Beleef de gedaanteverwisseling van een schilderij op een postzegel (deel 1) - Postzegelblog

Beleef de gedaanteverwisseling van een schilderij op een postzegel (deel 1)

4

arreslee-avercampDe betiteling ‘Beleef de seizoenen in de kunst’, behorend bij de op 12 januari uit te geven kunstpostzegelserie ‘De vier jaargetijden op postzegels’ (in Persoonlijke Postzegeluitvoering) bracht me op de uitspraak ‘Beleef de gedaantewisseling van een schilderij op een postzegel’. Achter deze kreet/stelling blijkt een interessante druktechnische achtergrond/geschiedenis te schuilen, waar nog weinig filatelisten zich mee bezig hebben gehouden.

Tussen twee postzegels, behorend bij de nieuwe kunstpostzegelserie’ bestaat een hemelsgroot verschil. Hierbij doel ik niet op de tegenstelling in postzegelstand (verticaal – horizontaal), seizoenverschil (winter – zomer) en tijdverschil (van 400 jaar), maar op de weergave van de schilderijreproductie.

ezeltjes-strandarreslee-avercamp

Klik op de afbeeldingen voor een vergroting

De tegenstelling tussen deze twee schilderijreproducties in één postzegelemissie, namelijk een fragmentarisch beeld tegenover een totaalbeeld van een schilderij, is ook op eerder uitgegeven Nederlandse postzegels (van het officiële uitgifteprogramma) aan te wijzen. Deze tegenstelling verloopt met en aantal tussenvormen (eventueel overgangsvormen) via verschillende postzegelseries in een periode van maar liefst tachtig jaren! De trage ontwikkeling heeft te maken met de vorderingen van de postzegeldruktechniek.

Overigens gaat aan de vormgevingsmethode van het ‘Avercamp-postzegeltype’ op Nederlandse postzegels nog een aantal schilderij-varianten vooraf.

avercamp-schilderij

Klik op de afbeelding voor een vergroting

  • De arreslee met paard en schaatsers is een deel (detail) van een groter geheel, namelijk het schilderij
    ‘Winterlandschap met ijsvermaak’ [1609] van Hendrick Avercamp (1585 – 1634, formaat 132 x 87,5 cm)
  • Avercamp (doofstom) schilderde in Kampen winterlandschappen met ijspret. Het laatste deel van de 16e eeuw was een van de koudste periodes (kleine ijstijd). Op dit dorpsgezicht op ijs met een hoge horizon komen veel figuren als schaatsers, kolfspelers (type ijshockey) en wandelaars voor, die ergens mee bezig zijn, een activiteit uitoefenen.
  • Op het vertellende schilderij komen tal van anekdotes en ondeugden voor als plassend mannetje, vrijend paartje en blote achterwerken. Het schilderij suggereert diepte door atmosferisch perspectief: de kleur wordt in de verte steeds fletser.

israels-2

* De reproductie van het schilderij van de impressionistische schilder Isaac Israëls (1865 – 1934) ‘Ezeltje rijden langs het strand’ (1879, formaat 70 x 51 cm) op de postzegel komt geheel overeen met de totale schilderijafbeelding.

* Op het vrolijke strandtafereeltje rijden drie meisjes (zusters Pauw en een vriendinnetje) langs het strand. Een jongen loopt er achter. Met losse verfstreken en in heldere zonnige kleuren is het tafereel opgezet.

zomerzegels-vel1-400.jpg

* Deze postzegel komt sterk overeen met de afbeelding van de zomerzegel 2007 (nvph 2497). Ezeltje rijden langs het strand was rond 1900 een wijdverbreid en aantrekkelijk toeristisch tijdverdrijf voor kinderen van welgestelden.

Zeven vormgevingsvarianten van schilderijen op postzegels

Het reproduceren van een schilderij op een postzegel is decennia lang een hachelijke onderneming geweest. Niet alleen vanwege de verkleiningsfactor (details komen niet of minder goed tot hun recht), maar ook vanwege de kleurreductie (achteruitgang/tenietgaan van de kleursterkte[accenten]). Een schilderijreproductie van ondermaatse kwaliteit ontstaat.

