Een vlagstempel is een mechanische stempel die behalve van een datum- en plaatsnaamaanduiding is voorzien van een tekening of tekst in de zogenaamde “vlag”. Tegenwoordig bevat de vlag meestal een eenvoudige aanwijzing van de post zelf (bijvoorbeeld: “Postcode, gebruik hem goed”), en soms worden gebeurtenissen aangekondigd (bijvoorbeeld: “Bezoekt de Postzegeltentoonstelling Amphilex”). Vroeger, en dat is nog niet zo heel lang geleden, werden stempelvlaggen veel meer gebruikt.
De tekeningen in de vlag waren aantrekkelijk en kunstzinnig. De inhoud was ook gevarieerd, een aankondiging, een wijze les, een waarschuwing, een verleidelijk (maar wel maatschappelijk) aanbod.
Voor thematische verzamelaars kunnen de genoemde vlagstempels erg interessant zijn. Ze vormen een mooie afwisseling tussen de postzegels, speciaal op tentoonstellingen.
Ik wil hier de aandacht vragen voor een presentatie waarbij een verhaal is te vertellen door een aantal vlagstempels te rubriceren. Ik geef hier als voorbeeld mijn kijk op de periode van de jaren 30 en 40 van de vorige eeuw.
In 1932, de hele wereld is nog gewikkeld in de nasleep van de beurskrach van 1929, lezen we “Gebruik bij voorkeur Nederlandsch Fabrikaat”, een methode om de eigen industrie te herstellen/bevoordelen.
In 1934 wordt ondersteuning gevraagd voor het herstel van de crisis via de slogan: “Steunt het Nationaal Crisiscomité”. Het NCC is een coördinerende instantie voor de versteviging van de economie.
In 1937 roept de PTT de bevolking op om toch vooral ook Zomerzegels (met toeslag) te kopen met de stempelvlag: “Koopt Zomerzegels / Cultureele en Sociale Zorg”
Op 4 mei 1940 (!) stempelt de PTT met “Vacantie in Vredig Vaderland”. Zes dagen later vallen de Duitsers ons land binnen!
In 1942 wordt een loterij gehouden door “Winter Hulp Nederland” met als hoofdprijs een varken(?). De kans om iets te winnen is trouwens 1 op 3, althans volgens de boodschap in het stempel.
In 1942 wordt de bevolking opgeroepen om afval te verzamelen: “Help onze Industrie aan Grondstoffen, Lever Afval in”. Tegenwoordig noemen we dat recycling.
In februari 1944, de ellende van de oorlog is op zijn dieptepunt, doet de PTT opnieuw een oproep: “Afvalstoffen bewaren is Grondstoffen sparen”.
In 1944/1945 krijgt de bevolking weer een wijze les: “Zand en Water zijn bij Brandbom inslag de beste Bluschmiddelen”.
Geestelijk en materieel herstel
1946, De oorlog is voorbij, de wederopbouw begint met de oproep: “Steun het streven naar Materieel en Geestelijk Herstel”.
1947, De Economie trekt al aan door het harde werken van de bevolking. Er wordt weer volop gebouwd, ook in de scheepsbouw. We maken kennis met de eerste reis van een nieuw schip via: “SS Nieuw Amsterdam / Rotterdam-New York/ 29 October 1947/ 1e Na-Oorlogse Reis”.
Uit bovenstaande overzicht blijkt dat de stempelvlaggen nauwkeurig worden gekozen door de PTT. Ze passen goed in het tijdsbeeld. De vaak aantrekkelijke en door kunstenaars ontworpen afbeeldingen worden zeer gewaardeerd. Het zijn ook prachtige “eye-catchers” (aandachtstrekkers) op poststukken. Bovenstaande voorbeeldverzameling zal het op een tentoonstelling overigens niet goed doen bij de jury (te weinig variatie in filatelistische elementen), maar wel worden geapprecieerd door het publiek.
Wellicht is hier de indruk gewekt dat vlagstempels netjes uit een poststuk worden geknipt.
Dat kan natuurlijk wel, maar bij een tentoonstelling wordt een “stempel op stuk” (= stempel op een geheel poststuk) beter gewaardeerd. Het niet-interessante deel van het poststuk wordt dan “verzonken” zodat alleen de stempel en de postzegel zichtbaar zijn.
(5 stem(men), gemiddelde: 4.00)Aantal keer gestemd: 5
Loading ...- Delen:
Loading ...
Reacties (3) Schrijf een reactie
Leuk! Zo is inderdaad een interessante posthistorie-verzameling op te bouwen! Zijn deze stempels gecatalogiseerd? Moet je zeker bij Po & Po zijn?
@Arjan, bij mijn weten bestaat er geen catalogus van dit soort stempelvlaggen. Een heel klein gedeelte van stempelvlaggen is terecht gekomen in het boekje “De poststempels van Nederland/ reclamehandstempels en gelegenheidsstempels” van F.W.van der Wart (uitgave van Po&Po), maar het merendeel heb ik nergens kunnen vinden.
Toon,
Je vroeg waarom een varken op de Winter Hulp Nederland loterij vlag stempel. Dit was dus in 1942, Duitse bezetting, dus het volgende:
“Zwijnen (overdrachtelijk; in het Duits ‘Schwein haben’) betekent onverdiend of onverwacht geluk hebben. De oorsprong hiervan hangt samen, denkt men, met het middeleeuwse gebruik om bij jaarmarkten de verliezer van de wedstrijden die gehouden werden met enig vertoon en hoon een varken te geven. Dat was voor de verliezer een onverwacht geschenk, en het varken werd daarmee een gelukbrenger.”
Lijkt mij een aanvaardbare uitleg.
Hans
Schrijf een reactie