Selfsupporting postzegelvelletjes ‘Nederland & Brazilië’

In ongeveer zeven jaar heeft Johan Maurits van Nassau-Siegen (1604 – 1679) op cultureel en economisch gebied ontzettend veel betekend voor de kolonie Nieuw-Holland, gelegen in het meest oostelijke deel van Brazilië. Dit kustgedeelte is vanwege het witte goud, oftewel suiker, op de Portugezen veroverd. Ongeveer 30 jaar (1624 – 1654) is het maar een Nederlandse kolonie geweest. De Portugezen hebben de Nederlanders weer verjaagd.

Johan Maurits, die vanuit Nederland er kunstenaars, onderzoekers en wetenschappers bracht, werd door de leiding van de West Indische Compagnie er tot graaf (gouverneur-generaal) benoemd. Hij gaf opdracht om de flora, fauna, de inwoners, de monumenten, het landschap en astronomische waarnemingen vast te leggen. Hij eiste daarbij wetenschappelijke precisie. Daardoor ontstond bijvoorbeeld een belangrijk document de ‘Historia Naturalis Brasiliae’ van Willem Piso en Georg Marcgraf. In dit wetenschappelijke boek uit 1648 staan observaties van wetenschappers en kleurige afbeeldingen van kunstenaars.

Drie postzegelvelletjes

Johan Maurits heeft destijds op verschillende terreinen in Brazilië een belangrijke rol gespeeld. Vandaar op ieder velletje een ovaal medaillon met een beeldfragment van Johan Maurits. Ontwerpster Boelens heeft na de nodige studie (oriënteren, informeren, lezen, verdiepen) daaruit een drietal deelaspecten voor de drie postzegelvelletjes gekozen:

1) Braziliaanse flora en fauna: daar & toen én hier & nu

Op beide postzegels zijn twee inheemse planten afgebeeld. De afbeeldingen zijn afkomstig uit Historia Naturalis Brasiliae (HNB): de passiebloem met passievrucht en cashewstruik met gelijknamige noot. Toen heel bijzonder en buitengewoon.

Op de velrand (onder de linker postzegel) loopt de postzegelafbeelding op één van de bladzijden met tekst en illustraties (inheemse vissen en zoogdieren) uit de HNB als beelddoorloper door.

Foto’s van echte passievruchten, cashewnoten, cavia (onderaan) en piranha (rechtsboven) verlevendigen op een werkelijkheidsgetrouwe wijze tastbaar de velrand.

2) Nederlandse kolonievorming: 17e eeuws én 20e eeuws

In de buurt van het huidige Recife werd Mauritsstad (het schiereiland Recife werd te klein [zie 17e eewse stadsplattegrond én stadsgezicht vanuit zee]) gesticht/gebouwd volgens het ontwerp van Pieter Post.

Op de linker postzegel staat een foto van de Nederlandse, 20e eeuwse landbouwkolonie Holambra (afkorting van Holland, Amerika en Brazili). Holambra is ook een toeristische attractie: de Expoflora trok er maar liefst 200.000 bezoekers. Een Nederlandse boer (op z’n rug gezien en gedeeltelijk ook nog op de postzegelrand aanwezig) kijkt over zijn land uit.

Drie detailfoto’s tonen een trekker (rijdend over het land), een trapgevel (in Holambra) en een Nederlandse fiets (de fiets is er een erg gewild object). Deze foto’s zijn afkomstig uit het archief van fotograaf Bart Sorgdrager.

Het bovenste gedeelte van deze postzegel toont een fragment van de 17e  eeuwse plantage ‘Suikerplantage in Brazilië’ van de schilder Frans Post.

Op de rechter postzegel (en gedeeltelijk op de velrand, compleet mét schilderijlijst) staat op een schilderijfragment van een kerkruïne in de plaats Olinda van de schilder Frans Post. Olinda (ligt vlak bij Recife) was de toenmalige hoofdstad van Pernambucco. De Nederlanders wilden de Portugezen overwinnen en staken daartoe de stad Olinda in brand. Johan Maurits  wilde het landschap en diens bebouwing vastgeleggen. Hij vond ook dat de verwoesting door de West Indische Compagnie toegebracht, niet moest worden gecensureerd.

In de smalle foto-uitsnede staat een roos (op de kop): een product van Nederlandse boeren van de landbouwkolonie Holambra. “Om deze postzegel zowel ‘goed’ als ondersteboven interessant of mooi te laten zijn, heb ik gespeeld met de afbeelding”, aldus de ontwerpster.

3) Braziliaanse vechtsporten: historisch én actueel

Johan Maurits wist goede kontakten met de indianen der Tarairiustam (kannibalen) te leggen en te onderhouden. Deze indianen aten hun geliefden op, omdat zij geloofden dat op die manier hun ziel beter bewaard zou blijven dan in de donkere aarde.

