Naar aanleiding van de tentoonstelling ‘Kunst per post’ in het ‘Museum Escher in het Paleis’ in ’s-Gravenhage van 2 september t/m 11 december 2006 is een commentaar in een brochure geschreven door Hans den Hartog Jager. In deze rijk geïllustreerde brochure met o.a. talrijke gekleurde voorontwerpen staan interessante en lezenswaardige aandachtspunten, die ik u als postzegelblog-lezer bepaald niet wil onthouden. De visie van de schrijver bezit op dit moment aanmerkelijk meer actualiteitswaarde als in 2006, omdat de gevolgen van de uitgifte van het fenomeen ‘Persoonlijke Postzegel’ steeds meer een duidelijker gezicht begint te krijgen.
De tentoonstellingstitel ‘Kunst per post’ heeft betrekking op het hoog artistieke gehalte/niveau van de Nederlandse postzegels, die (als functioneel frankeermiddel) op poststukken worden/werden geplakt voor verzending. De aanhef van dit artikel ‘Kunst per post, een commentaar’ – geschreven anno 2006 - introduceert halverwege de beschrijving een opzienbarende en alarmerende constatering (en bepaald niet ten onrechte): “Maar die tijd lijkt voorbij. Of in ieder geval: zo goed als”.
Inmiddels heeft de verandering zich al drie jaar aaneen onrustbarend verder weten te ontwikkelen tot bijna het einde van 2009 . . . .
‘Kunst per post’, een commentaar
Het feit dat nieuwe postzegels dikwijls op de voorpagina van een krant worden afgedrukt, zegt veel over de status die de postzegel in ons land heeft. Het zijn veelal krachtige beelden, die ook in uitvergrote staat gemakkelijk stand houden. Nog belangrijker was dat de postzegel in de Nederlandse samenleving een belangrijke autoriteit vormde, overeenkomend met die van een bankbiljet en munt. Dat kwam niet alleen door de geldelijke waarde, maar ook (en dan veel meer) door het postzegeluitgiftebeleid van PTT in de 20e eeuw. Het was een hele eer op een postzegel te worden afgebeeld, meestal gereserveerd voor koningen en nationale/culturele ijkpunten als deltawerken en Olympische Spelen. Zeker zo belangrijk daarbij was de superieure vormgeving.
In de loop van de jaren zestig begon de invloed van de egalisering (afvlakken) van de cultuur zich af te tekenen. Autoriteiten werden niet meer opzichtig verheerlijkt. Toch behield de postzegel zijn natuurlijke autoriteit. Postzegels mochten een artistiek massaproduct zijn, door geschiedenis, associatie met roem en macht en het jarenlange PTT-beleid had de postzegel het aura (status) van een uniek kunstwerk nog steeds weten te behouden. Voor het grote publiek vertegenwoordigde de postzegel zowel macht als traditie en goede smaak. De postzegels werden als een nationaal cultureel erfgoed beschouwd.
Deze tien voorbeeldzegels, die zonder tab in de NVPH-catalogus staan (nvph 2182/91), vormen een horizontaal duo:
* Marjolein Bastin mét één van haar tekeningen
* Humberto Tan (als ambassadeur) mét beeld van het Rode Kruis
* Daphne Deckers mét haar fanmail-post
* Jan Peter Balkenende mét palmtop-computer
* Sien Diels uit Sesamstraat mét Tommie
Deze tien Persoonlijke Postzegels zijn ingevuld met vijf met naam bekende BN’ers in combinatie met een voorwerp, waar ze trots op zijn of dat belangrijk voor hen is. Deze voorbeeldpersonen (voortrekkers) vertegenwoordigen facetten van de Nederlandse samenleving.
Door de komst van fax en e-mail is de postzegel als functioneel gebruiksvoorwerp in betekenis afgenomen. Het is een symbool geworden van een vorige çommunicatie-generatie’.
