Molens: indrukwekkende landschapssymbolen van weleer - Postzegelblog

Molens: indrukwekkende landschapssymbolen van weleer

8

Dit jaar is een feestelijk jaar voor de vereniging ‘De Hollandsche molen’. Deze landelijke organisatie, die zich inzet voor beheer en behoud van wind- en watermolens in Nederland, viert haar 90e verjaardag. Voor PostNL een reden er filatelistisch aandacht aan te schenken, zoals de PTT dat bij het 40-jarig bestaan van de vereniging met de uitgave van Zomerpostzegels 1963 (nvph 786/90, 50 jaar geleden) in silhouetuitvoering ook heeft gedaan.

Bewegingen van de molen

Ontwerper Joost Veerkamp maakt bewegingen van (met) molens op vijf bijzonder gevarieerde manieren duidelijk. Alles draait er bij een molen (1 t/m 3), of om een molen (4 t/m 5).

1) De bovenkap van de molen, waar de wieken aan vast zitten, kan gelijk het hoofd van een mens verschillende kanten opdraaien (kruien: van stand doen veranderen en naar de wind zetten/keren).

  • De middelste molenkap met wieken kijkt je bij wijze frontaal aan, vaktechnisch: en face.
  • Links en rechts van deze molenkap kijkt deze koppen vaktechnisch: driekwart.
  • Beide buitenste molenkappen zien vaktechnisch: bijna en profil. Bij een totaal zijaanzicht (zoals op de postzegel van de koninginnen Emma en Wilhelmina) blijft er van de wieken niet veel zichtbaars en herkenbaars over.

2) Ook de stand van de wieken van de vijf molens (op de bovenste en onderste rij) zijn verschillend, waarmee Het draaien ervan wordt gesuggereerd:

  • De wieken van de middelste molen staan in de ‘+-stand’ (korte ruststand).
  • Links en rechts van deze molen staan de wieken in de ‘x-stand’ (lange ruststand).B
  • Beide buitenste wiekstanden staan weer in ‘+-stand’. Deze beschrijving geldt voor de bovenste rij (+, x, +, x, +). De onderste rij kent een andere volgorde (x, +, x, +, x).  De molenstand van beide onder elkaar geplaatste postzegels is steeds tegengesteld. Of + – x, of x – +. Deze wiekenstand verlevendigt het gehele velletje in sterke mate.

3) De staanplaatsen van de molens van de bovenste en de onderste rij molens is ook verschillend:

  • De bovenste reeks molens staan aan het water.
  • De onderste reeks molens staan midden op het land of in de stad.

4) Het bewegen en draaien van de kleur (gelijk de molenwieken) geeft veranderlijke tijdstippen in etmaal aan:

  • Het kleurverloop van de ene naar de andere postzegel is gebaseerd op een kleurencirkel, die van links  naar rechts op de bovenste rij postzegels loopt en van rechts naar links op de onderste rij.
  • Het zijn echte kleursferen, waarin je ook verschillende tijdstippen in een etmaal kunt herkennen:
    • heldere zomernacht stemmingsopname van de Kilsdonkse molen (3e postzegelafbeelding).
    • zonnig middaguur stemmingsopname van de Grafelijke torenmolen (8e postzegelafbeelding)

5) Op een ‘kunstmatige manier’ weet Joost Veerkamp de molens alle op een doorlopende horizon te plaatsen (gelijk Esther de Vries dat deed op de eerste emissie van de tien blokken Mooi NL 2005).

  • Tegen een heldere hemel en op een doorlopende horizon (die van de ene naar de andere postzegel denkbeeldig doorloopt) draaien de molens in de leesrichting met de ruimende wind mee, waardoor een kringvormige spiegeling (per rij van vijf postzegels) ontstaat. Voor de doorlopende horizon zijn verschillende hoogten op een heel aanvaardbare wijze aan elkaar ‘geknoopt’ door bosjes, boerderijen én inzoomen.

Striptekenaar Joost Veerkamp is op een bijzonder doorleefde, doordachte én gevarieerde manier bezig geweest tien molens op deze aantrekkelijke en levensechte wijze op tien postzegels te plaatsen. Ook de aanwezigheid van een gestileerde sierbalk (ontleend aan molens, waarop de vermelding van de molennaam) heeft hij functioneel een plaats op de velrand gegeven. Een vondst van formaat is de weinig opvallende plaats van de sorteerhaak rechtsboven in de omkadering. Bijzonder is de adresvermelding bij de plaatsnaam van de molen.