Op de linker postzegel en tab is van de schilder Albert Eckhout een rituele vechtdans/kringdans van de Tarairiustam afgebeeld (kon urenlang duren met gezang en kreten), evenals op twee afbeeldingen met een Tapuya vrouw en man/krijger op de velrand. Johan Maurits bracht destijds zes stamleden mee naar Nederland, die hij in het Mauritshuis (Johan Maurits was bouwheer/opdrachtgever van het Mauritshuis!) een rituele dansshow liet uitvoeren.

Op deze zegel is rechts een uitsnede van een moderne dans met acrobatische bewegingen geplaatst, die hieronder nader wordt belicht.

De rechter postzegel en velrand geven fraaie eigentijdse actiefoto’s van de capoeira-dans. Ook bij deze vechtdans/-spel (in Nederland een populaire Braziliaanse dans) wordt de dans uitgevoerd in een kring, waarbij gezongen wordt met muziek. Het spel is een uitwisseling van aanvals- en verdedigingstechnieken, waarbij je anticipeert op andermans beweging. Deze dans kent fantastisch hoge sprongen en acrobatische bewegingen. Deze dans is hoogstwaarschijnlijk van de Braziliaanse zwarte slaven afkomstig. Zij camoufleerden het als een dans om zo de onderdrukker te misleiden als versterking van hun fysieke weerbaarheid.

In de uitsnede van deze postzegel staat een danser van schilder Eckhout centraal.

Voorontwerpen

De aanvankelijke gedachte culturele overeenkomsten tussen Nederland en Brazilië als uitgangspunt te nemen voor deze emissie, resulteerde in een aantal voorontwerpen, waarin de gezamenlijke liefde voor voetbal (Cruyf en Pele)

en het spectaculaire van carnaval (Rotterdams zomercarnaval en Canavalval van Rio) kleurig aandacht kregen. Deze invalshoek bleek toch te weinig dekkend/mager en te oppervlakkig te zijn. Andere wegen dienden gezocht te worden.

Kritisch nader bekeken

Met de uitgifte van de drie selfsupporting postzegelvelletjes ‘Grenzeloos Nederland & Brazilië’ (oplage 126.000 exemplaren van elk vel) voorziet het velletje zelf de koper/verzamelaar meteen rijkelijk van gevarieerde achtergrondinformatie. Niet alleen met de geïncorporeerde beeldinfo, maar ook met de tekstinfo. Op deze manier kunnen de zes postzegelafbeeldingen met gemak direct begrepen én gewaardeerd worden. De onderste, horizontaal geplaatste en samenhangende duo-postzegels van ieder velletje vormt met de velrand een organisch geheel: postzegelafbeelding en velrandafbeelding lopen in elkaar over. De afbeeldingen van postzegel en velrand vullen (met de teksten) elkaar over en weer aan, waardoor de meerwaarde voor beide verhogend werkt.

Hiermee doemt echter meteen wel een nuchtere vraag op: “Waarom zijn deze twee samenhangende en horizontaal geplaatste postzegelduo’s toch opgevoerd? Het bovenste en middelste horizontale postzegelpaar van ieder velletje vormt immers een ‘ballastlading’! Een velletje met twee postzegels én velrand zou (mede vanwege het prijskaartje, het astronomisch hoge frankeerbedrag van 18 x 0,95= 17,10 euro!) toch de meest voor de hand liggende optie zijn geweest?”

Nadine van der Klugt, Marktmanager Verzamelmarkt Marketing van TNT Post mailt hierop: “Gezamenlijk vormen de drie vellen wel de serie Grenzeloos en zo weet je dat het een serie is van drie postzegelvellen met steeds een ander verhaal omtrent de band tussen Nederland en Brazilië. Tijdens het ontwerpproces is het altijd als één geheel gezien en daarmee ook nooit overwogen om slechts twee postzegels op te nemen per postzegelvel.”

Met andere woorden hét uitgangspunt/basisconcept van ontwerpster Ariënne Boelens “De belangrijke rol van de 17e eeuwse graaf/vorst Johan Maurits in Brazilië is de rode draad van de drie postzegelvellen en deze moet in alle drie velletjes dus overduidelijk zichtbaar overeind blijven staan.

Ontwerpster Ariënne Boelens motiveert het uitgangspunt aldus: “Uitgangspunt van TNT Post én van mij zelf is steeds geweest om de meerwaarde van de invloed van beide culturen te laten zien. Niet door middel van één aspect, maar door drie aspecten. De bovenste vier zegels zijn aan het velletje toegevoegd om een glimp te krijgen van de twee andere aspecten, waarbij de onderste twee zegels en de velrand één aspect toelicht. Op één velletje vind je dus alle drie de aspecten. Naar mijn mening een meerwaarde dan enkel één aspect. Dit is trouwens tevens het geval geweest in Grenzeloos Nederland, Nederlandse Antillen & Aruba.”

(nog geen stemmen)

 Loading ...

• Delen:
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
•