Twee etiketten - een mislukt experiment (2) - Postzegelblog

Twee etiketten – een mislukt experiment (2)

7

zegel-interneringskampenVorige week lazen we in deel 1 van ‘Twee etiketten: een mislukt experiment‘ dat het omstreeks 1906 was toen de Wereldpostvereniging besloot dat geïnterneerde militairen, evenals krijgsgevangenen, portvrijdom zouden krijgen voor hun correspondentie. De uitgebreide briefwisseling die daarna ontstond zorgden voor de nodige problemen. Hoe het verder loopt lees je vandaag in deel 2.

De restanten van de groene en alle bruingele zegels hadden door de leiding van de interneringskampen moeten worden teruggezonden naar de Interneeringsdienst van het Nederlandse leger. Maar voorschriften daarover heb ik nergens aangetroffen. Een deel van de etiketten is ongetwijfeld retour gezonden, maar de overgrote meerderheid is in de kampen gebleven. Er is waarschijnlijk van hogerhand niets vernietigd. Zowel de teruggezonden zegels als de achtergebleven exemplaren in de kampen, zijn door de verantwoordelijke instanties weggegeven en verkocht aan soms dubieuze figuren.

Het uitdelen in Legerplaats Zeist

Een van de hoofdofficieren uit het Kamp bij Zeist legt in 1950 de volgende verklaring af :
“In de zomer van 1916 bracht mijn adjudant mij ongevraagd een groot aantal groene zegels. Zij zijn blijkbaar die dag en daarna in massa gratis links en rechts uitgedeeld als waardeloos. “
Hij vertelt verder dat hij de groene etiketten tien jaar later  “ als een kluwen aaneengeplakt “ terugvond. Het merendeel wierp hij weg.
Hij vertelt verder over die “kluwen” zegels.

Deze hoop zegels destijds, waren overgebleven ongestempelde; ik heb er niets meer van, herinner mij, er in 1940 of ’41 vele verkocht te hebben aan een vader en zoon, handelaren uit Apeldoorn, die me op het lijf kwamen vallen en er fel op waren.

De eerder genoemde heer König, herinnerde zich bij een Amsterdamse postzegelhandelaar een deel van een zegelvel groene, ongebruikte zonder gom, te hebben gezien. Dit was kort na de bevrijding in 1945.  Waarschijnlijk was dit een restant van de “kluwen “ etiketten uit de legerplaats Zeist.

Grote voorraad in Den Haag verkocht in januari 1918

In januari 1918 werden in Den Haag door één persoon 30.000 bruine en 10.000 groene interneringszegels aangeboden voor respectievelijk een halve en drie cent per stuk. In datzelfde jaar werden te koop aangeboden 108 groene etiketten, geplakt op gele enveloppen, voor één gulden per zegel.

Herdrukken of vervalsingen ?

Medio 1949 doken 3.800 complete stellen op. Ze kwamen uit België en werden te koop aangeboden voor één gulden per paar (een groene en een bruine). Alom ontstond verwarring. Men dacht aan herdrukken of zelfs vervalsingen. Na onderzoek bleek dat de optie herdrukken zeer onwaarschijnlijk was. De stenen waarmee was gedrukt bestonden niet meer. Bovendien verklaarden voormalige medewerkers van de drukkerij dat de heer Van den Berg (de drukker van de zegels) een zeer integer man was, die zeker niet doorgegaan was met de productie toen het project van hogerhand was stopgezet.

Voor hem was het drukken van de interneringszegels  niets anders dan zijn gewone werk, zoals het vervaardigen van etiketten voor jampotten, flessen en blikken.

Ook werd een onderzoek ingesteld naar de mogelijkheid van vervalsingen. Na vergelijking van het papier van die 3.800 series en  van de zegels gedrukt in 1916, bleek het gebruikte papier exact hetzelfde te zijn.

afbeelding-7

Vervalste nr 1 Let op de korte stompe speerpunt boven AUG en de gebroken lijn onder de R van KONINKRIJK

Espartocelstof
De expert had voor zijn verbrandingsproef beschikbaar één van de 3.800 uit België ingevoerde exemplaren en een randstuk afkomstig van een veldeel van absoluut echte zegels.

De experimenten op beide proefstukken gaven dezelfde uitkomst wat betreft de vezelsamenstelling van het gebruikte papier. Het bestond uit naaldhoutcelstof van onder andere de grove den, espartocelstof en lompen. Esparto is een taaie in Spanje voorkomende grassoort. De zeldzame combinatie van lompen, naaldhoutcelstof en espartocelstof,  maakte het zeer waarschijnlijk dat de gebruikte papiersoort bij beide onderzochte proefobjecten van dezelfde afkomst waren.

We hadden hier dus kennelijk te maken met door de Belgische militairen meegenomen interneringszegels, die ruim dertig jaar na de Eerste Wereldoorlog op de markt kwamen.

