Helikopter ja: maar wat is een autogiro?

De autogiro, enigszins de voorloper van de helikopter, is in 1920 uitgevonden door de Spanjaard Juan de la Cierva. Op sommige postzegels, o.a. Spaanse zegels uit de jaren dertig wordt zijn machine afgebeeld.

Het was een klein eenmotorig propellervliegtuig – formaat sportvliegtuig – met een rotor inplaats van vleugels. Die rotor was niet aangedreven maar werd door de vliegwind draaiende gehouden. Het resultaat is een vliegtuig geschikt voor een hele korte start- en landingsbaan (STOL), zelfs een 100 m lang dak van een flatgebouw of kantoor is genoeg.

In de lucht stilhangen zoals een helikopter lukt niet, de autogiro moet altijd een beetje voortgaande snelheid hebben. Maar in de dagen van Cierva was de helikopter geen serieuze concurrent.

De autogiro was simpel, goedkoop en redelijk snel terwijl er  in de jaren dertig van de 20ste eeuw nog maar weinig vliegvelden waren. Cierva’s uitvinding  kreeg dus veel belangstelling. Geslaagde demonstratievluchten, vaak met postvervoer, vonden plaats in Europa, Noord-Amerika en Australië. Zijn machine werd vervolgens in licentie door verschillende fabrieken gefabriceerd.

In Philadelphia, USA, werd de autogiro enige tijd gebruikt voor postvervoer tussen Camden Airport en het dak van het hoofdpostkantoor in de binnenstad. Het is dus mogelijk een kleine verzameling autogiro-post op te bouwen.

Ondanks publiciteit en lovende kritiek viel de autogiro-verkoop tegen. In de jaren 1925-40 werden slechts 300 Cierva-autogiro’s gebouwd en daarvan kwamen de meeste  voor rekening van de Japanse Kayaba-fabriek. Die bouwde in licentie en in het geheim niet minder dan 240 autogiro’s  als verkenners voor de Japanse marine. Deze Japanse autogiro-luchtvloot speelde echter geen enkele rol in de oorlog, jammer dus van het geld. The Japanese Imperial Navy had natuurlijk liever helikopters gehad maar die waren er niet.

Na 1940 is het afgelopen met autogiro’s: de intussen volwassen geworden helikopter regeert sindsdien oppermachtig. (Een enkele Amerikaanse uitvinder bezit nog een zelfgebouwde mini-autogiro voor persoonlijk vervoer, formaat ultralight maar snel en met gerieflijke cabine).

Ja, de helikopter, bedacht door Leonardo da Vinci in de 15e eeuw. Vanaf einde 19e eeuw werd daaraan door uitvinders gewerkt, waaronder redelijk succesvolle Nederlanders. Enigszins functionerende types kwamen pas in 1928-38 van de grond. De tot Amerikaan genaturaliseerde Rus Ivan Sikorsky bedacht in 1939 het principe van één hoofdrotor en apart daarvan een staartrotor zodat de machine niet meer om zijn as tolt. Deze bouwwijze wordt sindsdien in (bijna) alle helikopters toegepast. Bijna alle: er bestaan helikopters die twee hoofdrotoren hebben (al of niet op een gemeenschappelijke as) en geen staartrotor. Hoe dan ook, het gaat er om dat de helikopter in de lucht kan stilhangen en vertikaal kan landen en opstijgen (VTOL) zodat helemaal geen landingsbaan nodig is. Helikopters vliegen niet hoog. Vergeleken met een klein vliegtuig zijn ze duur en langzaam maar dat nemen we op de koop toe. In wereldoorlog 1939-1945 werden ze al mondjesmaat gebruikt. De Luftwaffe had er ongeveer twintig: een uitstekend Duits ontwerp (Focke-Wulff 1936) met twee hoofdrotoren, capaciteit zes passagiers. De Amerikanen bouwden 130 helikopters volgens de Sikorsky-constructie. De Japanners hadden er geen, zoals boven vermeld. Overigens maakten deze machines geen grote indruk in het oorlogsgebeuren.

Pas na 1950 werden helikopters een militair succes. Met de turbomotor (na Korea) kregen ze eindelijk snelheid, mechanische betrouwbaarheid, een lang vliegbereik en groot hefvermogen. Hun succes werd bewezen in conflikten zoals de Korea-, Vietnam-, Suez-, Falklands-, Afghanistan- en Golf-oorlogen, noem maar op. Alle legers en marines hebben sinds 1950 dus helikopters in alle soorten en maten. Ook niet-militaire helikopters zijn sindsdien onmisbaar voor politie, reddingswerk, ziekentransport, bosbrandbestrijding,  vliegende hijskraan, douane, en point-to-point personen- en vrachtvervoer. Na 1945 kwamen er helikopters voor   burgerluchtvaartlijnen, ook bij ons.

Zo heeft er al in 1947 een helikopterlijn Rotterdam-Antwerpen-Brussel-Luxemburg bestaan,. Dat was werelds eerste internationale helikopterlijn.

Helikopters zijn bijna overal beschikbaar voor personenvervoer tussen luchthaven en binnenstad. De meeste vliegen niet bij slecht weer, ze zijn dus wel sneller maar minder betrouwbaar dan bus, taxi, trein, tram of metro.

Voor verzamelaars komen nog steeds poststukken uit die vervoerd zijn per ‘bijzondere vlucht’ in een helikopter, bijvoorbeeld tijdens open dagen van luchtmacht of marine of met een demonstratievlucht.

Denk ook aan helikopterpost naar ingevroren Waddeneilanden gedurende strenge en mistige winters (waar zijn die tegenwoordig?). Dit hoort bij ‘ijspost’, een apart maar helaas enorm saai poststukken-verzamelgebied vanwege het ontbreken van speciale stempels.

In poolgebieden zoals Groenland en Antarctica worden soms helikopters gebruikt voor postvervoer. Dat heet ‘poolpost’, een ander poststukken-verzamelgebied. Daar zijn wel mooie speciale stempels te vinden.

Zonder ruchtbaarheid of speciale stempels wordt militaire post per helikopter naar marineschepen of afgelegen basis getransporteerd. Het is toevallig als je zo’n stuk tegenkomt en schaars is die zeker. Ik vind het best aardig als iemand een verzameling helikopter- en autogirostukken bezit of gaat opzetten. Met enig zoeken is het mogelijk om mooie stukken goedkoop te bemachtigen, zelfs Spaanse, Engelse, Amerikaanse of Australische autogiro-post.

(nog geen stemmen)

 Loading ...

• Delen:
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
•