MooiNL 2015: te kleine, geschematiseerde en 'gehavende' postzegelafbeeldingen - Postzegelblog

MooiNL 2015: te kleine, geschematiseerde en ‘gehavende’ postzegelafbeeldingen

0

Postzegel BourtangeDe MooiNL-postzegels 2015 geven aandacht aan de bijzondere vestingsteden Bourtange (op 2/2), Elburg (op 2/2), Naarden (op 2/2), Hulst (op 2/5) en Willemstad (op 2/5). Deze versterkte woonplaatsen beschermden de burgerbevolking tegen aanvallen van buitenaf door de bouw van stadsmuren, hoektorens, borstweringen, stadspoorten en grachten. De vestingsteden ontstonden in de 15e t/m 18e eeuw. Deze MooiNL-emissie kent zoals te doen gebruikelijk weer een exclusieve, plaatsgebonden postzegelverkoop per stad naast online-verkoop!

Van oudsher hebben mensen al de behoefte gehad zich te beveiligen tegen plunderende bendes en krijgers met veroveringsplannen. In begin nog primitief met wallen met daarop/daarin palissaden, stormpalen en houten poorten en rondom veelal een gracht. Naderhand kwamen er wallen met daarop stenen muren, muurtorens en muurpoorten. Omstreeks 1500 werden vanuit Italië stenen bastions in ons land geïmporteerd.

FDC-stempel 16 sept 1982

Dit gebastioneerde stelsel werd aan de Nederlandse omstandigheden aangepast. Geen muren meer van steen, maar in hoogte en breedte variërende aarden wallen in combinatie met ruim gebruik van hoofd- en nevengrachten. Bij het begin van de Tachtigjarige Oorlog (1568 – 1648) tegen Spanje bezaten veel steden nog een middeleeuws, onaangepast verdedigingssysteem. Vestingbouwkundige veranderingen waren dringend noodzakelijk tegen de talloze Spaanse belegeringen met gevorderde wapentechniek en evoluerende aanvalstactiek.

groot bourtange groot elburg groot naarden

MooiNL-vestingsteden-postzegels: nadere analyse

  • Op iedere postzegel is een geschematiseerde [omtrek]afbeelding van het historische stadsplan mét de naaste omgeving ervan geplaatst. De getekende voorstelling geeft een vereenvoudigd of generaliserend overzichtelijk beeld (in grafische hoofdlijnen) van de plaatselijke werkelijkheid. De tweedimensionale hoofdcontouren van het wegen-, grachten- en wallenpatroon zijn vanuit een denkbeeldig hoog standpunt (loodrecht boven de stad) weergegeven, waarbij weinig ter zake doende details verdwijnen.
  • Op de postzegels staan de stadskaarten van 1740 (Bourtange), 1649 (Elburg) en 1742 (Naarden). Opvallend is de notatie ‘kerkhof’ op de de Bourtange-postzegel (linksonder), buiten de stadswal..

Postzegel vestingstad Bourtange Postzegel vestingstad Elburg Postzegel vestingstad Naarden

Ook de omgeving van iedere vestingstad is grafisch in beeld gebracht met symbolen (met daarin veel wit), die kaartmakers uit de 16e, 17e en 18e eeuw als beeldtaal gebruikten om het karakter van het omringende stadsgebied met akkers, rietlanden, bossen, moerassen en dergelijke te duiden:

  • Bij Bourtange verwijzen de horizontale streepjes naar het omringende moerasgebied.
  • Bij Elburg verwijst de egale stippeltjes-achtergrond naar grasland, kleine golfjes verwijzen naar water in de gracht rondom de verdedigingswal, de stadshaven en de Zuiderzee.
  • Bij Naarden verwijzen de horizontale streepjes naar akkerbouw, boompjes staan voor boomgaarden (in cultuur gebracht land) en verticale streepjes hebben te maken met grasland (natuur).
  • De duiding van de symbolen was in vroeger eeuwen nog niet gestandaardiseerd: bij Bourtange bezitten de horizontale streepjes een andere betekenis als bij Naarden.