Steeds meer waard

Aanvankelijk was er bijna niemand die belangstelling had voor de interneringszegels. Er was geen filatelist die ze opnam in zijn verzameling. Het waren immers geen postzegels.In de officiële stukken werden ze aangeduid als etiketten. Ook noemde men ze plakzegels, labels of stickers.

De bruingele exemplaren waren zelfs nooit voor gebruik in omloop gebracht. Toen er echter poststukken op de markt verschenen met de groene interneringszegel, kregen de filatelisten toch belangstelling.
In de loop der jaren ging de prijs van enige centen oplopen naar meer dan honderd euro. Als iets schaars is in de wereld van de filatelie en als de portemonnee moet worden getrokken, komen er vervalsingen op de markt. Zo ook bij deze zegels.

Altijd laten keuren

Als men nu een stelletje interneringszegels wil kopen, moet men altijd vragen naar een certificaat van echtheid. Is dat niet voorhanden vraag dan aan de aanbieder of hij de etiketten  eerst     wil laten keuren. Koop pas als ze zijn goedgekeurd.
Misschien zijn er op ’t ogenblik meer valse dan echte zegels in omloop.

afbeelding-8Keuringscertificaat

Kenmerken van echtheid bij interneringszegel nr 1

Om zelf enigszins te bepalen of een zegel echt is geef ik u wat herkenningspunten van echtheid bij de eerste interneringszegel, de door mij genoemde “groene maagd”.

  • De pijlpunt boven “AUG” is bij het echte zegel scherp en 1,3 mm hoog
  • De twee lijntjes in de krul van het lint onder “1914” lopen bij het echte zegel parallel
  • De perforatie van de echte zegel is 11 ½ lijntanding
  • Tussen de “1” en de “9” van “1914” staat een punt

De valse nummers 1

Bij de valse interneringszegel nr 1 onderscheiden we twee hoofdtypen van vervalsingen.

De kenmerken zijn:
Type I

  • De pijlpunt boven “AUG” is bij het valse zegel stomp en maar 0,9 mm lang
  • De lijn onder het woord “KONINKRIJK” is gebroken onder de “R”
  • De twee lijntjes in de krul van het lint onder “1914” vormen bij het valse zegel een soort waterdruppel in plaats van parallel te lopen
  • De perforatie van de valse zegel is 10 ¾ lijntanding
  • Ongetande exemplaren zijn altijd vals

Type II

  • De punt tussen de “1” en de “9” van “1914” ontbreekt
  • De lijntjes links boven het woord “INTERNEERINGSKAMPEN” zijn anders, namelijk een lijntje en een punt
  • Ongetande exemplaren zijn altijd vals

Naast deze beide hoofdtypen, zijn er nog andere vervalsingen bekend.

Kenmerken van echtheid bij interneringszegel nr 2

Bij de “bruine maagd” treft men de volgende herkenningspunten van echtheid aan :

  • De punt van de lans linksboven is scherp en steekt door de boven kaderlijn
  • De voorgrond bij de kamphuisjes is chamois gekleurd
  • De perforatie van de echte zegel is 11 ½ lijntanding

De valse nummers 2

Ook bij de vervalsingen van interneringszegel nummer 2 kennen we twee hoofdtypen:

Type I

  • De punt van de lans linksboven is vervormd
  • De eerste “E” van “INTERNEERINGSKAMPEN” is gebroken
  • De voorgrond bij de kamphuisjes is wit gelaten
  • De perforatie van de valse zegels is 10 ¾ lijntanding
  • Ongetande exemplaren zijn altijd vals

afbeelding-9Vervalste nr 2 De eerste E van INTERNEERINGSKAMPEN is gebroken

Type II

  • De punt van de lans linksboven is anders gedetailleerd in de witte kaderlijn en is korter
  • De boven kaderlijn is veel te breed
  • De rechter kaderlijn is onderaan gebroken
  • De voorgrond bij de kamphuisjes is wit gelaten
  • De lantaarnpaal is vaak dicht gelopen
  • Ongetande exemplaren zijn altijd vals

afbeelding-10Nog een vervalste nr 2 De rechterkaderlijn is onderaan gebroken

Ook hier zijn andere vervalsingen mogelijk

Een waarschuwing

Toch moet men blijven oppassen met het uitvoeren van “eigen keuringen”. Eerder merkte ik al op dat er bij de interneringsetiketten veel plaatfouten voorkomen. Men komt ook licht- en minder licht gedrukte exemplaren tegen.
Ten onrechte zou men deze plaatfouten en lichter gedrukte zegels kunnen aanzien voor vervalsingen. Maak dus gebruik van een deskundige keurmeester.

