Wereld Kampioenschap Voetbal 2010 in Zuid-Afrika (deel 1)

Een ‘postzegel-inhoudelijke’ verkenning van een aantal Nederlandse ‘voetbal-postzegels’ is ontleend aan ‘De voetbal is rond’,  een brochure die is uitgegeven t.g.v. de tentoonstelling ‘Zegeltocht Nederlands voetbal’ in het internationale Perscentrum Nieuwspoort in ’s-Gravenhage van 30 mei – 21 juli 2006.

Het dynamische is bepaald niet aanwezig in enkele voorontwerpen van de eerste Nederlandse ‘voetbalpostzegel’, die in het kader van de negende Olympische Spelen in Amsterdam in 1928 zijn uitgegeven. Aan het ontwerp van de voetballer is veel geknutseld. De bazen bij de post vonden dat [1 & 2] de 3 cent-voetballer “meer inspanning” moest vertonen.

Veel versies werden afgekeurd: [3] de voetbalschoen met een bolle neus en [4] de doelverdediger. De ontwerper Wenckebach had moeite om een levendige impressie te geven van een alledaags onderwerp van een actieve sportman. De ontwerper had zich tot dusver altijd op hoogstaande, klassieke of symbolische voorstellingen gericht. De cirkelvorm rondom de voetballer bijvoorbeeld doet denken aan een cartouche. In de klassieke vormgeving is het gebruikelijk een cirkel- of ellipsvorm  rondom een afbeelding of portret te plaatsen. Dat de cirkel naar een bal zou kunnen verwijzen is in de beginperiode van de vormgeving nog niet gebruikelijk. Tegenwoordig is het wél gebruikelijk dat deelfacetten van het postzegelonderwerp in de vormgeving zijn verwerkt.

Wereldse onderwerpen van actief bedrijvende sportlui eiste een volkomen andere instelling en benadering. Wenckebach had het tijdens de ontwerpperiode bijvoorbeeld te stellen met de vraag in hoeverre de sportlieden gekleed waren: gekleed of ongekleed.  Het voorontwerp van de speerwerper was naakt. Overigens naderhand vervangen door een kogelstoter. Uiteindelijk kreeg iedereen toch kleding aan geheel in overeenstemming met de normen en waarden van die tijd.

Bijgaande Olympiade-briefkaart is een door een particulier (Huygens boekwinkel en advertentiebureau) bedrukt briefkaart. Dergelijke kaarten staan bekend onder de naam Olympische Huygenskaarten. Er bestaan 27 verschillende briefkaarten met een afbeelding van sporten (zoals deze met drie voetballers) en de bijzondere tekst: “Als daar straks de wereldgasten juichend door de straten gaan moet heel Neerland kunnen zeggen daar heb ik aan meegedaan.” (Copyright dagblad De Telegaaf)

Met het 100-jarige bestaan van de KNVB verschijnt er een dynamiek van een geheel andere orde uit de voetbalwereld op een postzegel, waarbij de aandacht op de jeugd wordt gericht. Vooral het plezier is de drijfveer voor voetballende jongens en meisjes, de lol van het ongedwongen balletje trappen. Zo toont de postzegel een jongetje (in zwart-wit op de voorgrond, de eerste laag) dat op een levendige manier als het ware met zijn eigen schaduw speelt.

De tweede laag (achtergrond) toont het profvoetbal, abstract, in lijnen, letters, cijfers en pijltjes. De liggende spiraal is overigens rechtop gezet. Het is een schematische tekening van een zeer bekende spelsituatie: het betreft het doelpunt dat Marco van Basten in de 89ste minuut van de halve finale tegen West Duitsland maakte bij het EK. Een van de mooiste doelpunten uit de geschiedenis van het Nederlandse voetbal. Het is een dans die tot overwinning leidt.

Dat de toeschouwer geordend en zich gediciplineerd kán gedragen blijkt uit een aantal voorontwerpen van ontwerper Toon Driel, de tekenaar van de voetbalstrip ‘FC Knudde’. Driel ‘jubileerde’ in 1998 25 jaar: in 1973 verscheen zijn eerste voetbal-striptekening in het Algemeen Dagblad.

Nederland en België die gezamenlijk het WK 2000 (elk in vier steden) organiseerden, kwamen met dezelfde zegelafbeeldingen uit (de Belgen uiteraard in een Belgisch gekleurd tenue). Juichende oranjefans zijn dominerend aanwezig op EK-postzegels 2000 (nvph 1888/89).

Aanvankelijk zou één van de twee voorontwerpen het voetbalspektakel promoten. Eentje met beide vlaggen van de twee landen (in een te rustige en saaie uitvoering) en één met daarop het voetballogo van EK 2000 (een levendige en frisse uitvoering).

Nederland was EK-favoriet in 2000 voor de Europese voetbaltitel. Ter gelegenheid daarrvan werd een bijzondere postzegeluitgifte voorbereid.  De Raad van Bestuur TPG had de wens geuit om een spelmoment of een foto van de spelers af te beelden. Dat was lastig, omdat er al een contract was met ontwerper Stang Gubbels. Die tekende in gekleurde vlakken enkele voetballertjes: een spelende, een scorende en een juichende. In een blauw vlak van de kampioenspostzegel zou de tegenstander worden vermeld en in wit uitgespaarde cijfers de uitslag. Alles simpel. Rennen, scoren en juichen. Een strakke tijdsplanning is daarbij een eerste vereiste. Het letterlijke vervolg staat onverkort in de management-brief van juli 2000:

“Als het nationale voetbalelftal op zondag 2 juli Europees Kampioen was geworden, zou PTT Post op maandag 3 juli een bijzondere postzegel hebben uitgegeven.Deze postzegel zou geproduceerd zijn in vellen van honderd stuks in de nacht van zondag door Johan Enschedé Security Printing in een oplage van vijf miljoen postzegels. Op de zegel waren de finaleteams (landen) en de uitslag vermeld. De postzegeldistributie was aan TNT Logistics toevertrouwd. Vóór 16.00 uur zouden alle postkantoren een initiële zending in huis hebben gehad.

Door de nederlaag tegen Italië op donderdag 29 juni 2000 werd het project afgeblazen.”

“De rest is silence”, schreef Shakespeare, al ging dat toen niet over voetbal.

Een zwart-witte wedstrijdbal van de Nederlands-Belgische emissie komt ook voor op de postzegel van WK 1974 (nvph 1050) nabij een witte streep op de groene grasmat, tijdens een passief moment, vóórdat er met de bal gespeeld wordt. De kleurrijke sfeer in een stadion tijdens een wedstrijd op de weinig dynamische zegelafbeelding duidt ontwerper Jan Boterman op een symbolische manier aan door een kleurenstrook aan de rand van het voetbalveld te plaatsen.

Morgen verschijnt deel 2 van dit thematische onderwerp, namelijk het voetbalelftal als een ‘sociale gemeenschap’ en een aantal individuele spelers daaruit.

(nog geen stemmen)

 Loading ...

• Delen:
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
•