116.jpg nvph-373

  • De rood en blauw gekleurde typografie in de schuine balk bedekt een groot deel van de postzegelafbeelding. Deze storende toevoeging (als streep door de rekening) komt sterk overeen met een opdruk, waardoor een groot deel van de stadsplattegrond van de vestingstad aan het oog onttrokken wordt. De postzegelafbeelding wordt in mijn beleving hierdoor verminkt en/of beschadigd. Dit typografische onderdeel zou een uitstekende basis aan de zegelafbeelding hebben kunnen geven als het op onderste postzegelgedeelte geplaatst was geworden. Bovendien zou aan het hoofdthema geen afbreuk gedaan zijn.
  • De diagonale stand van de typografie illustreert (als een typisch eigentijds uitdrukkingsmiddel) het levensritme, de drukte & hectiek van tegenwoordig.
  • De afbeelding (met veel wit rondom) krijgt te weinig ruimte op de postzegel.
  • Het is bijzonder spijtig dat aan de omgeving rondom de stadsplattegrond meer ruimte (en daardoor aandacht) op de postzegels is toebedeeld dan aan de vestingplattegrond zelf. Hiermee krijgt de op het tweede plan staande omgeving meer aandacht als de vestingstad zelf (als hoofdthema).
  • Het rood en blauw in de typografie (in combinatie met het wit van de achtergrond) accentueert op een meesterlijke wijze het typisch Nederlandse verdedigingssysteem met water tegen aanvallers door de eeuwen heen. Het water speelt een dubbelrol. ’t Is zowel vriend als vijand.

Mooi Nederland BourtangeMooi Nederland ElburgMooi Nederland Naarden

MooiNL-postzegelranden nader bekeken

  • Op de achtergrond van de vijf vestingpostzegels geeft een luchtfoto een driedimensionale afbeelding van de vestingsteden. De foto is aan één kant langs de lijnen van de verdedigingsgracht uitgesneden. Met de hoekige, puntige of ronde uitsteeksels ontstaat een overeenstemmende link met de omtrek van het historische stadsgebied. Heden en verleden zijn hiermee in kleur en dimensionaliteit op een aantrekkelijke en harmonische wijze met elkaar geïntegreerd.
  • Medewerkers van de nieuwtjesdienst van de Vereniging van Kinderzegels & Maximafilie zijn meteen na het bekend worden van de afbeeldingen naar de desbetreffende vestingsteden gereisd om er een bijpassende beeld-ondersteunende prentbriefkaart op te sporen.
  • De invalshoek vanuit een vliegtuig gezien verschilt per stad. Beide foto’s verhogen op een meerwaardige wijze de blik op de desbetreffend stad.
  • Opvallend is de schuine plaatsing van de kerk in Elburg. Alles is er haaks opgesteld, terwijl de kerk ten opzichte van de huizen een diagonale positie inneemt. Een oudere grondregel had er echter de voorrang.
  • Bij alle kerken staan het koor naar het oosten (waar de zon opkomt en het licht verschijnt) en de kerktoren naar het westen. Deze ‘afwijkende’ stand van de kerk is ook in het stadsplan van Naarden te bespeuren.

MooiNL-Bourtange

Mooi Nederland Bourtange

In de 16e eeuw beheersten onze voorouders de grondwaterstand nog niet. Grote, onbegaanbare moerassen bedekten de oostelijke helft van de huidige provincies Groningen en Drenthe. Via enkele harde, zanderige passen waren de moerassen toegankelijk, waaronder de “twee uur gaans lange, slechte pas over de plaats”, waar Bourtange zou ontstaan.
In 1580 kwam de stad Groningen tijdens de 80-Jarige Oorlog (1568 – 1648) in handen van de Spanjaarden. Meteen daarop gaven prins Willem van Oranje en de Staten-Generaal opdracht om een vijfhoekige schans met aarden wal en bastions aan te leggen op de smalle zandrug (tange, waar twee wagens met paarden elkaar ‘bequaem’ konden passeren) in het moerasgebied op de grens met Duitsland. Door het uitgraven van de benodigde grond voor de wallen ontstond meteen een brede gracht. Over deze zandrug liep de weg (heer- of legerweg) van Groningen naar Lingen in Westfalen. De schans kon door isolering de bevoorrading van Groningen geheel blokkeren.