Tien molens

Ondermolen O in de Schermer (Noord-Holland), een binnenkruier, een molen waarbij het kruien (keren naar de wind) van binnenuit gebeurt.

De Hiemerter molen in Burgwerd (Friesland), een spinnenkop, een kleine afgeleide uitvoering van de wipmolen, typisch voor deze provincie.

Kilsdonkse molen in Heeswijk-Dinther (Noord-Brabant), de enige watervluchtmolen die ons land rijk is, een molen, die zowel op windkracht als op waterkracht kan malen.

Oudendijkse molen in Hoornaar (Zuid-Holland), een wipmolen, oorspronkelijk type van poldermolen, afgeleid van de standerdmolen. De molen ligt aan De Giessen, een riviertje dat onder de Dorpsweg doorloopt. Het adres op de velrand is het postadres.

De Gekroonde Poelenburg in Zaandam (Noord-Holland), een paltrokmolen, een andere doorontwikkeling van de standerdmolen, met een overbrenging, die het gebruik als zaagmolen mogelijk maakt. De molen maakt deel uit van openluchtattractie De Zaanse Schans, waarbij ook de 100 cent Vakantiepostzegel 1996 (nvph 1681) hoort.

Rijn en Lek in Wijk bij Duurstede (Utrecht), een ronde, stenen stellingmolen met een houten stelling. Vaak wordt deze molen met die van schilder Ruysdael verward, een torenmolen die niet meer bestaat.

Sint Hubertus in Klein Genhout, gelegen op een heuvelkam, net buiten Beek (Limburg). Een standerdmolen, het oudste type windmolen, waarbij de houten molenkast op een standerd (dikke stam) rust. Van oorsprong was de voet open. Later ontstonden varianten: de gesloten en de halfgesloten standerdmolen.

Grafelijke Torenmolen in Zeddam (Gelderland), de oudste molen van Nederland, een van de tien belangrijkste rijksmonumenten, een stenen molen op een zogenaamde belt (heuvel), met een cilindrische romp.

Buiten verwachting in Nieuw- en Sint Joostland (Zeeland), een bijzonder fraai gedecoreerde ronde grondzeiler vanaf de begane grond bedienen.

Wolzigt in Roderwolde (Drenthe), een forse molen in achtkante vorm, met een stelling rondom, gebouwd op een voormalige olieslagerij, thans het Nederlandse Graanmuseum.

Tot slot

Bovenstaande informatie stelt een verzamelaar op prijs: een postzegelafbeelding die niet alleen mooi en aansprekend is om te zien, maar ook eentje, die iets te vertellen heeft. Joost Veerkamp heeft naast een informatief rijke afbeelding ons ook een inhoudelijk vormgevingsidee van de postzegels gegeven. Zonder deze informatie die ik uit het PostNL-persbericht heb gehaald, zouden deze tien postzegels voor velen een gesloten boek zijn gebleven.

Voor een vergroting: klik op de afbeelding

Er is een duidelijke overeenkomst en verwantschap  in onderwerp en stijl aanwezig tussen deze postzegelafbeeldingen en die van de vele afbeeldingen van het lucifermerk molen. De molenafbeeldingen van de postzegel en die van het luciferdoosje komen in tekenstijl van de klare lijn (zakelijke lijnvoering en stevig aangezette buitencontouren)  en kleurovergangen sterk met elkaar overeen. De wieken van de ‘lucifer-molens’ zijn overigens alle afgetopt. Of de ‘postzegel-molens’ ook op de ‘lucifer-molens’ staan, heb ik nog niet kunnen ontdekken.

Eerdere molen-postzegels

Een molen (op voor- of achtergrond) is altijd een populair onderwerp op Nederlandse postzegels o.a. op verschillende velletje van MooiNL uit de periode 2005 t/m 2011. Voorts staan er molens op nvph 244/1179, 573, 786/90, 793, 1347, 1595, 1681, 2109, 2122, 2350, 2319, 2397, 2472, 2480, 2553/2735, 2708, 2769, 2882 en 2930.


Gratis online postzegelcatalogus

Kijk in onze catalogus voor meer postzegels
Thematisch Nederland



Nieuwsgierig naar de nieuwste postzegel- en postzegelproducten?

