanwezig. Zodra u echter met uw ogen dichterbij komt, verdwijnt de herkenning. U ziet een voorstellingsloze, abstracte deelafbeelding.
    * Toen Van Gogh het werk schilderde, stond ook hij, gelijk u zojuist heeft gedaan, met zijn neus op de schildering. Hij schilderde toen als het ware dat deel op een voorstellingsloze wijze. Toen hij enkele meters afstand had genomen van de schildering (een afstand zoals u gewoonlijk in een museum ook inneemt), kon hij pas beoordelen of de deelafbeelding hem aanstond, of dat er iets veranderd of bijgesteld moest worden.
    * In de praktijk betekent het dus dat Van Gogh voortdurend ter beoordeling van zijn werk op en neer liep tijdens het schilderen. Ogenschijnlijk schildert hij abstract, dat op afstand voor hem (en voor u als museumbezoeker) pas een herkenbare werkelijkheid voorstelt.
    * Afgezien van de revolutionaire schilderstijl van Van Gogh met reliëfrijke verfklodders, opzettelijke kleuroverdrijvingen, sterke afbeelding- en vormvereenvoudigingen, is zijn technisch schilderkundig vakmanschap van zijn ‘abstracte schilderwijze’ ontzettend groot. Met deze op interactieve wijze verkregen kennis, zult u met meer achting naar Van Gogh’s schilderijen zien en van genieten. Een welhaast onnavolgbare manier van schilderen.
    * Het ‘abstracte’ is op reproducties niet te ontdekken, omdat de afbeeldingen reliëfloze verkleiningen van schilderijen zijn.

  • Patrick (GENT) op 3 april 2015 om 21:22

    Het illuseum bestaat al decennia, en wie daar eens goesting voor heeft, die komt zich verbazen op volgend adres: Victor Braeckmanlaan 123, 9040 Sint-Amandsberg (Gent).
    Eén van die vele kleine musea die echt wel de moeite lonen. Meer info op het web.

Schrijf een reactie

(registratie is niet nodig)