De ontwikkeling van de schilderijweergave op een postzegel heeft verschillende stadia doorlopen. Van [1] een schetls, via [2] een éénkleurige deelweergave, naderhand nog uitgebreid met [3] een steunkleur, kwam uiteindelijk toch [4] de totale schilderijweergave op een postzegel tot stand, echter met gescheiden kleurvlakken (zie variant 7). Vervolgens trad [5] een sterk uitvergroot detail als deel van een groter geheel op de voorgrond. Naderhand verschijnt er weer een nieuwe reproductiemethode. Het schilderij wordt opgedeeld in [6] twee blokdelen, één in kleurendruk en één in zwart-wit uitvoering. Tot slot verschijnt nogmaals [7] het totale schilderij op een postzegel, maar dan met samensmeltende kleuren (zie variant 4).

schilderijen-2

Klik op de afbeelding voor een vergroting

  1. De schilderijweergave van het gehele schilderij (zelfs twee schilderijen) in 1930 op een postzegel (nvph 229) is met een schets begonnen, via
  2. een eenkleurige reproductie (nvph 300) in 1937 van een deel van het schilderij (met naderhand nog
  3. een steunkleur) in 1955 (nvph 666) behoort
  4. een meerkleurige weergave van het gehele schilderij met gescheiden kleurvlakken (nvph 1287) behoort in 1983 tot de mogelijkheden (zie ook variant 7). Vervolgens verschijnt in 1990
  5. een sterk vergroot fragment (bijna ‘levensecht’ in grootte) als vertegenwoordiger van het gehele schilderij op een postzegel (nvph 1443). In 1996 wordt
  6. een meerkleurige deelreproductie gecombineerd met een aaneensluitende, zwart-witte deelweergave ven een schilderij (nvph 1664).
  7. meerkleurige weergave met in elkaar overlopende kleuren van het gehele schilderij (zie ook variant 4).

Alle schilderijreproducties op Nederlandse postzegels (en dat zijn er inmiddels al heel wat) zijn in een van de vijf (2, 3, 4, 5 & 7) hierboven opgevoerde vormgevings-/weergave-varianten onder te brengen. De varianten 1 en 6 zijn tot nu toe eenmalig verschenen.

Tot slot

* Écht interessant en uitdagend voer voor een thematische verzamelaar. Een aantal vervolgartikels (nog drie stuks) verschijnt op kort termijn ook op Postzegelblog.
* Inhoudelijk is deze benadering misschien beter getypeerd met de karakteristieken als speur-, kijk-, vergelijk- en studievoer over schilderijen én postzegelvormgeving.

Gratis online postzegelcatalogus

Kijk in onze catalogus voor meer postzegels



Nieuwsgierig naar de nieuwste postzegel- en postzegelproducten?

Kijk dan bij Collect Club.

Beoordeel met 1 sterBeoordeel met 2 sterrenBeoordeel met 3 sterrenBeoordeel met 4 sterrenBeoordeel met 5 sterren (1 stemmen, gemiddeld: 5,00 uit 5)
Loading...
PrintSchrijf een reactie

Bate Hylkema schrijft vanaf 1980 artikelen over filatelie en woont in het Friese Beetsterzwaag.

Tags bij dit artikel

Reacties (4) Schrijf een reactie

  • Ton op 27 december 2009 om 10:45

    eenhuidsworst die persoonlijke postzegels kan me niet voorstellen dat het in grote getalen wordt gekocht

  • JHA op 27 december 2009 om 15:06

    Nu hebben we ooit in een niet al te ver verleden, in het gulden-tijdperk, eens vier postzegelboekjes gehad, gewijd aan de vier jaargetijden.
    Wat is er nu, in het jaar 2010, nu voor nieuws onder de zon?
    OK, het zijn euro-waarden, gewijd aan de jaargetijden, maar verder? ……

  • Johan op 27 december 2009 om 21:15

    Erg leuk deze benadering. Ik mis echter de variant die via printtechniek op persoonlijke postzegels is verschenen, waarbij dan ook nog onderscheid gemaakt kan worden tussen de diverse verschillende printers die gebruikt zijn en nog gebruikt worden.

  • JHA op 28 december 2009 om 09:35

    Tja, bij de postzegelboekjes hadden we alleen de seizoensverschillen en de combinaties

Schrijf een reactie

(registratie is niet nodig)