uitbreidingen Bourtange

In de periode 1593 t/m 1742 wordt de vesting door uitbreidingen vergroot, de wallen verhoogd en de grachten verbreed. Binnen de vesting-vijfhoek is de bebouwing in een patroon van radiale straten rondom een (met twintig leilinden omzoomd) vijfhoekig plein aangelegd. De schans was onneembaar: naast het smalle doorgangspad was moeras, waar onmogelijk loopgraven voor een belegering aangelegd konden worden.

prentbrk Bourtange

Door de voortschrijdende verdroging van het moeras en de toegenomen vuurkracht van het geschut verloor vesting Bourtange in de eerste helft van de 19e eeuw elke militaire betekenis. In 1851 werd de vesting opgeheven. De wallen werden geslecht en met de grond werden de grachten gedempt. De plaats veranderde in een agrarisch dorp, hoewel het stadsplan gedeeltelijk in tact bleef. Mede daardoor kon in de jaren negentig van de vorige eeuw de vesting vrij nauwkeurig gereconstrueerd worden, gebaseerd op de situatie van 1742. Grachten, wallen en soldatenbarakken staan weer in de vestingstad in zuidoost Groningen, alsof ze nooit verdwenen waren.

MooiNL-Elburg

Mooi Nederland Elburg

De vestingstad Elburg bezit een bijzondere vorm: niet rond zoals gebruikelijk bij een middeleeuwse stad, maar rechthoekig met een stratenpatroon van rechte wegen en haakse hoeken. De kerk staat in een hoek nabij de stadsmuur en niet in het centrum. De stad als welvarende vissers- en handelsplaats aan de Zuiderzee is ontworpen aan de tekentafel.

mooiNL elburg

Directe aanleiding daarvoor was de tweede Sint-Marcellusvloed van 1362 en een grote overstroming in 1367. Hertog van Gelre, Willem van Gulik, besloot daarom de hele stad te verplaatsen. Arent thoe Boecop gaf zijn stadsontwerp een rechthoekige vorm van een dambord-patroon (370 x 240 meter) met een rechthoekig patroon van straten en stegen naar aanleiding van Romeinse steden. In de periode 1392 – 1396 werd het enorm grote nieuwbouwproject gerealiseerd. Bij inspectie van Willem van Gulik was de nieuwe stad klaar, maar de kerk stond nog buiten de muren. Reden? De bisschop had nog geen toestemming voor de verhuizing gegeven. Dat gebeurde 1397. In het centrum van de stad was geen plaats meer.

Vestingstad Elburg

Een eeuw na de nieuwbouw verloor de vestingstad haar handelspositie. De stad viel terug op de Zuiderzeevisserij. Vijf eeuwen aaneen past Elburg binnen de stadsmuren: de vooruitgang ging aan de stad voorbij.

MooiNL-Naarden

Mooi Nederland Naarden

De vesting Naarden vormende in de loop der eeuwen een uitstekende verdedigingspost voor de toegang naar Amsterdam en Holland. De zespuntige, stervormige en gerestaureerde vestingstad Naarden bezit zes bastions, zes ravelijnen, een dubbele omwalling en een dubbele grachtengordel. De stad bezit vanaf 1673 t/m 1915 twee stadspoorten: Amsterdamsche poort en Utrechtsche poort.

