Een bijzondere KNMI-brief - Postzegelblog

Een bijzondere KNMI-brief

6

Deze oude brief is interessant vanwege afzender en bestemming. Als extra heeft dit exemplaar een frisse omslag met mooie frankering en duidelijke afstempeling. Ik kocht het stuk op ‘n Van Dieten veiling. Het is geen vouwbrief, maar eentje in een enveloppe.


Deze brief, hier afgebeeld, is er een van Utrecht naar Brussel, VS vijf Juni 1869, AS de volgende dag. Frankering 4x 5 ct (NVPH no 7-IIc), ontwaard met puntstempel 107. De brief is gericht aan ene heer Adolphe Quételet, astronoom, directeur van de Belgische Koninklijke Sterrenwacht (Observation Royale) en van het Belgische Koninklijk Meteorologisch Instituut (KMI).

Afzender is Quételets geachte collega, de internationaal befaamde Utrechtse hoogleraar professor Christophore Henricus Didericus Buys Ballot (1817-1890). Deze was de eerste directeur van het in 1854 opgerichte Koninklijke Nederlandsche Meteorologisch Instituut (KNMI) te Utrecht. Op de brief zien we het KNMI stempel en ernaast handgeschreven ‘franco de la poste Buys Ballot’. In de 19e eeuw had de Franse taal dezelfde algemene bekendheid die het Engels nu heeft. Deze brief is uiteraard in het Frans geschreven. C.H.D. Buys Ballot heeft diverse Franstalige publicaties op zijn naam staan, zijn Frans was vloeiend, voor iemand van zijn stand normaal. Aan het hof van koning Willem III bijvoorbeeld werd alleen met lager personeel Nederlands gesproken, al het andere ging in het Frans.

Professor C.H.D. Buys Ballot (1870-1890)

Buys Ballot gaf aan de Universiteit van Utrecht colleges wiskunde, natuurkunde en scheikunde, wetenschappen waar hij ook bijdragen aan heeft geleverd. Zijn grote belangstelling was echter het weer. Wat weersvoorspellingen betrof had men al enige eeuwen de volksweerkundeboekjes zoals de (nu nog bestaande) Enkhuizer Almanak. Daar werd het weer op een bepaalde dag en plaats voorspeld op basis van statistiek, waarnemingen in het verleden voor zover bekend. De geleerde wereld dacht dat dit beter moest kunnen op basis van metingen van temperatuur, luchtdruk, neerslag en derzelfs veranderingen.

Met dit doel werd in Nederland het KNMI opgericht. C.H.D. Buys Ballot, de eerste directeur, werd grondlegger van het KNMI weerbericht en weerkaart. De brief aan zijn collega, de Belgische astronoom en KMI directeur Adolphe Quételet zal vast en zeker over weermetingen zijn gegaan.

Professor Buys Ballot werd internationaal bekend door de wet van Buys Ballot: als men op het Noordelijk halfrond met de rug naar de wind staat, bevindt het hogedrukgebied zich rechts en het lagedrukgebied links. Dit komt door de draaiing van de aarde die een stromende luchtmassa niet in een rechte lijn laat lopen, de massa buigt af onder invloed van de z.g. Corioliskracht. Buys Ballot heeft die kracht niet beschreven, maar is wel als eerste met experimentele resultaten gekomen.
Professor C.H.D. Buys Ballot was internationaal beroemd en drager van vele onderscheidingen. Uit mijn schooltijd herinner ik me dat zijn wet ter sprake kwam in de natuurkundeles , wie weet gebeurt dat nog steeds. Het KNMI met vier medewerkers was in de beginjaren op Sonnenborgh (Utrecht) gevestigd waar vanaf een toren metingen werden gedaan.

Buys Ballot was een bijzondere wetenschapper die veel voor elkaar kreeg: hij zorgde dat er overal in Nederland metingen werden gedaan voor zijn weerbericht. En hij maakte stormwaarschuwingen voor schepen. Daarvoor bedacht hij een speciale seinpaal die de zeelieden vanaf de zee konden aflezen. Ook bracht hij samenwerking tussen weerkundigen uit verschillende landen op gang. Op museum Sonnenborgh zie je 19e eeuwse instrumenten waarmee Buys Ballot het weer liet meten. Einde 19e eeuw verhuisde het KNMI naar De Bilt. Er zijn nu zo’n 500 medewerkers in dienst waaronder een aantal geleerden.

In 2004 werd het 150-jarig KNMI-bestaan herdacht met twee postzegels, NVPH nrs 2248-49.

Gratis online postzegelcatalogus

Kijk in onze catalogus voor meer postzegels
Historisch Nederland



Nieuwsgierig naar de nieuwste postzegel- en postzegelproducten?

Kijk dan bij Collect Club.

Beoordeel met 1 sterBeoordeel met 2 sterrenBeoordeel met 3 sterrenBeoordeel met 4 sterrenBeoordeel met 5 sterren (2 stemmen, gemiddeld: 4,50 uit 5)
Loading...
PrintSchrijf een reactie

Philip Levert van Postzegelvereniging Haarlemmermeer schrijft verhalen over postzegels waarin de geschiedenis en de reizen die hij gemaakt heeft een grote rol spelen.

Tags bij dit artikel

Reacties (6) Schrijf een reactie

  • Jos van den Bosch op 2 maart 2012 om 12:18

    De naam Quetelet kwam me zo bekend voor. Het blijkt, na enig zoeken, dat hij de naamgever is aan de “Quetelet index” of ook wel BMI = Body Mass Index geneomd. Daarmee kun je bepalen of er sprake is van overgewicht, aan de hand van lichaamslengte en gewicht geloof ik. Waar die mannen zich toch niet allemaal mee bezig hielden. Prachtige brief hoor. Uitermate geschikt voor een thematische verzameling. Gefeliciteerd met deze koop.

  • Marc37 op 2 maart 2012 om 15:01

    Philip, ik heb een opmerking: Professor C.H.D. Buys Ballot (1870-1890) is in 1817 geboren en niet in 1870(dik gedrukt) zoals
    in het tweede ‘kopje’ geschreven staat.

  • Philip Levert op 4 maart 2012 om 22:41

    Jos, inderdaad is Adolphe Quetelet ook de man van de BMI.
    Zie http://nl.wikipedia.org/wiki/Adolphe_Qu%C3%A9telet

    Marc, dank voor het attenderen op hinderlijke vout.
    Juiste geboortejaar van BB is 1817 als elders in blog vermeld.

    Philip

  • ben buschman op 11 maart 2012 om 22:20

    Beste meneer Levert,
    Bedankt voor al die nuttige informatie over een prachtig postzegelstuk. Ik zou het aan de muur hangen als ik u was.

  • Jan Taco teGussinklo (@DutchBW) op 20 mei 2014 om 07:19

    Fraai!
    Het wordt nog interessanter als de lezer weet dat we allemaal Quetelet wel kennen vanwege de naar hem genoemde Quetelet-index. Beter bekend als de BMI (Body Mass Index). Een rekenkundige formule (maat) voor (over)gewicht. Gebaseerd op lengte en gewicht van een individu.

  • philip Levert op 20 mei 2014 om 08:57

    Dank Jan Taco, voor dit bericht.
    Blijkt dat 19e eeuwse geleerden overal
    verstand van hadden!

Schrijf een reactie

(registratie is niet nodig)