Op twee velletjes Mooi Nederland, namelijk Mooi NL – Zutphen én Kampen, komen deelfragmenten voor van Hendrick en Barent Avercamp. Kort geleden verscheen in de schilderijenreeks ‘Beleef de seizoenen in de kunst’ weer een fragment van Avercamps’ schilderij op een Persoonlijke Postzegel. Deze negen deelfragmenten zijn voor mij dé aanleiding iets meer achtergrondinformatie over beide Avercampen bij elkaar te zoeken en u voor te leggen.
Pas na 1920 kwam men tot ontdekking dat er niet één, maar twee schilders waren die de naam Avercamp dragen! De bekende Hendrick Avercamp (1585 – 1634) bleek een neef/oomzegger te bezitten, Barent Avercamp (1612/13 – 1679), die ook in Kampen was geboren en bovendien ook nog winterse landschappen (rijkelijk bevolkt) schilderde! De schilderstijl (tekenachtige schilderstrant) van beiden komen behoorlijk met elkaar overeen.

De panorama-achtige landschappen, waarvan de dieptewerking o.a. door de huizen wordt bepaald, werkt als een opstelling van [toneel]coulissen. De mensen op de achtergrond in de verte lossen in een waas (weinig gedetailleerd) op een eindeloze vlakte op. Bij dit atmosferische (diepte suggererend) perspectief wordt de kleur in de verte steeds fletser.
Op de verhalende wijze van schilderen (groepjes mensen zijn interactief bezig: schaatsen, kolfspelen – voorloper van ijshockey – , slee duwen, priksleeën, paard en arreslee en met elkaar staan praten) zijn jong en oud, rijk (groepen personen in in donker gekleurde lange jassen mét hoeden) en arm (zijn actief aan het werk: riet bundelen en afvoeren, hakken een bijt in het ijs, puttenwater en bedelen bijvoorbeeld) als ontmoetingsplaats op en bij het ijs aanwezig. Elk onderdeel is op zich zelf nauwkeurig door de schilder geobserveerd op de vrij gedetailleerde schilderijen. Avercamp combineerde al schilderend elementen thuis op zijn atelier, die hij buiten had bestudeerd.

Mensen zijn in groten getale op en bij het ijs in groepjes neergezet. Tussen de groepen is onderling weinig of geen contact. Aandacht voor de menselijke verschijning blijkt o.a. door de afbeelding in verschillende houdingen/standen en kostuums. Het winterse vermaak speelde zich op de voorgrond (met een warme kleurenpracht) en achtergrond (met een weinig opvallende bruine en grijze tonen) af van de schilderijen met een hoge horizon. Veel ijstaferelen spelen zich op ondergelopen land van uiterwaarden van de IJssel nabij Kampen en/of Zuthen af.
Hendrick Avercamp staat bekend als de ’stomme van Kampen’: hij is doof geboren. Met zijn verhalende schilderijen compenseert hij zijn doofstomheid als een geboren ‘verteller’ op een voortreffelijke wijze. Hij ziet met een zekere nieuwsgierigheid om zich heen en geeft onderlinge contacten weer.
Avercamp’s deelfragmenten op postzegels
De deelfragmenten die aan verschillende schilderijen zijn ontleend, hebben stuk voor stuk te maken met activiteiten op en rond het ijs.

2] Opbinden van schaatsen een deelfragment van ‘IJsvermaak’ (ca 1610) van Hendrick Avercamp (Mauritshuis),
3] Echtpaar een deelfragment van ‘IJsvermaak’ (ca 1610) van Hendrick Avercamp (Mauritshuis),
7] Schaatspaar een deelfragment van ‘IJsvermaak’ (ca 1610) van Hendrick Avercamp (Mauritshuis).

4] Kolfspeler een deelfragment van ‘IJsvermaak’(ca 1610) van Hendrick Avercamp (Mauritshuis),

6] Schaatser een deelfragment van ‘Winterlandschap met schaatsers’ (1608) van Hendrick Avercamp (Rijksmusum),
9] Arreslee met paard een deelfragment van ‘Winterlandschap met schaatsers’ (1608) van Hendrick Avercanp (Rijksmuseumm), [zie ook een deel van de bijdrage van 27 december 2009].

1] Priksleeën een deelfragment van ‘Winterlandschap’ van Hendrick Avercamp (Rijksmuseum Kröller-Müller).

5] Slee duwen een fragment van ‘Gezicht op Kampen’ (1663) van Barent Avercamp.

8] Toeschouwers een deelfragment van ‘Gezicht op op Zutphen’ (ca 1650) van Barent Avercamp.
Waar bevinden de besproken deelfragmenten zich op de Mooi Nederland velletjes?



















Reacties (1)
Deelgragment 5, ontleend aan het ‘Gezicht op Kampen’ is spiegelbeeldig op de postzegelrand terecht gekomen! Uiteraard een logische ingreep: de naar rechts bewegende sleeën zouden in de juiste stand de ijsvloer verlaten, terwijl ze door omkering nu het ijs opgaan en er daardoor aan de activiteiten deelnemen.
Schrijf een reactie