Kijk dan bij Collect Club.

Beoordeel met 1 sterBeoordeel met 2 sterrenBeoordeel met 3 sterrenBeoordeel met 4 sterrenBeoordeel met 5 sterren (5 stemmen, gemiddeld: 5,00 uit 5)
Loading...
PrintSchrijf een reactie

Bate Hylkema schrijft vanaf 1980 artikelen over filatelie en woont in het Friese Beetsterzwaag.

Reacties (8) Schrijf een reactie

  • hennepnetel op 9 juni 2013 om 08:32

    “Er is een duidelijke overeenkomst en verwantschap in onderwerp en stijl aanwezig tussen deze postzegelafbeeldingen en die van de vele afbeeldingen van het lucifermerk”

    Het verschil is dat bij postzegels er naar een diepzinniger achtergrond wordt gezocht terwijl bij lucifersdoosjes niemand een moment stil staat!

    Joost mag het weten!?

  • b.hylkema op 9 juni 2013 om 21:50

    Drie molens op een rij van bijgaande foto van de Zaanse Schans staan ook alle drie op postzegels: beide linker molens op nvph 1681, de rechter molen op de nieuwe creatie van Joost Veerkamp.

  • Cees Prins op 9 juni 2013 om 22:22

    Dit zijn ontwerpen die er mogen zijn…
    Duidelijk herkenbaar en groots in hun eenvoud. Ook voor buitenlandse verzamelaars een fraai “product” dat het waard is op een brief of kaart gebruikt te worden…

  • Patrick op 13 juni 2013 om 15:40

    Wat jammer allemaal stilstaande molens met geklampte zeilen.
    Nu is het net of alle molens in nederland nooit malen/draaien.

  • M. Bloem op 14 juni 2013 om 01:15

    Prachtige serie. Op de foto’s is te zien waarom de ontwerper JUIST niet voor molenzeilen en (draaiende) tussenstanden gekozen heeft. Witte, donkerbruine, oranje zeilen: het zou een ratjetoe geworden zijn. Grafisch gezien zijn de hekwerken interessant genoeg, maar misschien wilde Veerkamp wel zeggen: waarom draaien de Nederlandse molens eigenlijk meestal niet?

  • aadb op 14 juni 2013 om 03:27

    @Kijken door een blauwe roze en lichtgroengele bril geven een andere kijk op de wereld rond om ons heen .Kwestie van smaak en door duidelijkheid aanvaardbaar .

  • AvN op 16 juni 2013 om 16:40

    Weer een werk op topniveau afgeleverd door Joost Veerkamp.

    Deze prestatie was dan ook koren op zijn molen. Niet iedere grafische ontwerper kan dit: “alle molenaars zijn geen dieven”. Al valt niet te ontkennen dat zelfs Joost wel eens de molen door de vang loopt (13 juni WbD). Maar ja, Joost heeft altijd zoveel te doen, dat je niet kunt zeggen dat zijn molen langzaam maalt. Wil je tot zo’n resultaat komen, dan zul je inderdaad eerst alles door de molen hebben moeten halen.

    Het mooie van alle werken van Joost is dan ook dat hij juist niet draait als een molen. Het lijkt er wel eens op, dat hij juist een klap van de molen heeft gehad. Maar dat is schijn! Genialiteit noemen we dat.

    Er kan dan ook nu weer worden gezegd, dat er meer dan de molen in het woud is omgegaan. Aan het eind van het jaar bij het verschijnen van zijn 19e supplement van het Postzegelalbum, zal moeten blijken of Joost het koren van de molen heeft gezonden. Maar hij zal wel uitkijken dat hij hierbij niet zelf een klap van de molen heeft gekregen.

    Niet dat je behoeft te verwachten dat een ieder in de tredmolen zal lopen. Neen, sommigen zullen zeggen dat Joost met molentjes heeft gelopen. Maar wie dat volhoudt, zal toch echt tegen windmolens moeten vechten. Joost is dan ook een man naar ieders hart, nu hij werkt als een molenpaard.

    Ga vooral nog heel lang zo door!!!

  • Cees Prins op 16 juni 2013 om 17:30

    Als je er nog wat meer wilt weten:
    http://molendevlijtmeppel.nl/index.php?core%5Bnavigationitemid%5D=1017
    Wel leuk AvN…

Schrijf een reactie

(registratie is niet nodig)