Een andere en veel belangrijkere reden van de status-achteruitgang van de postzegel is de uitgifte van een ‘postzegel’ die iedere Nederlander zelf kan ontwerpen, namelijk de Persoonlijke Postzegel.
Deze postzegel is echter al voorgegaan door een zogenaamde Verrassingspostzegel, waarbij de klant een persoonlijke sticker op de postzegel kon plakken.
“Creëer een postzegel met een persoonlijk tintje” stond in het persbericht van de Verrassingspostzegels 1998 (nvph 1773/77). Op vijf verschillende ‘blanco’ postzegels (een leeg vlak a.h.w. een fotolijstje) kan de verzender al naar gelang de aanleiding uit één van de twintig verschillende zelfklevende stickertjes een passende afbeelding plakken. Aldus ontstaat een verrassend persoonlijke postzegelcreatie.
Er zijn talloze verzenders geweest die zelf heel creatief aan de slag zijn gegaan door er een tekening of logo op aan te brengen (zie de creatie van Klaas van der Spoel en Ruimtevaart Filatelie Club Nederland). Op die manier ontstaat een nog meer persoonlijke postzegel.
De Persoonlijke Postzegel is ontwikkeld als antwoord op de ‘jaarlijks-honderden-verzoeken-van-bedrijven-en-particulieren’. Hoe klantvriendelijk en democratisch de geste van de ‘eigen postzegel’ op het eerste gezicht ook is, voor de status van de postzegel was ze desastreus. Niet alleen kon plotseling iedere man, vrouw of hamster op een postzegel verschijnen, ook de keuze van de afbeelding, het beeld was nu gedemocratiseerd, uit handen gegeven. Daarmee wordt de vormgeving ogenblikkelijk amateuristisch en daarmee heeft de postzegel geen kontact meer met de traditionele smaak en esthetiek dat het postbedrijf vanaf begin 1900 heeft aangehangen.
De klantvriendelijkheid van het digitale fototoestel in combinatie met internet en bankmachtiging maakt het de consument bijzonder gemakkelijk een fotografische afbeelding te maken, te versturen en te betalen. Het laagdrempelige traject is gemakkelijk te nemen en uit te voeren.
We zijn de weg kwijt, maar we staan wel allemaal op de postzegel. Toch sluit TPG Post hiermee wel aan bij de tijdgeest van dit moment: het postbedrijf luistert immers naar de smaak van het publiek (markt georiënteerde invalshoek). Hiermee is een volledige ’smaak-democratisering’ doorgevoerd (voorheen was er een intern georiënteerde visie van het postbedrijf).
Vormgeving en kunst zijn intens verweven met de identiteit van het postbedrijf. Onder aanvoering van Mr. J.F. van Royen begin1900 opgezet en tot en met 1942 uitgevoerd, naderhand verder uitgewerkt door Christiaan de Moor, Van Haaren en Ootje Oxenaar. De kunstcollectie van het bedrijf bijvoorbeeld is een inhoudelijk fundament, dat zowel haar werknemers als de consumenten dagelijks laat zien, waar de onderscheidingskenmerken van het bedrijf liggen. De esthetische traditie, de artistieke wortels zijn niet alleen een aantrekkelijke façade, maar ook een toonaangevend onderdeel van de dagelijkse werkzaamheden.
TNT Post heeft zijn rol, zijn autoriteit als hoeder van de goede smaak, innovatief design en eigenzinnigheid in de vormgeving met de invoering van de Persoonlijke postzegel vrijwillig opgegeven. Uitersten in smaak en mening zullen hierbij geneigd zijn af te vlakken. De marktwerking maakt dat wat als ‘moeilijk’ of ‘elitair’ wordt ervaren, het moet afleggen tegen de meningen, uitingen of producten die het comfortabele midden opzoeken (middelpuntvliedende kracht). In het midden zit nu eenmaal de grootste markt, daar is het meest te halen, zowel in belangstelling, aandacht als geld.
(nog geen stemmen)
Loading ...- Delen:
Loading ...
Reacties (0)
Schrijf een reactie