Kijk uit voor maakwerk

Ook met interneringsbrieven is heel wat gemanipuleerd.  Het is bekend dat een postbeambte dergelijke brieven nog jaren later met door hem achtergehouden stempels heeft gefabriceerd. Ook anderen hebben zich beziggehouden met dit knutselwerk. Een en ander was het gevolg van de slechte controle door de autoriteiten op het terugzenden van
de stempels.
Soms maakte men ook gebruik van echte zegels, vaak van vervalsingen. Men maakte bij het maakwerk ook wel in het oog lopende fouten, vooral met de data.  Zo kwamen er vervalste brieven op de markt gestempeld : “AMERSFOORT 21.IX.15”. Men behoeft geen keurmeester te zijn om te constateren dat dit een vervalsing is. Een duidelijke fout is ook een interneringsbrief voorzien van het bruine tweede nooit uitgegeven   zegel.

afbeelding-11Valse groene etiketten in paar op briefstukje met vals stempel Legerplaats bij Zeist 15 XII 765 10V

Waaraan herken je een echte interneringsbrief

  • De vroegst bekende afstempeling is 03-02-1916, de meeste stukken zijn voor 16-02-1916 afgestempeld
  • Officieel mochten de  interneringszegels niet meer worden gebruikt per 24-02-1916
  • De afgestempelde brieven moeten behalve een violet kampstempel ook een postaal stempel hebben van het postkantoor van de plaats waar het kamp was gevestigd
  • Toen de Duitse militaire postdienst de poststukken weigerde, werden ze teruggestuurd voorzien van één van de volgende stempels : Unzulässig zurück of Zurück weil unzulässig
  • Niet op alle interneringsbrieven treft men aan het stempel PORT VRIJ  FRANC DE PORT  SERVICE DES PRISONNIERS DE GUERRE
  • Behalve deze stempels komen daarnaast parafen of handtekeningen van de verschillende kampcommandanten voor geplaatst op het zegel.

afbeelding-12Een minder bekend kamp was Kamp Gaasterland, gevestigd in de steenfabriek te Rijs (Fr.). Deze brief werd verzonden op 08-02-1916

Lees ook: Twee etiketten – een mislukt experiment (1)

Tekst: Daan Koelewijn
Beeld: Janneke Mens

Geraadpleegde bronnen :
Nederlandsch Tijdschrift voor Postzegelkunde, korte mededelingen in de jaargangen 1916, 1917 en 1918
Nederlandsch Tijdschrift voor Philatelie jaargang 1951, K.E. König De Nederlandse Interneringszegels
Op Internet  Hans Kremer  The Internment Stamps of 1916
P.F.A. van de Loo, Het herkennen van vervalsingen van Nederlandse postzegels

Gratis online postzegelcatalogus

Kijk in onze catalogus voor meer postzegels
Duitsland



Nieuwsgierig naar de nieuwste postzegel- en postzegelproducten?

Kijk dan bij Collect Club.

Beoordeel met 1 sterBeoordeel met 2 sterrenBeoordeel met 3 sterrenBeoordeel met 4 sterrenBeoordeel met 5 sterren (Breng als eerste je stem uit.)
Loading...
PrintSchrijf een reactie

Daan Koelewijn was erelid van KNBF en NVPV en lid van de NVPV afdeling Boskoop. Janneke Mens is zijn kleindochter.

Reacties (7) Schrijf een reactie

  • Gerko op 31 maart 2009 om 08:26

    Zeer interessant verhaal ! Bedankt Daan en Janneke !

  • Lia Vieveen van Postzegelblog op 31 maart 2009 om 09:48

    Daar kan ik me geheel bij aansluiten Daan & Janneke!

  • Robert op 4 april 2009 om 14:54

    Hier heb ik zeker wat aan gehad, ik heb nl. beide zegels, helaas dus misschien allebei vals, jammer, bij interesse mail naar
    brunssum@gmail.com

  • toon op 4 april 2009 om 14:58

    Echt en vals naast elkaar getoond met beschrijvingen.
    klik op mijn naam voor details.

  • Ed Wolf op 5 augustus 2010 om 08:57

    Een prachtig verhaal Daan. Nu een vraag.
    Ik heb nl. twee mini paginas met 6 van de Bruine Maagd Nr. 2 gedrukt in twee rijen van 3 met een marge van 2.5 cm aan de linker kant en 3 cm aan de rechter.
    Volgens U artiekel waren de zegels in 9 x 8 gedrukt.
    De vraag is dus wie heeft die minis gedrukt? Een vervalser?
    Ik kocht ze op een veiling in Sydney Australie waar ik al 56 jaar woon.
    Ed Wolf

  • toon op 5 augustus 2010 om 10:33

    @ed, ongetand op een velletje, gewoon VALS gedrukt door een oplichter.

  • Ed Wolf op 5 augustus 2010 om 12:43

    Nee Toon, deze zijn wel op een velletje maar ze zijn well getand.
    Ed

Schrijf een reactie

(registratie is niet nodig)