Portugese koloniën en de 'Carreira da India' - Postzegelblog

Portugese koloniën en de ‘Carreira da India’

0

Rode draad
Onlangs kreeg ik albumbladen met Portugese koloniale postzegels uit periode 1900-1930 in handen. De meeste verschillen onderling alleen in de landsnaam, want Portugal hanteerde toen een eenheids-ontwerp.

Vele andere koloniale mogendheden waaronder Nederland  deden hetzelfde. Wat me trof was het grote aantal koloniën, waaronder enkele waar ik nooit van had gehoord. Ze lagen aan of bij de West- en Oostafrikaanse kust, aan de kust van het huidige India, In het Ned.Indische eilandenrijk (nu dus Indonesië), en China. Vóór het postzegeltijdperk waren er nog vestigingen op Ceylon (Sri Lanka), Malakka (Maleisië), in Japan (Nagasaki) en niet te vergeten Brazilië, door Portugese zeevaarders gesticht.  Bestaat er een rode draad die deze koloniën in een logisch verband met elkaar brengt?

Carreira da India    
Inderdaad, die rode draad is er. Het is de ‘Carreira da India’  oftewel de Indiëlijn uit de 16e eeuw tussen Portugal, om de Kaap naar India en het verre Oosten, op jacht naar specerijen. Dus even terug in de historie. Eind 15e eeuw waren Spanje, Portugal en Venetië de sterkste maritieme naties in Europa. De latere grootmachten ter zee Nederland, Engeland, Frankrijk stelden nog weinig voor.

Oosterse specerijen   
Oosterse specerijen, zeer gewild en peperduur, bereikten het Middellandse Zeegebied vanouds vanuit het Midden Oosten en Alexandrië. Vanuit Alexandrië ging het naar stapelplaats Venetië.  De vele sultans, sjahs, handelssteden en karavaaneigenaars die eraan moesten verdienen verklaren de hoge prijs. Westeuropa kreeg vanuit Venetië weinig of helemaal niets, het beetje dat binnenkwam werd in het Middellandse-zeegebied geconsumeerd. Erger nog, door onderlinge oorlogen tussen nieuwe en agressieve islamitische sultanaten lag de aanvoer soms vele jaren stil.

Expedities
Expedities over open zee waren gevaarlijk want niet iedereen geloofde dat de aarde rond was en op open zee kon men zijn exacte plaats niet vaststellen, dat lukte pas drie eeuwen later. Maar wie waagt die wint. Spanje zond in 1492 een expeditie onder Columbus westwaarts de oceaan over. Die ontdekte Amerika maar dat werd lange tijd voor Indië aangezien (daar herinnert de naam Indianen nog aan). Portugal zond in 1488 een expeditie onder Vasco da Gama om Afrika heen naar India. In tegenstelling tot Columbus, bracht die na meer dan twee jaar reistijd inderdaad de begeerde specerijen mee naar huis. Grote jubel in Lissabon, geld om te investeren stroomde toe, schepen werden gebouwd, en nieuwe expedities naar de Oost gestuurd.

Engelse en Hollandse concurrentie         
Meer dan een eeuw had Portugal vervolgens het voorrecht zonder concurrentie oosterse specerijen in te voeren zoals peper, nootmuskaat, foelie, kruidnagel, kaneel. In die jaren werden in de Oost vele kantoren geopend en forten gebouwd, gefinancierd door handeldrijven tussen wat nu heet India, Malakka en de Indische archipel. Hoewel een toenmalig Portugees schip het maar vier jaar uithield en tenminste een kwart van de bemanning de retourtocht Lissabon-India van meer dan twee jaar niet overleefde, was het een bloeiend bedrijf dat de reders en de koning grote rijkdommen bracht. De Portugezen hadden schepen ontwikkeld met nieuwe snufjes die maritiem overwicht garandeerden. Zo waren ze gebouwd met ijzeren spijkers en voorzien van versterkte dekken met kanonnen (sorry: kanons) die de vijand op afstand hielden. Voordien werd een zeeslag beslist door rammen en enteren. Vijandige havens waren niet meer onkwetsbaar. Oosterse schepen zoals Arabische dhows, Maleise prauwen, en Chinese jonken waren kansloos tegen zo’n Portugees schip, laat staan een vloot. De eerste Portugese schepen met kanonnen op de India-route waren dwarsgetuigde kraken (verhoogde voor- en achtersteven), later kwamen de wat grotere galjoenen (alleen verhoogde achtersteven). De gemiddelde scheepsgrootte was 400 ton bemand door 130 man.