Vestingstad Naarden

Naarden is een van de best bewaarde vestingsteden in Europa, ooit bedoeld om de vijand te weerhouden het rijke gewest Holland en de handelsstad Amsterdam in te nemen. De vesting is vooral bekend om zijn versterkte stervorm. De zes bastions van de ondergrondse kazematten met geschutkelders zijn grondig gerestaureerd. In het Nederlandse vestingmuseum waan je je terug in het spannende verleden.

frontklvesting naarden
Het leven van de In 1628 ontvlucht hervormer Jan Amos Comenius (Komensky, 1592 – 1670) Tsjechië om katholieke en politieke redenen. Via Polen, Engeland en Hongarije belandt hij in 1656 op uitnodiging van de welgestelde familie De Geer in Amsterdam, waar hij 14 jaar leeft en werkt.

comnius

Amsterdam beschikte niet over geld voor zijn begrafenis, de Waalse kerk van Naarden was een aanvaardbaar alternatief om hem daar te begraven. De stadsplattegrond van Naarden is met een portret van Comenius op een Tsjechisch bankbiljet van 200 kronen afgebeeld.

Europazegels 1982

1271 v2.jpg1272.jpg

De Europapostzegels 1982 (nvph 1271/72) hebben ook aandacht aan de vestingsteden gegeven, namelijk Enkhuizen en Coevorden.

Enkhuizen

Enkhuizen historisch enkhuizen actueel

De 50 cent Europapostzegel geeft van Enkhuizen de plattegrond van het gehele verdedigingswerk (periode 1590 – 1600), dat uit een omwalling met zeven bastions met ervoor een gracht bestaat. De omwalling is ruim om de bebouwing (op de zegelafbeelding niet ingetekend) heen gelegd, omdat de welvarende handelsstad toen groei en uitbreiding verwachtte. Deze bleef echter uit door de concurrentie met Amsterdam. De omwalling van de stad is op vijf bastions na redelijk in takt gebleven. Blauw op de postzegel stelt het water in de grachten en van de Zuiderzee voor.

Coevorden 

coevorden actueel coevorden

De 70 cent Europapostzegel geeft een gestileerd fragment van de verdedigingswerken (regelmatige zevenhoek, ca 1750) van Coevorden. De buitenomtrek bestaat uit een veertien puntige ster. Op de postzegel ligt het noorden niet boven, maar aan de rechterzijde van de postzegel. Rechtsonder ligt een deel van de binnenstad (waarin geen bebouwing is aangegeven) met twee van de zeven bastions met ervoor de hoofdgracht. Blauw is water, de twee grijzen stellen de schaduw voor.
Ontwerper Baer Cornet: “Aanvankelijk sprak de ornament-achtige vorm van de stadsplattegrond me aan. Een detail als vorm bleek aantrekkelijker te zijn, is ook informatiever.”
Bourtange en Coevorden, die redelijk dicht bij elkaar liggen, komen door de passen door hetzelfde moeras in functie sterk met elkaar overeen. Ze beheersten beide de doorgaande heer- of legerwegen.

Uitgiftedatum

Op 2 februari verschijnen van de serie Mooi Nederland 2015: Bourtange, Elburg en Naarden

Gratis online postzegelcatalogus

Kijk in onze catalogus voor meer postzegels
Thematisch Nederland Nederland Burchten,Kastelen en Paleizen



Nieuwsgierig naar de nieuwste postzegel- en postzegelproducten?

Kijk dan bij Collect Club.

Beoordeel met 1 sterBeoordeel met 2 sterrenBeoordeel met 3 sterrenBeoordeel met 4 sterrenBeoordeel met 5 sterren (4 stemmen, gemiddeld: 3,75 uit 5)
Loading...
PrintSchrijf een reactie

Bate Hylkema schrijft vanaf 1980 artikelen over filatelie en woont in het Friese Beetsterzwaag.

Reacties (0)

Schrijf een reactie

(registratie is niet nodig)