Om risico te spreiden waren drie schepen van 400 ton beter dan een van 1200 ton. Ze waren wel traag met een gemiddelde snelheid van drie knopen. Druk was het niet op deze Indiëlijn. Gedurende de eerste eeuw ging het om een uitgezonden vloot per jaar  van vijf tot acht schepen.  De vele Portugese vestigingen aan de Afrikaanse west- en oostkust waren plaatsen waar Afrikaanse produkten zoals ivoor en huiden ingeladen konden worden voor de handel in de Oost. Daar had men voor de meeste handelsprodukten uit Europa geen interesse. Voordeel was dat de kleine jaarlijks aangevoerde hoeveelheid specerijen de Europese markt niet bedierf zodat de prijzen hoog konden blijven. Het lukte een eeuw lang om de nautische details geheim te houden. Echter, begin 17e eeuw verkreeg de Engelse en Hollandse concurrentie toch de nodige gegevens door spionnen en buitgemaakte kaarten. Zo kaapte de Engelse piraat Francis Drake in 1592 de Sao Filipe met alle India-documenten, terwijl Nederlandse spionnen zoals Cornelis Houtman en Jan Huygen van Linschoten meevoeren naar de Oost en hun ogen de kost gaven. Het belangrijkste geheim was timing van de tocht over de Indische oceaan. Immers, de moesson waaide daar van mei tot september van Oost Afrika naar India maar van oktober tot april in omgekeerde richting.

Het kan verkeren, zei Bredero
Intussen was Portugal in 1580 door koninklijk huwelijk een onderdeel geworden van het Habsburgse Rijk. De koning van Spanje werd ook koning van Portugal. Zowel Spaanse als Portugese schepen konden dus legitiem aangevallen worden in het kader van de 80jarige oorlog. Hollanders hadden intussen ook prima schepen, met name omdat zij prachtige dunne en dus lichte, onderling gelijke planken konden zagen met de houtzaagmolen, een Hollandse uitvinding en decennialang een monopolie.  Binnen tien jaar was Holland de grootste scheepsbouwer van Europa geworden vanwege lage prijs en hoge kwaliteit. De rest van het verhaal is bekend: de Portugezen werden tijdens onze ‘Gouden Eeuw’ door Hollanders en Engelsen in korte tijd verdreven uit vele van hun nederzettingen, forten en koloniën, inzake specerijenaanvoer namen deze naties het stokje over. Vooral de 17e eeuwse Hollanders brachten jaarlings een massa specerijen uit Ceylon en Indonesische eilanden naar Europa, deels afkomstig uit eigen plantages. Daardoor daalde de prijs wel aanzienlijk zodat Jan Klaassen en Katrijn zich sindsdien tot vandaag de dag gepeperde maaltijden kunnen veroorloven. Portugal was vanaf de 17e eeuw geen maritieme mogendheid van betekenis meer.

De postzegels   
De lijst Portugese koloniën uit het postzegeltijdperk 300 jaar later is dus een schamel restant uit grootse tijden. Op mijn albumbladen vond ik postzegels 1900-1930 van:

  • Angola (nu republiek)
  •  Angra (Azoren),
  • Horta (Azoren)
  • Azoren,
  • Funchal (Madeira),
  • Portugees Afrika (serie geldig in alle Afrikaanse gebieden),
  • Kaapverdische eilanden (Cabo Verde),
  • Portugees Congo (= Cabinda, een enclave van Angola in Congo),
  • Lourenco Marques (Mozambique),
  • Quelimane (Mozambique),
  • Nyassa (Mozambique),
  • Tète (Mozambique),
  • Inhambane (Mozambique),
  •  Zambesie (Mozambique),
  • Ponta Delgada (Mozambique),
  • Mozambique (provincie van kolonie Mozambique),
  • Portugees Guinea (Guinee-Bissau),
  • Såo Tomé & Principe (eilandjes in Golf van Guinee),
  • Portugees India (Goa en onderhorigheden, nu districten van India),
  • Timor (helft van eiland Timor in Indonesische archipel, nu republiek),
  • Macao (in China, bij Hongkong).

In Portugees Mozambique was het beheer van verschillende provincies een tijdlang aan particuliere maatschappijen verpacht,de meeste daarvan gaven eigen postzegels uit.

 

http://en.wikipedia.org/wiki/Portuguese_India_Armadas
http://nl.wikipedia.org/wiki/Specerijenhandel  

Voor de aardigheid onderstaand een lijst van Nederlandse factorijen, forten en kolonies in de loop der tijd:
http://nl.wikipedia.org/wiki/Lijst_van_Nederlandse_koloni%C3%ABn_en_handelsposten

Gratis online postzegelcatalogus

Kijk in onze catalogus voor meer postzegels
Historisch Brazilië Frankrijk Groot Brittannië Indonesië Nederland Portugal Spanje



Nieuwsgierig naar de nieuwste postzegel- en postzegelproducten?

Kijk dan bij Collect Club.

Beoordeel met 1 sterBeoordeel met 2 sterrenBeoordeel met 3 sterrenBeoordeel met 4 sterrenBeoordeel met 5 sterren (3 stemmen, gemiddeld: 5,00 uit 5)
Loading...
PrintSchrijf een reactie

Philip Levert van Postzegelvereniging Haarlemmermeer schrijft verhalen over postzegels waarin de geschiedenis en de reizen die hij gemaakt heeft een grote rol spelen.

Reacties (0)

Schrijf een reactie

(registratie is niet nodig)